Laurențiu Pleșca– Black Sea Trust*
Peizazhi politik i Turqisë po kalon një transformim dhe rezultatet e zgjedhjeve lokale të fundjavës së kaluar mund të paralajmërojnë ndryshime të rëndësishme në dinamikën e pushtetit të vendit.
Humbja e rëndësishme e Partisë Konservatore për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP), e udhëhequr nga presidenti Recep Tayyip Erdogan, në zgjedhjet lokale të Turqisë më 31 mars, sinjalizon një dëshirë të qartë për ndryshim në mesin e elektoratit turk.
Dështimi i AKP-së për të fituar në qytetet kyçe si Stambolli dhe Ankaraja, të cilat opozita i ka mbajtur që nga viti 2019 dhe të cilat u kontestuan ashpër të dielën, së bashku me qytetet e tjera të mëdha, nënvizojnë një tendencë të zbehjes së ndikimit të AKP-së në nivelin urban, ku një pjesë e konsiderueshme e popullsisë së vendit dhe aktiviteti ekonomik është i përqendruar.
Kjo mund të nënkuptojë fillimin e fundit për Erdoganin, pasi ai nuk është më në kontroll të ekonomisë së Turqisë, dhe shkalla e inflacionit dhe zhvlerësimi i lirës turke po prek ndjeshëm turqit.
35 vs. 24, Turqia ka një udhëheqje të re lokale
Pas rezultateve të zgjedhjeve komunale, kryebashkiaku i Stambollit Ekrem Imamoglu, kundërshtari kryesor i presidentit turk dhe një kandidat i mundshëm presidencial, mbajti me sukses vendin e tij, duke siguruar një fitore në qytetin më të madh të vendit, i cili krenohet me një popullsi prej mbi 16 milionë banorësh.
Partia Popullore Republikane (CHP) e opozitës arriti fitore në të gjitha qytetet e mëdha anembanë vendit, veçanërisht duke fituar kryebashkiakë në 35 qytete në provincat veriore, perëndimore dhe jugore.
Në të kundërt, partia në pushtet siguroi vetëm 24 kryebashkiakë në pjesën qendrore të Turqisë, duke shënuar një pengesë të konsiderueshme. E gjithë kjo vjen vetëm nëntë muaj pasi Erdogan u rizgjodh si president.
Suksesi i opozitës në qytetet e mëdha, duke përfshirë bastionet tradicionale të AKP-së si Izmiri, Bursa, Antalia, Adana dhe përsëri Izmiri, krahas arritjeve të dukshme në qytete të tjera, pasqyron jo vetëm një dëshirë për një alternativë politike, por edhe një votë mosbesimi ndaj AKP-së. menaxhimin e sfidave ekonomike, sociale dhe politike të Turqisë. Këto sfida përfshijnë rritjen e inflacionit, papunësinë, kufizimet në liritë e shtypit dhe të shprehjes, si dhe shqetësimet në lidhje me të drejtat e njeriut dhe demokracinë.
Riorientimi i elektoratit turk drejt CHP-së më laike dhe properëndimore nën udhëheqjen e përkohshme të Ozgür Ozel nënkupton një ndryshim të mundshëm paradigme në politikën turke. Ky trend nuk është vetëm një votë nostalgjike për parimet e Mustafa Kemal Ataturkut, themeluesit të Turqisë moderne, por edhe një reagim ndaj qeverisjes së administratës aktuale. Shfaqja mbresëlënëse e Kemal Kilicdaroglu në zgjedhjet presidenciale të vitit të kaluar, duke siguruar pothuajse 48 për qind të votave, pasqyron një oreks në rritje për një qasje më të ekuilibruar dhe të hapur ndaj politikës së brendshme dhe të jashtme në Turqi.
Kjo ringjallje e mbështetjes për CHP-në dhe vlerat e saj perceptohet si kërkesa e elektoratit për një demokraci më të madhe, respekt për të drejtat e njeriut dhe një sundim më të fortë të ligjit. Mund të tregojë gjithashtu një dëshirë për marrëdhënie të përmirësuara dhe më të qëndrueshme me entitetet perëndimore, duke përfshirë Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara, në kontrast me politikën e jashtme gjithnjë e më autokratike dhe të orientuar drejt Lindjes së administratës Erdogan.
Një pikë kthese për Erdoganin?
