Zoran Meter-geopolitika.news[i]
Duket se më në fund Bashkimi Europian duhet ta pranojë faktin se, në vend të Rusisë, ishte vetë ai i cili u gjend në palën e izoluar në lidhje me problemin e zgjidhjes së luftës ukrainase.
Në vend të vazhdonte me këmbënguljen për humbjen strategjike të Rusisë dhe fitoren e Ukrainës, Brukseli, me ardhjen e Donald Trumpit në pushtet u përball me një pilulë të hidhur: në vend të europianëve, si bashkëbisedues kryesorë për gjetjen e një zgjidhjeje paqesore për luftën e Ukrainës – sikurse – shumë europianë besonin në mënyrë të gabuar duke shpresuar në sjelljen e Trumpit për inerci në qëndrimin e Joe Bidenit i cili a priori refuzonte çfarëdo dialogu me Moskën derisa ajo të tërhiqte plotësisht forcat e saj ushtarake nga Ukraina në kufinjtë e vitit 1991, Trumpi ndërkohë mori një qëndrim tjetër.
E kuptoi – dhe me të drejtë, gjë që e tregoi koha – se nuk mund të ketë asnjë zgjidhje të luftës ukrainase pa pjesëmarrjen e Rusisë sepse është ajo e cila që në vitin 2024 e deri tani ka iniciativën ushtarake, ndërsa Ukraina dobësohet – edhe në kuptimin ushtarak edhe në atë ekonomik, edhe në atë financiar – duke u bërë kësisoj e varur nga sponsorët perëndimorë në mënyrë që të funksionojë disi si shtet. Përveç kësaj Trumpi e respekton që ç’ke me të faktorin bërthamor të armatimit të cilën zotërojnë ShBA-të dhe Rusia në bazë pariteti gjë e cila garanton asgjësimin reciprok në rast të zbatimit të tij, dhe në përputhje me këtë bën qartazi me dije se për shkak të Ukrainës, me çfarëdo çmimi, nuk ka ndërmend të nisë Luftën e Tretë Botërore me Rusinë.
Për këtë, me të ardhur në pushtet i’u drejtua udhëheqësit rus Vladimir Putin, gjë të cilën zaten e kishte paralajmëruar edhe gjatë fushatës së tij zgjedhore e të çudit habia e atyre që nuk duhej të habiteshin (udhëheqësit europianë) sepse besonin të kundërtën, ose, akoma më e rëndësishme, sepse për këtë skenar të parashikueshëm nuk u përgatitën e kësisoj t’a neutralizonin ose sëpaku të zvoglonin pasojat negative për Europën.
Por as këto (bisedimet me Putinin) nuk do të ishin problem tejet i madh për Europën, sikur Trumpi të mos i kishte larguar nga tryeza e negociatave udhëheqësit europianë, duke lejuar afër kësaj tryeze vetëm kreun ukrainas Volodimir Zelenski. Ky i fundit gjithsesi ndërmorri njëfarë roli ndërmjetësues mes Trumpit dhe udhëheqësve kryesorë europianë të bashkuar në të ashtuquajturin Koalicion i vullnetarëve, i cili, ndërkohë, pa pjesëmarrjen aktive të ShBA-ve për garancitë e sigurisë për Ukrainën (të cilat tani për tani nuk ekzistojnë dhe ndoshta nuk do të ketë kurrë) nuk ka bash asnjë mundësi për veprimtari të vendosur në çështjen e rregullimit të konfliktit ukrainas. Me këtë Trumpi i goditi udhëheqësit europianë atje ku ata janë më të ndjeshëm – në egon e tyre. Ata do të kishin dhënë gjithçka për t’u ulur në tryezë sëbashku me Trumpin dhe Putinin dhe para opinionit të tyre publik të pohonin atë që realisht prej kohësh nuk ekziston – se edhe ata pyeten për të dhënë mendim dhe se ata janë vendimtarë në diçka gjeopolitikisht të rëndësishme.
