Prof. Dr Fadil Maloku
Duke përcjellë me vëmendjen e një sociologu prononcimet e protestuesve dhe të qeverisë, herëpashershme, të aktorëve të revoltës interesante, por edhe unike për traditën dhe etnopsikologjinë shqiptare, kuptoj, por edhe po mësoj shumëçka për lëvizjet “Made in Albania”.
Andaj, shanset që kjo protestë të eskalojë në një demonstrim të dhunshëm duken se janë të ulëta dhe pa ndonjë ambicie për të ndryshuar në mënyrë radikale status quo-në e kontestuar nga qytetarët shqiptarë. Dhe, kur ato nuk shkojnë në drejtim të acarimit, ato ose përfundojnë me negociata, ose me zbehje graduale, ose me ndryshime politike përmes zgjedhjeve të reja. Ndërkaq, kur marrin “ngjyrën” e radikalizimit, që zakonisht vjen si pasojë e një polarizimi ekstrem e afatgjatë midis palëve konfrontuese, apo e dobësimit të institucioneve shtetërore dhe humbjes së aftësisë së shtetit për ta ruajtur rendin, gjasat maksimalizohen dhe mundësitë për radikalizim shumëfishohen.
Në rastin e Revolucionit Flamengo, pavarësisht stigmatizimeve dhe tensioneve politike që kanë ekzistuar në periudha të ndryshme kohore, deri më tani institucionet shtetërore gjithnjë kanë vazhduar të funksionojnë me ritmin e tyre, ani pse “të breshkës”.
Pra, mund të supozojmë se, në rast se qeveria aktuale, që është kaq shumë e urryer dhe e padëshiruar për brezat e shqiptarëve të ngopur me padrejtësi dhe dobësi të sistemit autokratik të “ajatullahut” Edi Rama, nuk do t’i pranonte kërkesat e protestuesve, skenarët më të mundshëm do të ishin: ose vazhdimi dhe intensifikimi i protestave për një mosbindje më të gjerë qytetare, ose dialogu e ndërmjetësimi për ta rishqyrtuar edhe një herë “kontratën qytetare” të mëhershme, gjë që pak gjasa ka të ndodhë.
Megjithate, këta skenarë hipotetikë, nga këndvështrimi sociologjik, mund të “bien në ujë” në rast se “arkitektët”, apo Këshilli Organizativ, nuk i qartësojnë për publikun e gjerë (shkakun e masovizimit) objektivat e synuara strategjike, pra, nëse nuk ka ndonjë plan konkret (A, B, C) që do të zbatohej “step by step”, në mënyrë që të ushtrohet një presion më i “prekshëm” dhe më efektiv mbi institucionet e kalbura, atëherë gjasat zvogëlohen.
Një tjetër faktor që po ashtu mund ta rrisë influencimin e protestës mbi qytetarët e zhgënjyer dhe të periferizuar nga “dora e ajatullahut” të lartpërmendur, është mobilizimi i të gjitha shtresave të pakënaqura sociale, sidomos i shtresës së mesme, që në rastin e Shqipërisë është diga më e trazuar dhe më e kërcënuar nga fashitja sistematike sociale.
Po ashtu, një faktor tjetër nxitës që e “ushqen” me sukses mirëmbajtjen e protestës është mbështetja e grupeve të ndryshme sociale, si studentët, punëtorët, profesionistët meritokratë, sindikatat që kanë kauzë punëtorin, OJQ-të, që në këtë rast, sa po kuptoj, shumë pak janë aktive. Gjithë këtyre faktorëve, nëse nuk u vjen në ndihmë faktori i mbulimit apo përkrahjes mediatike, që do ta përçonte komunikimin publik, por edhe do ta qartësonte perceptimin mbi protestat dhe synimet e mëtejme lidhur me insistimet e arsyeshme për dorëheqje dhe largim definitiv të këtyre kastave senile politike që kanë bërë dëme mbi Shqipërinë dhe kombin shqiptar.
Por, ajo që mund ta dobësojë narrativën e nevojës së ndryshimit të “infrastrukturës” së stërkequr, të senilizuar, madje edhe të korruptuar e të kriminalizuar shqiptare, padyshim është ajo që në sociologjinë e njohjes njihet si “mungesa e një strategjie afatgjatë”, që nënkupton një organizim racional qytetar, një angazhim politik dinamik, një iniciativë të përpunuar ligjore dhe forma të tjera të njohura të mosbindjes qytetare.
