Gati 50 vjet pas luftës së Yom Kipurit të vitit 1973, Izraeli është marrë përsëri në befasi nga një sulm i papritur, një kujtesë befasuese se stabiliteti në Lindjen e Mesme mbetet një mirazh i përgjakshëm.
Ndryshe nga seria e përleshjeve me forcat palestineze në Gaza gjatë tre viteve të fundit, ky duket të jetë një konflikt në shkallë të gjerë i ngritur nga Hamasi dhe aleatët e tij, me breshëri raketash dhe inkursione në Izrael dhe me izraelitë të vrarë dhe të kapur.
Ndikimi psikologjik te izraelitët është krahasuar me tronditjen e 11 shtatorit në Amerikë. Pra, pasi ushtria izraelite të zmbrapsë sulmin fillestar palestinez, pyetja se çfarë të bëhet më pas do të shfaqet e madhe. Ka pak opsione të mira për kryeministrin Benjamin Netanyahu, i cili ka shpallur luftë dhe po i bëhet presion për një përgjigje të madhe ushtarake.
Duke pasur parasysh se dhjetëra izraelitë kanë vdekur deri më tani dhe të tjerë janë marrë peng nga Hamasi, një pushtim izraelit i Gazës – madje edhe një riokupim i përkohshëm i territorit, diçka që qeveritë e njëpasnjëshme izraelite janë përpjekur shumë ta shmangin – nuk mund të përjashtohet.
Siç u tha zoti Netanyahu izraelitëve në shpalljen e luftës: “Ne do ta sjellim luftën ndaj tyre me një fuqi dhe shkallë që armiku nuk e ka njohur ende,” duke shtuar se grupet palestineze do të paguajnë një çmim të rëndë.
Por një luftë e madhe mund të ketë pasoja të paparashikuara. Ka të ngjarë të prodhojë viktima të konsiderueshme palestineze – civilë si dhe luftëtarë – duke ndërprerë përpjekjet diplomatike të Presidentit Biden dhe z. Netanyahu për të sjellë njohjen saudite të Izraelit në këmbim të garancive të mbrojtjes nga Shtetet e Bashkuara.
Do të ketë gjithashtu presion ndaj Hezbollahut, grupi militant i mbështetur nga Irani që kontrollon Libanin jugor, për të hapur një front të dytë në Izraelin verior, siç ndodhi në vitin 2006 pasi një ushtar izraelit u kap dhe u kap rob në Gaza.
Irani, një armik i betuar i Izraelit, është një mbështetës i rëndësishëm i Hamasit si dhe i Hezbollahut dhe i ka furnizuar të dy grupet me armë dhe inteligjencë.
Konflikti do të bashkojë Izraelin pas qeverisë së tij, të paktën për një kohë, me opozitën që anulon demonstratat e saj të planifikuara kundër ndryshimeve gjyqësore të propozuara nga zoti Netanyahu dhe duke iu bindur thirrjeve për grumbullimin e rezervistëve. Kjo do t’i japë zotit Netanyahu “mbulesë të plotë politike për të bërë atë që dëshiron,” tha Natan Sachs, drejtor i Qendrës për Politikat e Lindjes së Mesme të Institutit Brookings.
Megjithatë, shtoi ai, zoti Netanyahu në të kaluarën ka refuzuar thirrjet për të dërguar mijëra trupa në Gaza në përpjekje për të shkatërruar grupet e armatosura palestineze si Hamasi, duke pasur parasysh koston dhe pyetjen e pashmangshme se çfarë do të ndodhë të nesërmen.
“Por ndikimi psikologjik i kësaj për Izraelin është i ngjashëm me 11 shtatorin,” tha ai. “Pra, llogaritja për koston mund të jetë krejt e ndryshme këtë herë.”
Pyetja do të jetë gjithmonë se çfarë do të ndodhë më pas, tha Mark Heller, një studiues i lartë në Institutin e Studimeve të Sigurisë Kombëtare të Izraelit. Pothuajse çdo vit ka pasur operacione të kufizuara ushtarake izraelite në territoret e pushtuara, por ato nuk kanë dhënë asnjë zgjidhje.
“Ka shumë presion të madh tashmë për një inkursion në shkallë të gjerë, për të ‘përfunduar me Hamasin’, por nuk mendoj se do të zgjidhë ndonjë gjë në planin afatgjatë,” tha zoti Heller.
Por Carl Bildt, ish-kryeministri dhe ministri i jashtëm suedez, tha se një sulm i madh izraelit në Gaza ishte pothuajse i pashmangshëm, veçanërisht nëse ushtarët izraelitë do të merreshin peng. “Nëse Hamasi i ka marrë ushtarët izraelitë si robër dhe i ka çuar në Gaza, një operacion izraelit në shkallë të plotë në Gaza duket shumë i mundshëm,” tha ai në X. “Një luftë tjetër”. E njëjta gjë me sa duket do të ishte e vërtetë për qytetarët izraelitë.
Izraeli dhe zoti Netanyahu kanë qenë të kujdesshëm për dërgimin e forcave tokësore në Gaza. Edhe në vitin 2002, kur Ariel Sharon ishte kryeministër dhe forcat izraelite shtypën një kryengritje palestineze në Bregun Perëndimor, qeveria zgjodhi të shmangte dërgimin e forcave shtesë të konsiderueshme në Gaza, ku atëherë kishte vendbanime izraelite.