Natyrisht, vendosin as sa u’a mundëson Trumpi. Sepse ai që më parë u’a kishte bërë me dije krerëve europianë se kanë patur kohë për plot tre vite që të bënin diçka për ndalimin e luftës ukraianse, dhe se në fund nuk kanë bërë asgjë. Tani do të donin të bënin, por përsëri duke çaluar dhe me ndihmën e tij. Megjithatë, Trumpi thjesht nuk është një politikan e këtij lloji: askujt nuk i jep gjë për mëshirë dhe as shanse për provim në vjeshtë – sidomos kur bëhet fjalë për politikanë të cilët gjatë fushatës së tij kanë vendosur aktvisht shkopinj nën rrota në kokën e tij (politike) – duke agjituar haptazi për Joe Bidenin dhe më vonë për Kamala Harrisin si kandidate e Partisë Demokrate,
Sa po rritet mes udhëheqësve europianë paniku që Trumpit të mos i hedhë jashtë tërësisht dëshmon edhe “saga” më e re, ose më mirë të themi plani i ideuar nga Trumpi për disiplinimin e Europës – ajo e lidhur me dëshirën e tij për t’ua rrëmbyer Groenlandën. Dhe pikërisht në këtë drejtim janë orientuar përpjekjet e tyre më të mëdha e cila i detyron politikanët dhe zyrtarët diplomatikë europianë të bëjnë diçka në mënyrë që të gjejnë një zgjidhje e cila, në mënyrën sa më pak të dhimshme, do t’ua bënte të mundur të ruanin sadopak fytyrën. Megjithëtë, në këtë proces duhet të përpiqen të rikthejnë edhe ndikimin e humbur rreth ndikimit të përmendur në konfliktin ukrainas, e momentalsiht në kuptimin politik të zgjaten deri në maksimum: nga cepi perëndimor të kontinentit deri në atë lindor të tij.
Dëshirojnë negociatorin e tyre.
Kjo hyrje e gjatë ishte produkt, ose më mirë të themi reaksioni im ndaj lajmit të bërë publik para dy ditësh nga media POLITICO, dhe fjala është – as më pak as më shumë – por për dëshirën e BE-së për të përzgjedhur negociatorin e saj zyrtar për bisedime me Rusinë. Kam bindjen, pothuajse të sigurtë, se për këtë kanë qënë të nxitur nga mënyra sesi Donald Trumpi e ka bërë një gjë të tillë me emërimin e personave të tij me besimin më të madh Steven Witkoff dhe Jared Kushner për bisesime me Putinin. Por është e lehtë të gjesh persona të besueshëm kur je i pavarur në marrjen e vendimeve. Por si mund të jetë një person i besueshëm, kur të përzgjidhet, bash për të gjitha shtetet antare të BE-së, këtë nuk e kam fort të qartë – aq më shumë se për shumë çështje dhe gjithnjë e më shpesh pikërisht për çështjen e Ukrianës ata bien dakord si “brirët në thes”, domethënë secili tërheq në anën e tij. Unë vetëm mund t’u uroj fat që të kenë sukses në këtë mision – ose më mirë të përzgjedhin personin kompetent dhe jo individin e tejngarkuar ideologjikisht me të cilin Putini do të pranojë të bisedojë. Sepse ai me siguri nuk do të dojë të humbasë kohë vetëm për të dëgjuar kritika dhe paralajmërime sesi duhet të sillet në mënyrë që marrëveshja për luftën ukrainase të jetë e kënaqshme për BE-në.
Por që të mos e zgjas shumë, ja çfarë shkruan media e lartpërmendur në teksin e saj të sotëm.
Qveritë europiane po i bëjnë presion BE-së që të emërojë negociatorin e saj i cili do të përfaqësojë interesat e saj në lidhje me Ukrianën, duke patur frikë se Shtetet e Bahkuara do të lidhin me Rusinë ndonjëfarë marrëveshje pas shpinës së tyre. Mbështetësit e planit – përfshirë Francën dhe Italinë – kanë siguruar mbështetje në Komisionin Europian në radhët e një numuri vendesh që mbështesin këtë pozicion, sipas fjalëve të tre diplomatëve dhe zyrtarëve të njohur direkt me bisedimet të cilëve u është garantuar anonimati me rastin e bisedimeve për POLITICO.
Thonë se Europa duhet t’u mbahet vijave të saj të kuqe, si puna e antarsimit të ardhshëm potencial të Ukrianës në NATO, vetëm nëse BE-ja ka vend në tryezë. Kjo lëvizje e paparë do të shënonte një ndryshim të madh në mënyrën sesi Europa përfshihet në një sërë bisediemsh bilaterale të cilët i ka ndërmjetësuar presidenti amerikan Donald Trump. Dhe kjo vjen në momentin kur kontinenti këmbëngul të shfaqë gatishmëri për të luajtur rolin kryesor në çfarëdolloj zgjedhjeje nëpërmjet së cilës do të përmbyllej lufta katër vjeçare. Presidenti francez Emanuel Macron dhe kryeministrja italienae Giorgia Meloni kanë bashkuar forcat javët e fundit në mënyrë që të bëjnë thirrje për hapjen e kanaleve diplomatike me udhëheqësin rus Vladimir Putin dhe rrethin e tij të ngushtë, madje edhe kur bisedimet paqesore në Shtëpinë e Bardhë të dështojnë.
“Macroni ditët e fundit është dakord që, duke patur parasysh bisedimet dypalëshe mes amerikanëve dhe rusëve, ka rëndësi të luhet sëpaku një rol i caktuar në diskutim”, tha një zyrtar i lartë francez. “Meloni ka mbështetur me të madhe këtë pohim… se nuk janë naivë në lidhje me atë që mund të arrihet nëpërmjet bisedimeve, por në ekuilibrin mes jo angazhimit dhe angazhimit, në kryeqytetet europiane ekziston gjithnjë e më shumë mbështetje (për agazhimin)”.
