Nenad Radiçeviç-[i]
Edhe përkundër dorëheqjes, Sébastien Lecornu u emërua për herë të dytë si kryeministër i Francës, ndërsa analistët shprehen se ai është një prej makronistëve të fundit i dënuar me mossukses.
Vendimi i presidentit francez Emanuel Makron për të emëruar përsëri Sébastien Lecornu si kryeministër, megjithëse katër ditë më parë kishte dhënë dorëheqjen nga ky post, i ka befasuar të gjithë vëzhguesit e dramës politike franceze, e cila ka vite që po thellohet, duke kërcënuar stabilitetin e ekonomisë më të madhe europiane dhe vetë BE-së. Përkundër asaj që Lecornu paraqiti përbërjen e qeverisë së re dhe propozimin e buxhetit për vitin 2026, një numur i madh analistësh francezë dhe europianë mendojnë se ka pak mundësi që çfarëdo ndryshimi kadrovik do të mund të shpëtojë projektin politik të Makronit dhe t’i bëjë më të suksesshme 18 muajt e fundit të të qënit të tij si president. Me fjalë të tjera Lekornì kryeministri-makronist është i dënuar me mosssukses.
Shpresat për gjoja qeveri të qëndrueshme mbështeten në bashkëpunimin eventual të bllokut centrist të Makornit me socialistët dhe republikanët, të cilët e kanë qeverisur Francën prej dekadash, ndërsa tani gëzojnë një mbështetje modeste në raport me “Grumbullimin nacional” të Le Penit dhe bllokun e fortë majtist të Zhan-Luk Melanshonit. Megjithatë, ky bashkëpunim, është pak i mundshëm sepse secila parti këmbëngul fort për t’u pozicionuar sa më mirë para zgjedhësve të saj në këtë krizë institucionale, si për shkak të zgjedhjeve presidenciale, të cilat duhet të mbahen në pranverën e vitit 2027, ashtu edhe për shkak të zgjedhjeve parlamentare eventuale të parakohëshme.
“Është e domosdoshme të mbyllet kjo krizës politike e cila po iriton francezët dhe të përmbyllet kjo mungesë stabiliteti, e cila është e dëmshme për imazhin dhe interesat e Francës”, deklaroi në rrjetin shoqëror “X” Lekornì kur pranoi rizgjedhjen, megjithëse vetëm katër ditë më parë kishte dhënë dorëheqjen dhe shtoi se “nuk rend pas funksionit” dhe se “misioni i tij është përmbyllur”.
KRITIKA NGA TË GJITHA ANËT
Ndërsa funksionarët e partisë së Makronit besojnë se Lekornì është figurë kyçe për sigurimin e “stabilitetit” të Francës dhe se mund “të ndërtojë kompromisin për Francën”, gjithnjë e më shumë po vinë kritika, si nga opozita, ashtu edhe nga partnerët në koalicion në qeveritë paraardhëse. Udhëheqësi i “Grumbullimit nacional” Zhordan Bardel deklaroi për riemërimin e Lekornisë se ai është “turp për demokracinë” dhe “poshtërim për popullin francez”, ndërsa shefi i bllokut majtist Melanshó tërë sitiatën e përshkruan në mënyrë ironike me fjalët se “Makroni nuk mund të bëjë asgjë tjetër veçse të jetë Makron”. Meqënëse çudia për zgjedhjen e të njëjtit kryeministër ndan edhe partnerët në koalicion, gjë që tregon se paraliza politike rreth miratimit të buxhetit bazhdon të lëkundë Republikën e Pestë, e cila dy vitet e kaluara gjithnjë e më shumë i ka ngjarë Italisë nga koha e destabilitetit politik kur kryeministrat dhe qeveritë ndërroheshin çdo vit.
