Duke filluar nga Viti i Shenjtë i 1900-ës, rishikojmë disa momente kyçe të ceremonive për hapjen e Portës së Shenjtë.
Nga Amedeo Lomonaco*
Një nga imazhet simbolike të çdo jubileu është ajo e Papës duke kaluar pragun e Derës së Shenjtë. Ky është një moment i rrënjosur thellë në Mesjetë. Pelegrini i parë që kapërcen pragun është gjithmonë peshkopi i Romës. Sipas një përshkrimi të vitit 1450 nga Giovanni Rucellai i Viterbos, ishte Papa Martin V në 1423 ai që hapi për herë të parë Derën e Shenjtë gjatë një viti jubilar, në Bazilikën e Shën Gjon Lateranit. Në Bazilikën e Vatikanit, hapja e Derës së Shenjtë u dokumentua për herë të parë në Krishtlindje të vitit 1499, kur Papa Aleksandri VI urdhëroi që Dera e Shenjtë të hapej jo vetëm në Shën Gjon Lateran, por edhe në bazilikat e tjera romake.
“Unë jam porta: kushdo që hyn përmes meje do të shpëtohet, do të hyjë e do të dalë dhe do të gjejë kullotë” (Nga Ungjilli i Gjonit).
Hapja e Derës së Shenjtë
Hapja e Derës së Shenjtë nga Papa shënon fillimin e Jubileut. Viti i Shenjtë 2025 përfshin këtë ritual, pasuar nga kremtimi i meshës së shenjtë në prag të Krishtlindjeve brenda Bazilikës së Shën Pjetrit. Muri i brendshëm që vuloste Derën e Shenjtë u çmontua së fundmi dhe kutia metalike që përmbante çelësin për të hapur derën u gjet. Papa e shtyn derën në mënyrë simbolike, ndërsa përdorimi tradicional i një çekiçi për të goditur vulën e tullave nga jashtë është ndërprerë për arsye sigurie. Pas ceremonisë, dera mbetet e hapur gjatë gjithë vitit për të lejuar kalimin e pelegrinëve. Ky gjest nënkupton një përvojë të plotë të kënaqësisë që lidhet me Vitin e Shenjtë.
Kalimi i këtij pragu simbolizon edhe udhëtimin e kthimit, të vulosur nga takimi me Krishtin, “dera”, duke na bashkuar me Atin. Jubiletë janë pjesë e një historie të thellë besimi që i hap dyert botës – një udhëtim në të cilin hapat e Papës bashkohen me ato të popullit të Perëndisë, përgjatë shtigjeve të faljes.
Jubileu i vitit 1900
Një nga objektivat kryesore të Jubileut të vitit 1900 konsistonte në përballimin e sfidave të modernizimit. Më 24 dhjetor 1899 u hap Dera e Shenjtë. Që në orët e hershme të mëngjesit, siç raportohet në edicionin e Krishtlindjeve të L’Osservatore Romano, “një rrëmujë e pazakontë” mund të shihej në të gjithë qytetin. Kardinalët, peshkopët, diplomatët dhe fisnikët, si dhe shumë pelegrinë në këmbë ose duke përdorur transportin publik, u drejtuan drejt “tempullit më të madh të krishterimit”. Në sheshin e Shën Pjetrit, pamja e karrocave që rridhnin nga rrugët e afërta u bë “imponuese”. Papa Leo XIII, “i pari dhe i vetëm”, kaloi derën e shenjtë dhe hyri në Bazilikë. Pasi ceremonia mbaroi, dyert u hapën për të lejuar besimtarët të hynin.
