Italia tani është në krye në betejën e euros. Zv.kryeministri Matteo Salvini po shtyhet nga një vorbull politike që mundet, pa zgjedhjet e Parlamentit Europian në maj, të rrisë aftësitë e tij për të shkaktuar dëme serioze në Bashkimin Europian. Ajo që është interesante dhe shqetësuese është se ksenofobia që mbështet autoritetin gjithnjë në rritje të Salvinit po krijohet nga arkitektura e gabuar e eurozonës dhe nga loja politike që pasoi.
Në raportin e tij të fundit mbi pabarazitë ekonomike që prekin çdo shtet anëtar të BE-së, Komisioni Europian fajëson qeverinë italiane për dështimin e saj për të frenuar borxhin, i cili, thotë ajo, rezulton me rritje të tepruar të të ardhurave. Sipas Komisionit, ngurrimi i qeverisë për të ulur deficitin e saj buxhetor ka fryrë tregjet e obligacioneve, ka rritur normat e interesit dhe kështu ka zvogëluar investimet.
Salvini nuk mund të ishte më i kënaqur se kaq. Raporti paraqet një mundësi të shkëlqyeshme për të fajësuar vetë Komisionin për traumat e Italisë, duke argumentuar se në të vërtetë ishin politikat e kursimit fiskal të BE-së të cilat ngushtuan rritjen, e shtynë ekonominë në prag të një recesioni të ri dhe çuan në zgjedhjen e qeverisë populiste tani e dominuar nga Salvini. Dhe, sikur kjo të mos ishte e mjaftueshme, ishte kërcënimi i Komisionit për ndëshkimin e Italisë, me përjashtim të rasteve kur imponohej një kursim edhe më i madh, që demoralizuan tregtarët e obligacioneve dhe rritën normat e interesit.
Tragjedia e Italisë është se Komisioni dhe Salvini kanë të dy të drejtë – dhe gjithashtu e kanë të dy gabim. Është e saktë se njoftimi i Salvinit që qeveria do të shfuqizonte premtimin e saj për të imponuar nivele të paracaktuara kursimi alarmoi investitorët, e bëri borxhin italian më pak të zbatueshëm dhe shkaktoi arratisje të kapitalit. Por është gjithashtu e saktë që rregullat fiskale të Komisionit, nëse ato do të zbatoheshin plotësisht, do të shkaktonin një recesion që do ta bënte borxhin italian më pak të zbatueshëm.
Kur dy shpjegime përplasëse të të njëjtit fenomen janë të sakta, ato duhet të jenë jo të plota, edhe nëse kapin aspekte të ndryshme të realitetit të vëzhguar. Në raste të tilla, është e dobishme të miratohet një pikë e re nga e cila të hidhet një këndvështrim i ri për problemin. Kur është fjala për përplasjen Bruksel-Romë, unë besoj se pozita e favorshme është në anën tjetër të botës: Tokio.
Italia është, në një kuptim të rëndësishëm, Japonia e Europës. Të dyja ekonomitë karakterizohen nga një sektor industrial i orientuar nga eksporti, një suficit i llogarisë rrjedhëse, kushte të ngjashme tregtie, demografikë të tmerrshme dhe, pas vitesh të tëra kreditimi të pakujdesshëm, banka si mumie. Për më tepër, këto dy vende janë të ngjashme në përbërjen e detyrimeve të tyre financiare, që përfshijnë borxhin privat relativisht të ulët dhe borxhin publik shumë të lartë.
Ndryshe nga Italia, qendra politike e Japonisë po vazhdon të mbahet, sepse të ardhurat mesatare janë rritur pak pasi ekonomia po stabilizohej nga një bankë qendrore që po shtypte para sikur të mos kishte një të nesërme dhe qeveritë që zbatonin një stimul fiskal pas tjetrit. Nëse qeveria e Japonisë do të punonte nën llojin e kufizimeve të vendosura ndaj Italisë nga traktatet e BE-së dhe rregullat fiskalë dhe monetarë të eurozonës, shoqëria japoneze tani do të ishte në trazirë.