Megjithatë, ende vazhdojnë mosdakordësime rreth detajeve të këtij qëndrimi. Kritikët shprehen se emërimi i negociatorit do të implikonte atë që Rusia është e gatshme të bisedojë për gjithçka përveç nënshtrimit të plotë të Ukrainës. Përpjekjet e Trumpit për të ndërmjetësuar në arritjen e një marrëveshje deri tani kanë dështuar, ndërsa Kremlini refuzon të heqë dorë nga kërkesa e tij që Ukraina të dorëzojë një pjesë të territoreve të cilët ushtria ruse nuk i ka pushtuar deri tani.
Mesazh për Moskën
Në Bruksel zhvillohen diskutime mbi atë se çfarë do të kontribuonte blloku në çfarëdolloj diskutikesh dhe si mund të shfrytëzohen këto në mënyrë që Trumpi të mos e anashkalojë shqetësimin e tyre. “Ekzistojnë disa çështje mbi të cilat mund të diskutohet (vetëm) me ShBA-të dhe të cilat kanë implikime direkte në sigurinë tonë si europianë”, tha zyrtari në fjalë. “Mesazhi për Uashingtonin është njëlloj i rëndësishëm si (mesazh) për Moskën”.
Kurt Volkeri, i cili ka qënë emisar special për bisedime në Ukrianë në mandatin e parë të Trumpit dhe ambasador në NATO në vitet 2009-2009, nën presidentin e atëhershëm Georg W. Bush, thotë për POLITICO se Brukseli duhet të jetë më i vendosur nëse dëshiron të përfshihet në bisedime.
“Është e qartë se Trumpi dëshiron të vazhdojë dialogun me Putinin edhe direkt edhe indirekt nëpërmjet (të dërguarit amerikan Stewe) Vitkoff”, thotë ai. “Kjo nuk do të zhduket. Pra, duhet të ketë komunikimin e saj nëse kjo ndodh – nuk bëhet fjalë për atë që të jeni në të njëjtën dhomë me amerikant dhe rusët, por edhe të keni çfarëdolloj komunikimi për këtë”.
Krijimi i vendeve të reja të punës
Krerët europianë për herë të parë kanë diskutuar mbi idenë e një emisari të posaçëm në samitin e BE-së në majin e vitit të kaluar, pohoi një zyrtar i lartë i BE-së. Edhe përkundër mbështetjes së gjërë, nuk u muar asnjë vendim, ndërsa propozimet u hoqën nga deklarata përkatëse e përbashkët. Roli i këtij emisari do të orientohej drejt përfaqësimit të Brukselit në bisedimet me Kievin – gjë që është propozim krejt i ndryshëm nga ai i Melonit mbi bashkëbiseduesin me Moskën. “Vendet që mbështetën emisarin për Ukrainën ndoshta edhe do të mbështesin të dërguarin për bisedime me Moskën”, tha zyrtari në fjalë.
Kaja Kallas, përfaqësuesja e lartë e BE-së për punët e jashtme, në mënyrë të logjikshme është pozicionuar si njëra prej kandidatëve për çfarëdolloj roli në bisedimet mbi të ardhmen e Ukrainës. Ish kryeministrja estoneze ka qënë aleate e fortë e Kievit dhe ka shfrytëzuar rolin e saj publik për të bërë për vete kryeqytetet europiane për mbështetje për sanksione më të forta të ideuara për t’a detyruar Rusinë të ndërpresë luftën e saj agresive.
“Nëse Europa do të emëronte një emisar të posaçëm, pyetja është cilin person do të përfaqësonte ajo”, pyet Volkeri. “Nëse kjo do të ishte presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen, e cila mandaton Kaja Kallasin dhe shërbimin për veprimtarinë e jashtme (trupi diplomatik i BE-së) në periferi – shumica e emisarëve do të ishin nga brenda shërbimit për veprimtarinë e jashtme, por kjo do të ishte në një nivel të ulët kur të vijë puna për bisedime me Putinin, e kësisoj nuk do të ishte funksionale”. “Por në këtë rast vetëm mund të përfytyroj diskutimet në Komision që Këshilli të ketë një emisar. Kjo nuk do të arrihej kurrë”.
