Boshko Jakshiç[i]
Urdhër arresti për Benjamin Netanjahun e ka ndarë botën në shumicë që e konsideron përgjegjës për krimet në Rripin e Gazës dhe në pakicë, e cila nëpërmjet kryeministrit izraelit, mbron autoritarizmin e vet.
Ajo që Benjamin Netanjahu me arrogancën e tij prej fodulli i ka shkaktuar karrierës së tij politike është dëshmi e rënies së tij politike dhe morale, ndërsa ajo që i ka bërë vendit të tij dhe tërë popullit hebrè është e pafalshme.
“E vetmja demokraci e Lindjes së Afërt” sot është afër pozitës së parias raciste dhe apartejdit. Shteti, populli i të cilit i mbijetoi Holokaustit, akuzohet për genocid ndaj palestinezëve, ndërsa kryeministri i tij është bërë i ndjekur nga drejtësia dhe është barazuar me terroristët e Hamasit.
Gjykata Ndërkombëtare e Hagës (GjNH) ka lëshuar urdhërin për arrestimin e Netanjahut për krime lufte dhe krime kundër njerzimit të kryera gjatë 13 muajve luftë në Gaza. Urdhër i njejtë është lëshuar edhe për ministrin izraelit të derivonshëm të mbrojtjes Yoav Galant, si dhe për komandantin e Hamasit Ibrahim al-Masrin, megjithëse besohet se ai ka vdekur, si dhe për dy liderë të Hamasit para se t’i likujdonin izraelitët, Yahya Sinvar dhe Ismail Haniyeh.
Netanjahu nuk është i gatshëm të pranojë kurrfarë përgjegjësia për vrasjen e 43.000 palestinezëve, kryesisht civilë, për shkatërrimin brutal të Gazës, për fushatën e urisë së shkaktuar me synim të dy milionë banorëve, për pengimin e ardhjes së ndihmës humanitare për dy milionë të uritur, për bombardimin e Libanit, për represion në Bregun Perëndimor, për shkatërrim sistemaik të demokracisë në vendin e tij.
Bibi i zemëruar, “mbreti i Izraelit”, ka muaj që po udhëheq një luftë propagandistike kundër prokurorit të përgjithshëm të GjNH Karim Khan duke përdorur të gjitha mjetet, legjitike dhe jo legjitime. Përsërit se gjykata është antisemite. Shefi i tij i diplomacisë Gideon Saar pohon se ky është një “moment i errët” për GjNH dhe se gjykata “e ka humbur të gjithë legjitimitetin”.
Me urdhërin për arrestim, i cili i’a kufizon seriozisht udhëtimet, Netanjahu pohon se është viktikë e komplotit. Ai e barazon me shumë dëshirë akuzën për krime lufte me pamfletin e shquar antisemit të njohur si Protokolli i të urtëve sionistë. Njëkohësisht përpiqet t’i bindë izrealitët se iniciativa e GjNH nuk drejtohet kundër tij, por kundër popullit hebrè. E paraqet veten me shumë kënaqësi si viktimë e holokaustit. Sa truk i lirë! Vetëviktimizime në kufirin e progromit të gjashtë milionë Hebrejve gjatë Luftës së Dytë Botërore. Netanjahu harron se palestinezët janë popull semit si edhe Hebrejtë dhe se ai është vetë antisemit brutal, ushtria e të cilit gjatë luftës në Gaza pothuajse çdo ditë ka shkelur ligjet e luftës dhe në sytë e kamerave televizive ka kryer shumë krime lufte.
I ballafaquar me ndjekjen nga bota, Netanjahu i sulmon të gjithë, me përjashtim të partnerëve të tij në koalicion që u përkasin partive sioniste militante, nacionaliste estremiste dhe Hebrejve ultraortodoksë. Refuzon të formojë një komision shtetëror që do të hetonte të gjitha rrethanat që i kanë paraprirë sulmit të përgjakshëm të Hamasit me 7 tetor 2023, kur u vranë 1.200 civilë të pafajshëm hebrej. Përse? Sepse një komision i pavarur pohon se ekzistojnë prova se qarqet informative që dy muaj më përpara e dinin se Hamasi po “përgatiste diçka të madhe”. Ai injoroi të gjithë.
