2023 ka rezultuar të jetë një vit që ka parë një sfidë themelore për rendin botëror. Sistemi ndërkombëtar i bazuar në rregulla i ndërtuar nga Shtetet e Bashkuara dhe të tjerët gjatë dekadave është tani nën kërcënim në tre rajone.
Nga Fareed Zakaria*
Në Evropë, lufta e Rusisë ndaj Ukrainës thyen normën e kahershme që kufijtë nuk duhet të ndryshohen me forcë. Në Lindjen e Mesme, lufta midis Izraelit dhe Hamasit kërcënon një radikalizim të rrezikshëm të rajonit, me milicitë e mbështetur nga Irani që luftojnë aleatët e mbështetur nga SHBA nga Libani në Jemen, në Irak në Siri. Dhe në Azi, rritja e Kinës vazhdon të prishë ekuilibrin e fuqisë.
Secila prej këtyre sfidave ka veçoritë e veta, por ato kanë të përbashkët nevojën për një përzierje të sofistikuar të parandalimit dhe diplomacisë. Administrata Biden i ka trajtuar ato me energji, duke vendosur axhenda, duke mbledhur aleatë dhe duke biseduar me kundërshtarët. Suksesi do të varet nëse ajo mund të zbatojë politikat që ka miratuar. Mjerisht, kjo mund të varet nga politika e brendshme e Shteteve të Bashkuara më shumë sesa nga strategjitë e saj të mëdha.
Në Evropë, Uashingtoni ka theksuar luftën kundër agresionit rus. Kjo është më e lehtë të thuhet sesa të bëhet. Rusia ka një ekonomi që ishte nëntë herë më e madhe se ajo e Ukrainës para luftës dhe një popullsi sot pothuajse katër herë më të madhe. Kjo mospërputhje themelore mund të trajtohet vetëm nëpërmjet ndihmës së vazhdueshme perëndimore në shkallë të gjerë për Ukrainën, së bashku me presionin ndaj Kievit për të zhvilluar një strategji ushtarake më të menaxhueshme dhe për të reformuar politikën dhe ekonominë e tij, në mënyrë që të mund të bëhet vërtet pjesë e Perëndimit.
Në Lindjen e Mesme, sfida është më shumë në fushën e diplomacisë sesa në sferën e parandalimit. Izraeli ka fuqi dërrmuese në krahasim me Hamasin; me të vërtetë nuk ka dyshim se do të fitojë në kuptimin e ngushtë ushtarak të fjalës. Por për ta lënë Izraelin më të sigurt, me aleanca të reja kuptimplota me shtetet arabe të Gjirit, Shtetet e Bashkuara duhet ta bëjnë Izraelin të trajtojë një realitet themelor dhe të pashmangshëm: rreth 5 milionë palestinezë jetojnë në tokat e pushtuara nga Izraeli pa të drejta politike dhe pa shtet e tyre.
Kina është sfida më e madhe dhe ajo që, në planin afatgjatë, do të formësojë rendin ndërkombëtar – duke përcaktuar nëse sistemi i hapur ndërkombëtar do të shembet në një Luftë të dytë të Ftohtë me gara armësh në armë bërthamore, hapësirë dhe inteligjencë artificiale. Strategjia që administrata Biden ka miratuar është e nuancuar, duke theksuar konkurrencën dhe parandalimin, ndërkohë që përpiqet të ndërtojë një marrëdhënie pune me Pekinin. Gjatë muajve të fundit, kjo strategji duket se ka dhënë rezultate, duke përfshirë një ton më pajtues nga kinezët. Ndryshimi padyshim ka të bëjë shumë me problemet ekonomike të Pekinit, si dhe me realizimin se diplomacia e “Ujkut Luftëtar” e Xi Jinping ka dështuar, duke prodhuar armiqësi në të gjithë Azinë. Por një pjesë e meritës shkon për një politikë të SHBA-së që ka nxitur masa të ashpra edhe pse ka inkurajuar dialogun dhe diplomacinë.
Pavarësisht politikës së mirë-projektuar në secilën prej këtyre fushave, administrata Biden përballet me realitetin se politika e brendshme e SHBA-së mund të prishë të gjithë përparimin. Nëse mbështetja e SHBA-së për Ukrainën lëkundet, vendosmëria evropiane gjithashtu do të dobësohet dhe udhëheqësi rus Vladimir Putin do të konfirmohet në parashikimin e tij se ai mund t’i kalojë Perëndimit. Zgjedhjet e mëdha si në Amerikë ashtu edhe në Evropë ende mbështesin Ukrainën, por Shtetet e Bashkuara po përjetojnë kundërshtime në rritje nga një e djathtë e sapoizoluar. Dhe Partia Republikane është e gatshme të emërojë Donald Trumpin si kandidatin e saj presidencial, një njeri që nuk e ka bërë të qartë mospëlqimin e tij ndaj Ukrainës dhe admirimin për Putinin.
Në Lindjen e Mesme, Presidenti Biden përballet me kryeministrin izraelit Benjamin Netanyahu, i cili është shumë i aftë për të marrë mbështetjen e SHBA-së dhe për t’i rezistuar të gjitha këshillave. Që nga ditët e marrëveshjeve të Oslos në vitet 1990, Netanyahu ka gjetur mënyra për të shtirur mbështetjen për një proces paqeje, ndërsa në fakt e shkatërron atë. Herën e fundit që Uashingtoni u përpoq t’i bënte presion atij, ai i dha fund presidentit Barack Obama dhe mobilizoi mbështetjen direkt përmes Kongresit. Ndoshta duke e pranuar këtë, administrata Biden duket se në vend të kësaj po përpiqet të marshallojë shtetet arabe – kryesisht Arabinë Saudite – për të ndikuar në Izrael.
Me Kinën, përzierja e kujdesshme e parandalimit dhe diplomacisë nga administrata Biden mund të funksionojë vetëm nëse politika e brendshme nuk e ndryshon atë. Politika e politikës së Kinës mbetet jashtëzakonisht e ashpër; nuk perceptohet asnjë anë negative për të goditur Pekinit. Komiteti i Përzgjedhur i Dhomës së Përfaqësuesve në Partinë Komuniste Kineze sapo rekomandoi masa edhe më të ashpra kundër Kinës, duke përfshirë një mori tarifash që, sipas një vlerësimi nga Oxford Economics, do t’i kushtonin ekonomisë së SHBA deri në 1.9 trilion dollarë gjatë pesë viteve të ardhshme dhe mund të çojnë në një çarje të gjerë në ekonominë globale.
Siç kam shkruar së fundmi në Foreign Affairs, “sfida më shqetësuese ndaj rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla nuk vjen nga Kina, Rusia apo Irani. Vjen nga Shtetet e Bashkuara.” Nëse Amerika tërhiqet, në secilën nga këto tre fusha, agresioni dhe çrregullimi do të rritet. 2024 mund të jetë një vit në të cilin politika e shëmtuar dhe e polarizuar në Capitol Hill përfundon duke formësuar botën në të cilën do të jetojmë për dekadat e ardhshme.
*Shkrimi origjinal publikuar në washingtonpost
/Përshtati në shqip: Argumentum.al