Deklarata e Erdoganit, duke i përshkruar rezultatet si një “pikë kthese” dhe duke u zotuar për të korrigjuar gabimet, duket se pranon pakënaqësinë publike.
Megjithatë, shkalla dhe mënyra në të cilën ai planifikon t’i zbatojë këto korrigjime mbeten të paqarta, veçanërisht pasi ai ka njoftuar se ky do të jetë mandati i tij i fundit presidencial, të paktën sipas ligjit aktual turk.
Për më tepër, Erdoganit i mungon një shumicë prej dy të tretash në parlamentin turk që kërkohet për të ndryshuar kushtetutën dhe për të siguruar një mandat tjetër ose më shumë.
Spekulimet për pasardhësin e Erdoganit dhe kandidaturën e mundshme të dhëndrit të tij, Selcuk Bayraktar, në zgjedhjet e ardhshme presidenciale futin një shtresë të re pasigurie në skenën politike turke.
Bayraktar, i njohur për kontributet e tij në industrinë e mbrojtjes, veçanërisht zhvillimin e dronëve Bayraktar – të cilët janë bërë të domosdoshëm për Kievin në mbrojtjen e tij kundër Rusisë – mund të nënkuptojë një vazhdimësi të politikës së jashtme të Erdoganit. Megjithatë, si një politikan shumë më i ri, ai gjithashtu mund të sjellë një ndryshim në stil dhe qasje.
Peizazhi politik i Turqisë po kalon një transformim dhe rezultatet e zgjedhjeve lokale mund të paralajmërojnë ndryshime të rëndësishme në dinamikën e pushtetit të vendit.
Kjo periudhë mund të dëshmojë një rikonfigurim të aleancave politike, ngritjen e liderëve të rinj dhe një ripërcaktim të prioriteteve kombëtare. Megjithatë, shumë turq ende nuk mund ta imagjinojnë politikën e tyre pa kontrollin e hekurt të Erdoganit, nën të cilin vendi ka qenë për më shumë se 20 vjet.
Njëkohësisht, këto ndryshime mund të kenë implikime të thella jo vetëm për politikën e brendshme të Turqisë, por edhe për qëndrimin dhe rolin e saj ndërkombëtar, veçanërisht në lidhje me NATO-n, Bashkimin Evropian dhe fqinjët rajonalë si Ukraina dhe Rusia. Ndryshime të tilla madje mund të ndikojnë në luftën në Ukrainë në një farë mase.
Stambolli dhe Ankaraja mbeten bastione të forta të partisë së themeluar nga Ataturku
Fitoret e Ekrem Imamoglu në Stamboll dhe Mansur Yavaş në Ankara, duke i bërë jehonë atyre të vitit 2019, nënvizojnë një ndryshim të rëndësishëm në peizazhin politik turk, duke sinjalizuar një ndryshim në preferencat e votuesve ndaj opozitës.
Këto rezultate, duke reflektuar pengesa të mëdha për partinë e Erdoganit në qytetet më të mëdha të Turqisë, mund të shihen si një thirrje zgjimi për AKP-në dhe një mandat i qartë për ndryshim nga popullsia.
Humbja e kontrollit mbi qytetet kryesore, veçanërisht Stambolli dhe Ankaraja, nuk është vetëm simbolike, duke pasur parasysh rolin e tyre qendror në ekonominë dhe kulturën e vendit, por gjithashtu mbart implikime praktike thelbësore. Këto qytete janë vendimtare për ndikimin politik dhe ekonomik, dhe kontrolli i tyre i siguron opozitës një platformë të fuqishme për të çuar përpara axhendën e saj dhe për të kundërshtuar politikat e qeverisë.
Mos harroni, ngritja e Erdoganit në pushtet dhe ndikimi i tij politik që pasoi filloi me fitoren e tij në kryebashkiakun e Stambollit në vitin 1994, kjo është arsyeja pse kryebashkiaku i qytetit më të madh dhe më të populluar të vendit konsiderohet si një gur hapi. Ekrem Imamoglu pritet të tejkalojë pritshmëritë e votuesve në mbarë vendin në zgjedhjet e ardhshme presidenciale në vitin 2028, duke u bërë potencialisht “Sulltani” i ri i Turqisë.
/Përshtati në shqip:Argumentum.al
