Më 11 korrik 2026, Bosnja dhe Hercegovina, Evropa dhe komuniteti ndërkombëtar përkujtojnë 31-vjetorin e gjenocidit të Srebrenicës, një nga kapitujt më të errët të historisë moderne evropiane. Mbi 8.300 burra dhe djem boshnjakë u vranë sistematikisht në korrik të vitit 1995 nga forcat e Ushtrisë së Republikës Sërpska, në atë që gjykatat ndërkombëtare e kanë njohur si gjenocid.
Tre dekada pas tragjedisë, Srebrenica mbetet jo vetëm një simbol i vuajtjes njerëzore, por edhe një kujtesë e dhimbshme e dështimit të komunitetit ndërkombëtar për të mbrojtur civilët, ndonëse qyteti ishte shpallur “zonë e sigurt” nga Kombet e Bashkuara.
Ceremonia qendrore e përkujtimit zhvillohet në Qendrën Memoriale në Potoçari, ku mijëra qytetarë, familjarë të viktimave dhe delegacione nga Bosnja dhe Hercegovina dhe vende të tjera të botës nderojnë kujtimin e të vrarëve. Si çdo vit, mijëra pjesëmarrës përfundojnë Marshin e Paqes, një ecje tre-ditore përgjatë itinerarit të ndjekur nga mijëra boshnjakë që në korrik të vitit 1995 u përpoqën t’i shpëtonin vdekjes.
Përkujtimet këtë vit u zhvilluan edhe në arenën ndërkombëtare. Më 9 korrik, Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara në Nju Jork organizoi një ceremoni përkujtimore, duke riafirmuar rëndësinë e ruajtjes së kujtesës historike dhe të luftës kundër mohimit të gjenocidit.
Edhe pas 31 vitesh, pasojat e gjenocidit vazhdojnë të ndihen. Në Qendrën Memoriale të Potoçarit janë varrosur deri më tani 6.772 viktima të identifikuara, ndërsa rreth 250 të tjera prehen në varreza të tjera, sipas dëshirës së familjeve të tyre.
Megjithatë, fati i më shumë se 1.000 personave të zhdukur mbetet ende i panjohur. Procesi i kërkimit të varrezave masive dhe identifikimit të mbetjeve mortore vazhdon, duke dëshmuar se plagët e luftës nuk janë mbyllur ende.
Drejtësia ndërkombëtare vendosi faktet
Në vitin 2007, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë konfirmoi se në Srebrenicë ishte kryer gjenocid. Gjykata gjithashtu arriti në përfundimin se Serbia kishte shkelur detyrimin e saj ndërkombëtar për të parandaluar gjenocidin dhe për të ndëshkuar autorët e tij.
Ndërkohë, Gjykata Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë dhe gjykatat vendore kanë dënuar më shumë se 50 persona për gjenocid dhe krime lufte të lidhura me Srebrenicën, duke shqiptuar mbi 700 vjet burgim.
Ndër figurat më të larta të dënuara me burgim të përjetshëm janë ish-presidenti i Republikës Sërpska, Radovan Karaxhiç, dhe ish-komandanti i ushtrisë së këtij entiteti, Ratko Mlladiç, të cilët u shpallën përgjegjës për organizimin dhe zbatimin e krimeve.
Kujtesa përballë mohimit
Megjithëse faktet janë vendosur përmes vendimeve të formës së prerë të gjykatave ndërkombëtare, gjenocidi i Srebrenicës vazhdon të jetë objekt mohimi dhe relativizimi në disa qarqe politike në rajon. Kjo e bën edhe më të rëndësishëm përkujtimin e 11 korrikut, jo vetëm si një akt nderimi për viktimat, por edhe si një angazhim për mbrojtjen e së vërtetës historike.
Ruajtja e kujtesës është një element thelbësor për pajtimin afatgjatë. Pa pranimin e fakteve dhe pa respektimin e vendimeve të drejtësisë ndërkombëtare, ndërtimi i besimit ndërmjet komuniteteve mbetet një proces i brishtë.
Një mësim për Evropën
Srebrenica nuk është vetëm një tragjedi boshnjake. Ajo përfaqëson dështimin më të madh të Evropës pas Luftës së Dytë Botërore për të parandaluar një krim masiv ndaj popullsisë civile.
Në një kohë kur luftërat, tensionet etnike dhe konfliktet gjeopolitike vazhdojnë të sfidojnë sigurinë evropiane dhe ndërkombëtare, kujtesa e Srebrenicës mbetet një paralajmërim se paqja nuk është e garantuar dhe se mbrojtja e jetës njerëzore, e drejtave themelore dhe e së drejtës ndërkombëtare kërkon angazhim të vazhdueshëm.
Tridhjetë e një vjet pas gjenocidit, emrat e mijëra viktimave të Potoçarit vazhdojnë t’i kujtojnë Evropës se harresa nuk mund të jetë kurrë alternativë ndaj drejtësisë, së vërtetës dhe kujtesës.
© 2026 Argumentum