Zyrtarët pohuan se aspektet kryesore të punës – si nëse ky emisar do të përfaqësonte vetëm BE-së apo tërë “kolaicionin e vullnetarëve”, përfshirë edhe Mbretërinë e Bashkuar dhe të tjerët – mbeten për t’u përpunar. E njëjta gjë vlen edhe për rangun diplomatik dhe nëse do të emërohet thjesht një burokrat apo ne mënyrë joformale ky rol t’i delegohet një udhëheqësi nacional. Ministri italian Giovanbattista Fazzolari– aleati me ndikimin i Melonit, bashkëshortja ukrainase e të cilit është meritore për ndërtimin e mbështetjes për Kievin nga ana e koalicionit udhëheqës – tha gjatë fundjavës së kaluar se do të ishte mirë që ish kryeministri italian Mario Dragi të emërohej një postin e emisarit të posaçëm. Ndërkohë edhe katër diplomatë të tjerë kanë vërejtur se presidenti finlandez Alexander Stubb konsiderohet shpesh si përfaqësues potencial i Europës në çfarëdolloj bisedimesh me Uashingtonin dhe Moskën. Diplomat me eksperiencë i qendrës së djathtë ka ndërtua marrëdhënie miqësore me Trumpin duke luajtur golf, ndërsa vendi i tij kufizohet me Rusinë dhe ka qënë shënjestër e fushatës hibride të Kremlinit.
Sipas njërit prej tyre, mbështetja te “udhëheqësi aktiv” do të thoshte se ai mund të jetë “pak më i lirë për atë që flet”. Ndërkohë, “është punë tjetër të kuptohet momenti për bisedime me Putinin. Ekizston rreziku që nëse e bëni një gjë të tillë, në njëfarë mënyre legjitimoni edhe qëndrimet e tij”.
Dy zyrtarë të BE-së theksuan për POLITICO-n se nuk ekziston roli i emisarit të posaçëm dhe se çfarëdolloj diskutimi mbi kandidatin është shumë heret. Krahas kësaj, një i tretë verën se “asnjë nga këto çështje nuk ekziston, derisa nuk ekziston”.
Konkluzion
Në tekstin e POLITICO-s dukshëm përzihen elementët e realizimit të shëndoshë (lexo: arësyes) me elementët e ideologjisë.
Sepse të fantazosh se Putini mund të bisedojë për diçka konstruktive me rusofobë të hapur, të cilët deri tani a priori hidhnin poshtë çfarëdolloj dialogu me Moskën duke i bërë asaj paralaelisht ultimatume – si puna e estonezës Kaja Kallas (me të cilën analistët dhe mediat ruse tallen masivisht dhe sistematikisht pikërisht kur vjen puna te kompetencat e saj), ose finlandezin Alexandër Stubb, i cili gjithashtu deri para pak kohësh (tani për hir të së vërtetës e ka zbutur disi retorikën) i dërgonte mesazhe tejet fyese Moskës do të ishte plotësisht e gabuar.
Sikurse thashë në hyrje të këtij teksti – qëndrim shumë më i mirë do të ishte gjetja e një personi kompetent (jo detyrimisht nga “kremi politik”), seriozisht të gatshëm dhe të fokusuar në punë për vendosjen e sëpaku një besimi minimal (të tillë që tani për tani nuk ka asnjë gjurmë) të nevojshëm sëpaku që disa interesa të rëndësishme europiane të involvohen në marrëveshjen e ardhshme mbi Ukrainën, kur te ajo tashmë janë investuar kaq shumë para nga tonat dhe kjo po vazhdon të rritet.
Ajo që Putini ka përsëritur disa herë gjatë viteve të kaluara tani po del e nevojshme për përdorim: Rusia është e gatshme për dialog me të gjithë ata që e duan një gjë të tillë edhe në Europë, edhe në Amerikë, ose kudo tjetër një botë. Por, ata të cilët këtë dialog me Rusinë e ndërprenë dhe e pamundësuan me vetiniciativë, duhet patjetër të bëjnë lëvizjen e parë. Kam mendimin se qëndrimi i Putinit ndërkohë nuk ka ndryshuar aspak në lidhje me këtë çështje. Me një shtesë të rëndësishme që gati harrova t’a përmend: ai kërkon që ky dialog të bëhet me respekt të ndërsjelltë dhe jo nga lart.
Nëse të mençurit europianë janë të gatshëm t’a mësojnë këtë leksion ose nëse janë të gatshëm t’a pranojnë apo do të vazhdojnë t’i bien murit me kokë duke qëndruar “nga lart” këtë ndoshta do ta marrim vesh shumë shpejt. Sepse Europa nuk ka kohë për zvarritje në lidhje me këtë vendim. Koha thjesht do t’a shtypë dhe do t’a hedhë në periferi, pikërisht në mesin e rrymave të gjeopolitikës së lartë – tërësisht të nënshtruar ndaj ShBA-ve dhe tekave të udhëheqjes së saj.
[i] https://www.geopolitika.news/razgovori/toptema/dosta-joj-je-izolacije-eu-trazi-svoga-pregovaraca-s-putinom-kao-spas-od-trumpove-samovolje/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