Para disa kohësh me rastin e rrjedhjes në publik të një dokumenti sekret emitoi një video nëntëminutëshe të mbushur me tirada kundër ushtrisë izraelite, shërbimeve sekrete Shin Bet, policisë dhe zyrës së prokurorit – të gjithë ata që kërkonin hetim të hebrejve të dyshuar për aktivitete terroriste. Çfarë performanse e standarteve të dyfishtë raciste mes terrorizmit izrealit dhe palestinez.
Para shpërthimit të luftës në Gaza u përpoq që Gjykatën e Lartë ta vendosë nën kontrollin e pushtetit ekzekutiv, gjë që shkaktoi protesta masive të qindra mijëra njerëzve në mbare Izraelin, në të cilat akuzohej si “diktator”. Gjykatat izraelite e ndjekin për tre raste të ndara korrupsioni, por Gjykata në Hagë ishte më e shpejtë. Nxorri urdhërin për arrestimin.
Manipulatori serial e kthen përmbys realitetin dhe krijon realitet virtual. Deri në njëfarë mënyre edhe i’a ka arritur. Liderët e opozitës Yair Lapid dhe Benny Gantz e dënuan vendimin e gjykatës. Një pjesë e madhe e opinionit publik izraelit nuk dëshiron të dëgjojë se çfarë është bërë në emrin e tij në Rripin e Gazës, dhe përse Izraeli është i izoluar nga pjesa tjetrër me rëndësi e botës. Netanjahu i ka varur shpresat e tij te amerikanët.
Izraeli nuk është antar e GjNH. Në vitin 2000, ka nënshkruar Statutin e Romës nëpërmjet të cilit Gjykata është formuar në vitin 1998 dhe formalisht është bërë antar katër vite më vonë, por kurrë nuk e ka ratifikuar antarsimin. ShBA-të gjithashtu janë jashtë gjykatës sepse nuk njohin juridiksionin e askujt madje as të OKB-së. Dy aleatë strategjikë tani po përgatisin ofensivën kundër gjykatës e cila, në ndryshim nga gjykatat kombëtare, nuk u jep imunitet presidentëve, kryeministrave dhe zyrtarëve të tjerë të lartë.
Netanjahu gjithsesi do të evitojë vizitën në ndonjë nga 24 shtetet nënshkruese të Statutit të Romës, por kryeministri i qeverisë më të djathtë izraelite në histori do të bëjë pjesë në të njëjtën shoqëri si edhe Sllobodan Millosheviçi, ish diktatori sudanez Omar Bashar apo udhëheqësi rus Vladimir Putin, për të cilin urdhër arresti për shkak të krimeve në Ukrainë është lëshuar që në muajin mars të vitit 2023
Për një pakicë kalkulatore Netanjahu është viktimë e progonit antisemit. Presidenti amerikan Xho Bajden thotë se vendimi i GjNH është “i padëgjuar”. Amerikanët pohojnë se Izraeli sillet në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. E pakuptimtë. ShBA-të dhe Izraeli nuk janë antarë të GjNH, ndërsa Palestina është nënshkruese e këtij statuti.
Lufta zhvillohet në territorin palestinez, gjë që do të thotë se GjNH ka juridiksion të hetojë të gjithë ata që janë të përzierë në luftë. Strategjia e kabinetit izraelit ka përdorur në kuptimin e vërtetë të fjalës urinë e palestinezëve si armë lufte, zyrtarët amerikanë e kanë ditur këtë, por vazhduan me furnizimet ushtarake. A nuk është kjo një shkelje e nenit 25 të Statutit të Romës që ka të bëjë me përgjegjësinë personale juridike?
A do të thotë kjo se urdhër arresti mund të lëshohet edhe kundër Bajdenit i cili, përveç disa kritikave të rralla dhe të ndara, ka marrë pjesë aktivisht në krimet në Gaza duke e furnizuar Izraelin me armë? Nëse është bërë për Putinin, përse të mos bëhet për Bajdenin?
Nuk mund ta mbështesni GjNH kur është kundër Putinit, dhe t’i kundërviheni kur është kundër Netanjahut, deklaroi shefi në largim i diplomacisë europiane Josep Borell. Një shembull i qartë i qëndrimit hipokrit ndaj së drejtës ndërkombëtare i cili njihet me emrin e koduar “politika e standarteve të dyfishtë”.
