Gjeneral (Rtd) Corneliu Pivariu,
Në pesëdhjetë vitet e fundit, më shumë se kurrë më parë, financat janë bërë një instrument i fuqishëm ndikimi dhe negocimi midis shteteve. Rritja e fuqisë së subjekteve transnacionale dhe pesha e tyre në botën e sotme ka çuar në shfaqjen e elementëve të rinj që i tejkalojnë dimensionet shtetërore. Përveç shfaqjes së atyre që prej disa kohësh janë quajtur “vrasës ekonomikë”, rezultatet e të cilit shihen në vende të ndryshme të botës, nga Amerika e Jugut në Evropë, një mekanizëm përmes të cilit mund të ushtrohet presion politik mbi një shtet apo regjim është nëpërmjet sanksioneve ekonomike.
Përveç efekteve të rëndësishme që mund të kenë në ekonominë dhe popullsinë e një shteti, sanksionet mund të konsiderohen si një mjet efektiv i presionit ndaj një regjimi apo shteti rebel. Ato mund të përdoren për të nxitur ndryshime politike dhe ndryshime të tjera, duke çuar potencialisht popullsinë e shtetit të synuar të kërkojë dhe mbështesë ndryshime të thella.
Pyetja thelbësore është nëse sanksionet ekonomike janë vërtet efektive në arritjen e objektivave politike dhe ekonomike të synuara nga emetuesit e tyre. Efektiviteti i tyre përcaktohet kryesisht nga dy elementë: mënyra se si shteti(et) që miratojnë këto sanksione u përmbahen atyre dhe si shteti i synuar arrin të kundërshtojë efektet e këtyre sanksioneve.
Një shembull elokuent janë sanksionet e vendosura ndaj Iranit në kontekstin e programit të tij bërthamor. Pavarësisht pasojave negative në ekonominë iraniane, këto sanksione nuk çuan në ndërprerjen e programit bërthamor. Për më tepër, këto sanksione përforcuan opinionin në mesin e popullatës iraniane se zhvillimi i armëve bërthamore është mënyra më e mirë për të siguruar sovranitetin kombëtar.
Një shembull tjetër është rasti i Koresë së Veriut, e cila, pavarësisht se po përballet me sanksione të rënda, vazhdon programin e saj të zhvillimit bërthamor dhe balistik, duke injoruar presionet dhe sanksionet.
Në të dyja rastet, ka pasur shtete që kanë ndihmuar Iranin dhe Korenë e Veriut të zbusin efektet negative të sanksioneve me të cilat përballen.
Një shembull tjetër, i harruar shpesh, pak a shumë qëllimisht, është ai i sanksioneve të vendosura ndaj Libisë pas sulmit terrorist në Lockerbie (1992 – 2003). Këto patën një efekt të kufizuar në regjimin e Gadafit, si për shkak të kundërmasave të marra nga regjimi libian, ashtu edhe për shkak të mospërputhjes së pjesshme të disa shteteve, përfshirë Francën, Gjermaninë dhe Italinë. Rumania, megjithëse kishte interesa të rëndësishme ekonomike në Libi (veçanërisht në industrinë e naftës), që kapin shumë miliona dollarë, respektoi plotësisht sanksionet, duke përfshirë mbylljen e fluturimit të drejtpërdrejtë midis Bukureshtit dhe Tripolit. Megjithatë, Rumania nuk dinte si të kapitalizonte dhe të merrte kompensim për humbjet e pësuara në këtë rast.
Shembulli më i fundit janë sanksionet e vendosura ndaj Rusisë pas pushtimit të Ukrainës në shkurt 2022. Deri më tani, Shtetet e Bashkuara, Mbretëria e Bashkuar dhe Bashkimi Evropian kanë vendosur mbi 16.500 sanksione ndaj Rusisë. Objektivat kryesore ishin fondet e Rusisë, me rezerva financiare prej rreth 350 miliardë dollarësh të ngrira (afërsisht gjysma e rezervave totale). Një objektiv tjetër kryesor ishin eksportet e naftës dhe gazit natyror.
Megjithatë, sanksionet nuk patën efektet e synuara, pasi Rusia gjeti mënyra për të kufizuar ndikimin e tyre. Vlerësohet se Moska përdor një flotë prej rreth 1000 cisterna nën flamuj të huaj, duke arritur të eksportojë rreth 8.3 milionë fuçi në ditë, veçanërisht në Indi dhe Kinë.
Efektet e sanksioneve u panë në vitin 2022 kur ekonomia e Rusisë u tkurr me 2.1%, por u rrit me 2.3% në 2023, me një rritje të vlerësuar prej 1.1% në 2024.
Konkluzioni i disa ekspertëve të rëndësishëm është se sanksionet nuk e bënë luftën mjaft të kushtueshme për Rusinë, që do të thotë se do të jetë në gjendje ta vazhdojë atë për ca kohë.
Kështu mund të konkludohet se sanksionet ekonomike nuk janë një instrument i pagabueshëm dhe rezultatet e tyre mund të ndryshojnë në varësi të disa faktorëve, si konteksti politik, niveli i mbështetjes ndërkombëtare dhe kapaciteti i qëndrueshëm i objektivit. Në fund, efektiviteti i sanksioneve ekonomike varet nga planifikimi dhe zbatimi i kujdesshëm, i shoqëruar nga një mbështetje dhe përfshirje sa më e gjerë ndërkombëtare, si dhe nga zgjidhja e krizave dhe konflikteve globale.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