Kritika dëgjohen madje edhe nga ish kryeministri dhe sekretari i përgjithshëm i partisë së Makronit, Gabrijel Atal, i cili më parë konsiderohej përzgjedhje e Makronit si trashëgimtar në kolltukun e presidentit në vitin 2027. Pikërisht po rritet numuri i bashkëputorëve të afërt të dikurshëm dhe të tanishëm të Makronit të cilët flasin publikisht se nuk i kuptojnë më lëvizjet e tij, nisur nga vendimi i vitit të kaluar për shkak të rezultatit të dobët të partisë së tij në zgjedhjet për Parlamentin europian të shpallte zgjedhje të parakohëshme parlamentare. Pas këtyre zgjedhjeve, dhoma e ulët e parlamentit francez është ndarë në tre blloqe – djathtistët, centristët dhe majtistët- të cilët kurrsesi nuk po arrijnë të bashkëpunojnë rreth asnjë teme.
PERËNDIMI I MAKRONIZMIT
Meqënëse aleatët e Makronit kanë ambicjet e tyre presidenciale, askush nuk ndjehet i detyruar të shtërngojë radhët me liderin gjithnjë e më pak popullor, i cili sipas anketave të fundit gëzon mbështetjen e vetëm 14 përqind të zgjedhësve, ndërsa madje 82 përqind e të anketuarve shprehet se nuk kanë më besim te ai. Këto rezultate të anketës jo vetëm që flasin për shkallën më të ulët të popullariteit të tij, qëkur ka hyrë në Pallatin Elizé para tetë vitesh, por flasin edhe për perëndimin e plotë të Makronizmit.
“Është e vështirë të thuhet me siguri se çfarë do të ndodhë në politikën franceze në gjashtë muajt e ardhshëm. Ajo që ndërkohë është e qartë është se makronizmi ka dështuar në mënyrë të pakthyeshme”, vlerësoi në rrjetin shoqëror “X” Volfgang Munhau, drejtor i agjensisë “Jugointilexhens” të specializuar për analizat e ngjarjeve në BE. “Dhe të mos harrojmë këtë: makronizmi ishte e vetmja lëvizje serioze reformuese e qendrës politike në cilëndo prej vendeve të mëdha perëndimore”.
Gjatë dy viteve të kaluara analistët e kanë groposur disa herë makronizmin, sa herë që ndërrohej apo jepte dorëheqjen secili prej pesë kryeministrave të këtyre dy viteve. Në të vërtetë makronzimi ishte përgjigja franceze e së ashtuquajturës politikë të Rrugës së Tretë e trupëzuar në politikën e liderve politikë, sikurse ishin Toni Bleri në Britaninë e Madhe, Bill Klintoni në ShBA dhe Gerhard Shrederi në Gjermani. Si antar i dikurshëm i partisë socialiste, Makroni rridhte nga qendra politike e saj por ishte i lidhur fort me neoliberalizimin në ekonomi dhe intervencionizmin në politikën e jashtme. Njëlloj si Bleri dhe Klintoni, Makroni ndoqi strategjinë e ndarjes së kundrshtarëve të tij në të majtën dhe të djathtën, të cilëve këmbënguli t’u merrte idetë më të mira dhe t’u vërë në dukje dobësitë. Në ndryshim nga lideri i dikurshëm britanik dhe ai amerikan të cilët kishin pas vetes dhe nën kontroll parti të strukturuara mirë, Makroni u mbështet në një lëvizje të re dhe të grumbulluar me shpejtësi e cila e humbi mbështetjen menjëherë pas fillimit të depërtimit të saj. Pa një shumicë parlamentare pas vitit 2022 dhe pozicion akoma më të dobët që nga viti 2024, Makroni është ulur poshtë nga piedestali i tij presidencial nga i cili qeveriste nëpërmjet një politike kaotike dhe monarkiste të parlamentit të bërë copë copë. Përveç kësaj, gjatë gjithë kohës këmbënguli që Partinë Socialiste t’a ndante nga pjesa tjetër e së majtës dhe me këtë të krijonte një version francez të Laburizmit të ri, por republikanët ishin më kooperues dhe kësisoj ishte i detyruar për kompromise të cilët tërë politikën e tij e futën në qorrsokak.