Në fakt, nëse financimi për ekonominë dhe sistemin bankar japonez do të ishte siguruar nga një bankë qendrore e jashtme e vendosur në zbatimin e masave shtrënguese fiskale duke kërcënuar të mbajë likuiditetin, atëherë një grup bankash të falimentuara, rritja e bonove të obligacioneve dhe forcat recesive do të ishin të pashmangshme. Populizmi politikisht toksik nuk do të mbetej shumë prapa, duke shkaktuar të njëjtat narrativa që ne tani i dëgjojmë nga Komisioni Euopian dhe qeveria e Italisë.
Një krahasim brenda Europës hedh dritë shtesë mbi debatin mes Italisë dhe eurozonës. Spanja dhe Italia kanë raportet pothuajse identike borxh-GDP (respektivisht 298.3% dhe 301%). Pra, përse të gjithë flasin për borxhin e Italisë dhe jo për atë të Spanjës? Përgjigjja është se 67% e borxhit të Spanjës është privat, ndërsa 64% e borxhit italian është publik.
Në teori (dhe në ligj), Banka Qendrore Europiane nuk lejohet të shprehë në formë parash ndonjë borxh, publik apo privat. Në praktikë, megjithatë, BQE-ja ka qenë në gjendje dhe e gatshme të përfitojë plotësisht borxhin privat, thjesht duke pranuar si kolateral borxhin privat, madje as me vlerë të letrës në të cilën është shtypur (për shembull, theksoi hipotekat italiane dhe IOU-të e bankave greke). BQE-ja ka kaluar vite duke refuzuar të blejë borxhin e qeverisë dhe, kur e bëri këtë, zgjodhi të përjashtonte pjesë të mëdha të obligacioneve nga programi i blerjes së aseteve. E thënë thjesht, çdo vend, borxhi i të cilit anohej drejt sektorit privat, si Irlanda dhe Spanja, ecën shumë më mirë sesa një vend si Italia.
Mbrojtësit e eurozonës do të përgjigjen se është e drejtë që vendet të penalizohen për lejimin e një përqindjeje të lartë të borxhit publik. Njëanshmëria ideologjike kundër çdo gjëje publike nuk limitohet në fushën e shërbimeve dhe hekurudhave. Gatishmëria e agjencive të vlerësimit të kredive për të ulur lidhjet e çdo qeverie që sfidon zgjuarsinë konvencionale përforcon supozimin neoliberal që borxhi privat është, sipas definicionit, më pak problematik se sa borxhi publik.
Por edhe fundamentalistët e tregut të lirë duhet të kuptojnë se sa i sigurt është ky supozim. Nëse kriza financiare e vitit 2008 na mësoi diçka, është se rreziqet janë shumë endogjene për të ndenjur komod. Edhe nëse nuk përfshihet korrupsioni, vlerësimet e kreditit dhe zgjedhjet politike janë të bashkërenduara. Nëse agjencitë e vlerësimit marrin vesh se BQE-ja do të mbysë likuiditetin italian, ato kanë detyrë ndaj klientëve të tyre që të ulin obligacionet italiane. Dhe nëse BQE-ja parashikon se obligacionet italiane do të ulen, rregullat e saj e udhëzojnë atë të zvogëlojë likuiditetin në sektorin bankar italian.
Kur duhet të ndërtohet ndonjë projekt infrastrukture, pse duhet të ketë rëndësi nëse është shteti apo privati ai që merr hua për ta ndërtuar atë? Në eurozonë, kjo ka rëndësi, sepse BQE-ja ka shumë më shumë mundësi për të rifinancuar borxhin privat sesa atë publik. Por kjo është një zgjedhje politike, jo një realitet ekonomik. Fakti që borxhi publik i Italisë ka një vlerësim më të ulët të kredisë sesa borxhi privat është një reflektim jo i inferioritetit të brendshëm të borxhit publik, por një zgjedhje politike nga liderët europianë. Dhe, duke forcuar një politikan autoritar, kjo zgjedhje tani po i dëmton ata./mapo