Viti i Shenjtë 1925
Më 24 dhjetor 1924, në prag të Krishtlindjes, Papa Piu XI hapi Derën e Shenjtë në Bazilikën e Shën Pjetrit. Ceremonia solemne, sipas gazetës së Vatikanit, shënoi fillimin e Vitit të Shenjtë. Riti u zhvillua në portikun e Shën Pjetrit, me fronin papal në njërën anë të Derës së Shenjtë dhe në sfond korin e Kapelës Muzikore Papnore. Para se të hynte në portik, Papa u ngjit i ulur në sedia gestatoria (froni portativ) nën një tendë. Pas këndimit të “Veni Krijues”, Piu XI iu afrua Derës së Shenjtë, mori një çekiç të dhuruar nga peshkopët katolikë nga e gjithë bota dhe goditi tre herë derën e shenjtë duke shqiptuar fjalët rituale përpara se të kalonte pragun dhe të përuronte Jubileun.
Jubileu i vitit 1933
Me rastin e 1900-vjetorit të vdekjes së Krishtit, në vitin 1933 u shpall një Jubile i jashtëzakonshëm. Mbi dy milionë pelegrinë mbërritën në Romë për atë Vit të Shenjtë. Më 3 prill, hapja e Derës së Shenjtë shënoi fillimin e Jubileut të Shëlbimit. L’Osservatore Romano vuri në dukje se “pjesëmarrja në St. Peter’s, St. John’s, St. Paul’s dhe St. Mary Major ishte e madhe” atë ditë. Disa orë pas ceremonisë inauguruese, Piu XI priti 500 pelegrinët nga Milano në një audiencë të veçantë.
Viti i Shenjtë 1950
Më 24 dhjetor 1949, bota e krishterë u gëzua përpara “dhuratës së jashtëzakonshme të hirit”, ndërsa Papa Piu XII hapi Derën e Shenjtë me tre goditje simbolike të çekiçit. Pas kryerjes së riteve fillestare në Kapelën Sistine, Papa iu drejtua Derës së Shenjtë, duke e goditur atë duke kënduar vargje si “Hapni për mua portat e drejtësisë”. Në goditjen e tretë, muri me tulla që vuloste derën u shkatërrua dhe Papa, duke mbajtur një qiri që simbolizonte besimin dhe bamirësinë, kaloi pragun, duke përuruar Jubileun.
Jubileu i vitit 1975
I përkushtuar ndaj pajtimit, Viti i Shenjtë i 1975-ës filloi në prag të Krishtlindjes 1974 me Papa Palin VI që hapi Derën e Shenjtë. Riti përfshinte këndimin e thirrjeve për Frymën e Shenjtë dhe bekimin e shtalkave të dyerve me ujë të shenjtë përpara se Papa të kalonte pragun.
Viti i Shenjtë 1983
Në vitin 1983, një Jubile i jashtëzakonshëm përkujtoi mundimin dhe ringjalljen e Krishtit. Më 25 mars, Papa Gjon Pali II hapi Derën e Shenjtë, duke theksuar natyrën e saj simbolike si një hyrje në një gjendje hiri dhe shpëtimi.
Jubileu i vitit 2000
Në vigjiljen e Krishtlindjes 1999, Papa Gjon Pali II hapi Derën e Shenjtë për Jubileun e Madh të vitit 2000. Akti simbolizonte dy mijëvjeçarë të historisë të përmbledhur në një moment solemn. Kalimi me lutje i pragut të Papës u prit me duartrokitje mbarëbotërore, duke nënkuptuar shpresën për mijëvjeçarin e ri.
Viti i Shenjtë 2015
Jubileu i jashtëzakonshëm i mëshirës filloi më 29 nëntor 2015, me Papa Françeskun duke hapur Derën e Shenjtë të Katedrales Notre-Dame në Bangui, Republika e Afrikës Qendrore. Më 8 dhjetor, ai hapi Derën e Shenjtë në Bazilikën e Shën Pjetrit, të cilit iu bashkua Papa Emeritus Benedikti XVI në një gjest simbolik vazhdimësie.
Viti i Shenjtë i ardhshëm 2025 kërkon të vazhdojë këtë traditë, duke theksuar dashurinë e Zotit dhe shpresën e shpëtimit në Krishtin.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