Përveç mënyrës fodulle të qeverisjes, makronistët luftuan edhe për disa lëvizje politike. Ndërmjet tyre ishte, edhe përkundër kundërshtimit të opinionit publik, pushteti i Makronit në vitin 2023, ndërmorri reformën kontraverse të pensioneve dhe këtë e bëri me dekret, të cilin Kushtetuita franceze u’a mundëson presidentit apo kryeministrit në raste të jashtëzakonshme. Përveç kësaj, në mandatin e dytë presidencial të Makronit qeveritë miratuan një numur rekord ligjesh me dekret, domethënë pa votim në parlament. Kjo zemëroi opinionin pbulik dhe kundërshtarët politikë, gjë e cila nuk të çudit tani që nuk duan të pranojnë masat e reja fiskale, nëpërmjet të cilave me masa të ashpra kursimi dhe ulje të shërbimeve publike dhe benefitet goditet klasa e mesme dhe më të vërfërit, ndërsa ata më të pasurit mbeten jashtë kërcënimeve për pasuritë e tyre.
PROBLEM PËR BE-në
Megjithëse mediat njëherë e një kohë e paraqisnin si “Mozart për financat” për shkak të eksperiencës së tij në botën e biznesit, tetë vite të pushtetit të Makronit e kanë shpënë Francën në vendin e tretë më borxhlli në BE, menjëherë pas Greqisë dhe Italisë. Buxheti publik është rritur në shifrën rret 3.400 miliardë euro gjë që përbën 114 përqind të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), ndërsa parashikimet shprehen se deficiti buxhetor këtë vit do të arrijë në 5,4 përqind të PBB-së. Kur kësaj i shtohet edhe shtrenjtimi rekord i borxheve të shtetit francez, prognozat e dobëta të rritjes ekonomike dhe rënia e besimit në tregjet financiare dhe stabilitetin e Francës, makronizmi si njëfarë shprese në krye të Europës po përballet me testin vendimtar. Për më shumë analistët shprehen se shkatërrimi nga ana e Makronit i pushtetit tradicional të Republikës së Pestë është përshpejtuar edhe me kontradikta strukturore: presidenti i cili qeveris pa shumicë parlamentare, qeveri që propozon zgjidhje politike për të cilat mendohet se janë jashtë çdo kontakti me realitetin dhe kërkesat e zgjedhësve, si edhe energjia e protestave sindikale dhe antiqeveritare të cilat po shndërrohen në forma ekstremiste gjithnjë e më të reja.
Ndërsa kryeministri i ri/i vjetër këmbëngul të fitojë mbështetje të gjërë parlamentare për buxhetin e tij, gazeta belge “La Libre Belzhik” vlerëson se buxheti i ri nuk do ta shpëtojë Francën, e cila “lëkundet nga kriza në krizë, duke shpresuar se e ardhmja do të jetë më pak e dhunshme dhe me e shtrenjtë se paraardhësja”.
“Edhe nëse për ndonjëfarë çudie buxheti do të miratohet, do të jetë i shtrembëruar, i holluar dhe i fshirë nga çdo kuptim. Frika nga të gjitha anët shpie në panik, kurrë deri në një vizion më të qartë. Në këtë vakuum fuqie, populistët mbretërojnë mbifuqishëm – të fortë në guximin e tyre të marrë dhe në pafytyrësinë e tyre të verbër para grumbullit të sfidave”, vlerëson gazeta liberale belge, duke shtuar se detyra e kryeministrit nuk është aq që të qeverisë sesa të qetësojë nervat e klasën politike të cilën e ka zënë paniku.
Tërë Europa do të duhej të shpresonte se Parisi kësaj here do t’a tejkalonte krizën, mendon gazeta britanike “Indipendent” duke vlerësuar se gjithçka po ngjet në Paris nuk është ogur i mirë për Francën, as për pjesën tjetër të Europës.
“Thyerja në Francë do të dëmtonte fqinjët e saj dhe do të inkurajonte Kremlinin. Pra, tërë Euopa, qoftë BE-ja ose, në rastin e Britanisë së Madhe dhe Ukrainës, jashtë saj, duhet t’i urojnë popullit francez gjithë të mirat në përballjen me shkaqet bazë të mungesës së stabilitetit politik të tij”, mendon gazeta britanike.
[i] https://novimagazin.rs/svet/361692-makronov-corsokak
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