Shpresat më të mëdha Netanjahu i ka te Donald Trampi, i cili shpalli menjëherë fushatën kundër GjNH dhe kërcënoi me një barazh sanksionesh. Hakmarrja e tij mund të jetë serioze sepse ShBA-të janë kontribuesi më i madh i Organizatës Botërore-OKB, në sistemin e së cilës është edhe GjNH. Trampi mund të propozojë edhe ndëshkimin e të gjithë atyre që “ndihmojnë dhe mbështesin” GjNH, madje edhe të inicojë procedurën kundër prokurorit Khan dhe të tjerëve, ose t’i vërë ata në “listën e zezë”. “Mund të pritni përgjigje të fuqishme ndaj anësisë antisemite të GjNH-së dhe OKB-së në muajin janar”, deklaroi këshilltari i Trampit për sigurinë kombëtare Mik Waltz.
Netanjahu këtë pret. Meqënëse paraprakisht Sekretarin e përgjithshëm të OKB-së Antonio Guteres e ka shpallur persona non grata në Izrael, gjithsesi do të lobojë te presidenti i ri i ShBA-ve që të bëjë presion ndaj Tribunalit që të injorojë kërkesën për arrestim. Do të sjellë shembullin e Putinit i cili pa probleme ka vizituar disa antarë të GjNH.
Izareli mund të ndihmojë në këtë proces nëse inicon brenda vendit hetimin për krime lufte, gjë me të cilën do t’a bindte GjNH-në që të ngrijë urdhër arrestin. Mundet, por Netanjahu nuk i lejon këto hetime të pavarura. Në skenë hyn Trampi, i cili nuk është mbështetës i multinalteralizmit. Presioni i madh i amerikanëve ndoshta mund të lëkundë tërë konceptin e së drejtës ndërkombëtare e cila gjendet përsëri para një testi të madh.
Do t’u bashkohej edhe një djathtist populist. Zëvendëskryeministri i Italisë Matteo Salvini thotë se Netanjahu është i mirë se ardhur në Itali dhe se është mungesë respekti të quhet kriminel lufte. Gisht në sy për botën demokratike ishte edhe deklarata e Viktor Orbanit. Kryeministri i Hungarisë që është anëtare e GjNH, vetëm disa orë më vonë pas bërjes publike të lajmit, sipas së cilës ai do t’a ftojë Netanjahun për vizitë në Budapest.
Ku është Orbani aty është edhe Millorad Dodiku. Lideri i Republikës Srpska është dakord që GjNH duhet hequr sepse “komprometon në mënyrën më brutale të drejtën ndërkombëtare”. Urdhër arrestin ai e quajti “akt të çmendur”, dhe këtë e bëri, jo rastësisht, në kohën që ai po gjykohet në Sarajevë dhe pohon se GjNH “është bërë instrument i politikës së grupeve joformale të interesave, nëpërmjet të cilit përndjeken ata që mbrojnë interesat e shteteve dhe popujve të tyre”. Ja edhe një adresë tjetër ku mund të udhëtojë Netanjahu: Banja Lluka.
Bota nuk është Amerika. Hamasi e ka mbështetur vendimin. Iranianët kanë shkuar një hap më tej. Lideri suprem Ajatollah Khamenei thotë se Netanjahu duhet të përballet me dënimin me vdekje. Aleatët europianë të Izraelit, si Britania e Madhe, Franca, Italia dhe Hollanda kanë deklaruar se do ta respektojnë vendimin e GjNH dhe se Netanjahu do të rrezikonte shumë po të shkelte në territorin e këtyre shteteve. Nga Brukseli propozojnë ndërprerjen e të gjithë bisedimeve politike me Izraelin mbi konfliktin në Gaza. Lëshimi i urdhër arrestit vendeve perëndimore u jep hapësirë për të vënë embargon ndaj eksportimit të armëve në Izrael.
Janë të pakta shanset që Izraeli të arrestohet dhe të gjykohet në Hagë. GjNH nuk mund t’a arrestojë, ndërsa kodi i rregullit të tij parashikon se nuk ka gjykim për prani personale. E drejta ndërkombëtare të cilën po përpiqet të respektojë Tribunali i Kombeve të Bashkuara ka kufizimet e saj të mëdha, e kësisoj Netanjahu, me ndihmën e aleatëve të tij, do të vazhdojë të tallet me GjNH-në, njëkohësisht do të luftojë kundër Izraelit demokratik dhe kundër tërë botës demokratike.
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/kolumne/bitka-za-medunarodno-pravo-1001320