Pra, Revolucioni Flamengo nuk mund të themi se ka dështuar, ani pse numri i protestuesve është reduktuar, por është në një krizë, të themi, të kërkimit të një identiteti të profilizuar, që do të merrte përgjegjësi konkrete për hapat shtesë, si gjetja e mënyrave të reja kreative të ndërgjegjësimit publik, krijimi i rrjeteve të reja qytetare, ndryshimi i debatit publik ose ushtrimi i presionit për ndryshime në të ardhmen, etj. E themi kështu edhe për shkakun se pushteti autokrat i Edi Ramës veç i ka në tavolinë opsionet afatshkurtra të komprometimit, reduktimit, por edhe kontestimit të frymës dhe shpirtit të protestës. Dhe këtë narrativë e kemi parë javën që shkoi, kur ofroi “dialog” përmes monologut ofertues.
Tani, nëse i bëjmë një analizë më subtile sociologjike këtij monologu ofertues, do të shohim se, përveç që nuk është i rastësishëm, nuk është fare i sinqertë dhe premtues. Ja disa arsye:
E para, strategjitë dhe sidomos taktikat autokratike, gjithnjë kur gjenden përballë kërkesave të tilla kategorike (dorëheqje të parevokueshme, qeveri teknike, ndryshime kushtetuese, etj.), gjithnjë bëjnë ftesa për kinse dialog të hapur, me qëllim që ta ruajnë, siç thotë populli, “fytyrën” (në fakt privilegjet dhe monopolin mbi shtetin e uzurpuar) e qeverisjes dhe pushtetit “demokratik”.
E dyta, ndërmarrja e “dialogut” përmes monologut ofertues duhet parë si një përpjekje për të ulur tensionet, për ta kanalizuar pakënaqësinë drejt negociatave dhe për ta shmangur përshkallëzimin e protestave, që në faza afatgjata gjithsesi e kërcënojnë pushtetmbajtjen “alla Hezbollah”!?
E treta, në gjykimin sociologjik, një “dialog” i tillë do të ngrinte shumë pyetje të tjera, por pyetja kryesore ka të bëjë me dilemën: nëse ky “dialog”, në formën dhe përmbajtjen e parashtruar, është vërtet një proces real për t’i pranuar kërkesat e protestuesve, apo është një taktikë mashtruese për të fituar kohë, për ta fragmentuar protestën, për ta komprometuar krejt arkitekturën e frustrimit, pakënaqësisë dhe mllefit që ka shkaktuar koalicioni pushtetar, oligarkik dhe grupet kriminale. Një trekëndësh i tillë “bermudian” s’ka gjasa të rrëzohet vetëm me protesta paqësore.
Ndërkaq, poçese tani e shtrojmë atë dilemën “hamletiane”se; A duhet protestuesit tiranas ta pranojnë blanko apo ta refuzojnë kategorikisht “dialogun” e monologut ofertues të inicuar nga Edi Rama?
Në gjykimin sociologjik, nuk mund të themi se ka ndonjë përgjigje të vetme dhe të saktë po edhe funksionale e dobiprurëse, ngase kjo varet shumë nga objektivat e protestuesve, që ende nuk po i di publiku i gjerë, pastaj, nga niveli i besimit mes palëve, si edhe nga kushtet dhe ambienti i dialogut.
Dhe, nëse bëjmë një kalkulim ad hoc, kuptojmë se:
a. Nëse e pranojnë ofertën, mund të krijojnë mundësinë për t’i paraqitur kërkesat e tyre drejtpërdrejt dhe për të testuar nëse ekziston vullnet për zgjidhje. Nëse dialogu është serioz dhe transparent, ai mund të prodhojë rezultate konkrete.
b. Nëse e refuzojnë ofertën, mund të argumentojnë se dialogu nuk ka kuptim nëse mungojnë kushtet që e bëjnë atë të besueshëm (p.sh. mungesë garancish, përvoja të mëparshme negative ose mungesë veprimesh konkrete nga pala tjetër). Megjithatë, refuzimi mund të perceptohet nga një pjesë e publikut si mungesë gatishmërie për kompromis të denjë. Nga këndvështrimi i sociologjisë së lëvizjeve shoqërore, një ofertë për dialog nuk pranohet apo refuzohet vetëm në parim; ajo vlerësohet sipas faktit nëse rrit ose dobëson aftësinë e protestuesve për të arritur objektivat dhe qëllimet e tyre fisnike dhe në interes të shtetit e kombit. Por, përfundimisht mendoj se për t’a arritur shkallën e një katarsisi moralopolitik e pse jo edhe social e ekonomik, protesta apo siç që ka identifikuar vetën si Revolucioni Flamengo, duhet ta aktivizoj planin rezervë; B, C, D… të mosbindjes totale qytetare…
© 2026 Argumentum