Izraeli në mënyrë të njëanshme tërhoqi ushtarët dhe qytetarët e tij nga Gaza në vitin 2005, duke ruajtur kontrollin efektiv të pjesëve të mëdha të Bregut Perëndimor të pushtuar. Dështimi i kësaj tërheqjeje për të siguruar çdo lloj marrëveshjeje të qëndrueshme paqeje e ka lënë Gazën një lloj jetimi, kryesisht të shkëputur nga palestinezët e tjerë në Bregun Perëndimor dhe pothuajse tërësisht të izoluar nga Izraeli dhe Egjipti, të cilët kontrollojnë kufijtë e Gazës dhe bregdetin e saj. Palestinezët shpesh e quajnë Gazën “një burg në ajër të hapur”.
Pas tërheqjes izraelite nga Gaza dhe konfliktit të vitit 2006, një luftë e brendshme midis lëvizjes Fatah të presidentit palestinez Mahmud Abbas dhe lëvizjes më radikale islamiste Hamas përfundoi me marrjen nën kontroll të territorit nga Hamasi në 2007, duke e shtyrë Izraelin të përpiqej të izolonte Gazën. edhe më larg.
Edhe në një konflikt të zgjatur të viteve 2008 dhe 2009, forcat izraelite hynë në Gaza dhe qendrat e saj të popullsisë, por zgjodhën të mos lëviznin shumë thellë në territor ose ta ripushtonin atë, me një armëpushim të ndërmjetësuar nga Egjipti pas tre javësh luftë.
Qeveritë e njëpasnjëshme izraelite këmbëngulin se pas tërheqjes së vitit 2005, ajo nuk ka më përgjegjësi për Gazën. Por duke pasur parasysh kontrollin e Izraelit mbi kufijtë dhe avantazhin e tij dërrmues ushtarak, shumë grupe si B’Tselem, që monitoron të drejtat e njeriut në territoret e pushtuara, argumentojnë se Izraeli ruan përgjegjësi dhe detyrime të rëndësishme ligjore për Gazën sipas ligjit ndërkombëtar humanitar.
Ndërsa Hamasi nuk ka qenë i qartë se pse zgjodhi të sulmojë tani, ai mund të jetë një përgjigje ndaj rritjes së lidhjeve izraelite me botën arabe, veçanërisht me Arabinë Saudite, e cila ka negociuar një traktat të supozuar të mbrojtjes me Shtetet e Bashkuara në këmbim të normalizimit. marrëdhëniet me Izraelin, potencialisht për neglizhencën e palestinezëve.
Ky është mendimi i Amberin Zaman, një analist i Al-Monitor, një uebsajt lajmesh me bazë në Uashington që mbulon Lindjen e Mesme. “Përgjigja e Izraelit ndaj sulmeve të sotme ka të ngjarë të jetë e një shkalle që do të frenojë përpjekjet e SHBA-së për normalizimin saudito-izraelit, nëse jo t’i silurojë ato krejtësisht,” tha ajo në një mesazh në X, dikur Twitter.
Arabia Saudite nuk e ka njohur Izraelin që nga themelimi i tij në vitin 1948 dhe deri më tani kishte sinjalizuar se nuk do të konsideronte as normalizimin e marrëdhënieve derisa Izraeli të pranonte të lejonte krijimin e një shteti palestinez.
Por kohët e fundit edhe sundimtari de fakto i Arabisë Saudite, Princi Mohammed bin Salman, ka dalë publikisht me pohime se një lloj marrëveshje me Izraelin dukej e besueshme. Në një intervistë me Fox News muajin e kaluar, ai tha se bisedat për normalizimin ishin “për herë të parë, reale”.
Kjo tani do të jetë në pikëpyetje, varësisht se sa do të zgjasë ky konflikt dhe me çfarë niveli të të vdekurve dhe të plagosurve.
Por zoti Sachs i Brookings thotë se qëllimet e Hamasit mund të jenë më të thjeshta – të marrë pengje për të liruar të burgosurit palestinezë si nga Bregu Perëndimor ashtu edhe nga Gaza në burgjet izraelite.
Aaron David Miller, një ish-diplomat amerikan që merret me Lindjen e Mesme, tha se Hamasi ka qenë i frustruar me shumat e parave që vijnë në Gaza nga vendet arabe dhe kufizimet për punëtorët që marrin leje për të punuar në Izrael. “Në shumë mënyra ky është një sulm prestigji, për t’u kujtuar izraelitëve se ne jemi këtu dhe mund t’ju lëndojmë në mënyra që nuk mund t’i parashikoni,” tha ai.
Izraeli, i tronditur, tani do të duhet të merret me rezultatet e asaj që zoti Miller, tani me Carnegie Endowment, e quajti “besimin e tepërt dhe vetëkënaqësinë dhe mungesën e vullnetit të tij për të imagjinuar se Hamasi mund të nisë një sulm ndërkufitar si ky”.
Pasojat e luftës dhe pasojat e saj do të jenë “të gjera dhe do të duhet një kohë e gjatë për t’u manifestuar”, tha z. Sachs. Do të ketë komisione hetimore për ushtrinë dhe agjencitë e inteligjencës “dhe as skuadra politike nuk do t’i shpëtojë fajit”.
Por së pari, siç vuri në dukje z. Heller, vjen lufta. “Dhe këto gjëra priren të dalin jashtë kontrollit,” tha ai.
*Steven Erlanger është korrespondenti kryesor diplomatik i The Times në Evropë, me qendër në Berlin.
/Përshtati në shqip: Argumentum.al
