Boshko Jakishiç–[i]
Duan, patriotikisht, të qëndrojnë në vendin e tyre në të cilin drejtësia do të rrënjoset në të vërtetën, e vaditur me këmbënguljen dhe të lulëzojë në urtësi. Duan një shtet të denjë për të qëndruar e jetuar.
Të gjithë u befasuan. Të përshkruar si apolitikë, të painteresuar për shoqërinë dhe të mbushur me pragmatizëm, të rinjtë e lëkundën tektonikisht Serbinë duke treguar se dëshirojnë një shoqëri të shëndoshë, të drejtë dhe të ndjeshme, e cila me forcën e dialogut të thellë të rikthejnë besimin e humbur në shoqërinë e tjetërsuar dhe të ndarë.
Treguan se janë krejt ndryshe nga sa kemi pas menduar. E njihkan më mirë kohën në të cilën jetojnë dhe hynë me kurajo në botën e të rriturve. Ndjehen të rëndësishëm, meqënëse shohin se zëri i tyre vlen. Duan, patriotikisht, të qëndrojnë në vendin e tyre në të cilin drejtësia do të rrënjoset në të vërtetën, e vaditur me këmbënguljen dhe lulëzojë në urtësi. Duan një shtet të denjë për të qëndruar e jetuar.
Nisi me një mainfestim fisnik solidariteti dhe empatije, ritualin spiritual të larjes kolektive të mëkatëve “15 minuta heshtje” për 15 viktima në Novi Sad. Në një tekst prej katër pikash kërkojnë të vërtetën, drejtësinë, ndërgjegjen, ndershmërinë, njerzillëkun, por edhe ndëshkimin e përgjegjësve për rënien e tarracës dhe të atyre që u dërguan t’i rrahin. Të rinjtë e më shumë se 60 fakulteteve dhe nxënës të shkollave të mesme të dhjetra gjimnazeve dhe shkollave të mesme vendosën të bojkotojnë mësimimet gjë që, për nga masiviteti, nuk është parë që në vitin 1968 apo në vitin 1996.
Studentët janë si puna e atyre xhudistëve të mirë. Fuqinë e kundërshtarit e shndërrojnë në forcën e tyre. Ofrojnë të zgjidhen ato gjëra që ne nuk arritëm ne t’i zgjidhim. Nuk duan të rriten si të përunjur dhe të dëgjueshëm. Kërkojnë që ligji të vlejë për të gjithë. Shtrojnë rrugën dhe i japim kuptim jetëve të gjeneratave që nuk arritën ta krijonin një shoqëri të tillë. Prandaj edhe na zgjuan.
Një pjesë e mirë e të vjetërve, të zhytur në apati, frikë dhe mosveprim, ndjehen të turpëruar, por krenarë për gjeneratën Z e cila po i trashëgon.
Gjenerata që u rrit me lodra ka një mënyrë tjetër të menduari. Detekton më lehtë sfidat dhe përcakton strategjitë. Vendimet studentët i shpallin nëpërmjet një debati demokratik. Ekziston vendosmëri, por ka edhe zemërim nga ai i gjeneratave të vjetra. Janë të arësyeshëm dhe të mirëorganizuar.
Më duhet t’a pranoj se kam mbetur i mrekulluar duke dëgjuar sesi studentët e vitit të parë, madje edhe nxënësit e shkollave të mesme, shpallin qartë çfarë mendojnë dhe çfarë kërkojnë. Duket se shumica e tyre kanë mbaruar shkollën për retorikë. Gjë që ndoshta ka shpjegimin e saj: kur besoni thellësisht në diçka, kur nuk mendoni nëse fjalët tuaja mund t’i shkaktojnë dëm dikujt atje lartë sipër jush, atëherë mendimi është më i kthjellët, i arësyeshëm dhe komunikativ.
Mund të jenë idealistë, dhe them se duhet të jenë, por kërkesa e tyre, thënë me zë të lartë për drejtësi dhe të vërtetën është e pathyeshme. Ndërsa kritikojnë pushtetin dhe korrupsionin e gjithanshëm që është inkorporuar edhe në atë tarracën e Novi Sadit, nuk sillen si partiakë sepse e dinë mirë se ku të shpie kjo. Nuk lejuan t’u bashkohen opozitarët të vetëdijshëm se pastaj në drejtim të tyre do të vinin të shara dhe akuza nga ato që konfeksionon pushteti për rivalët politikë. Autenticiteti i protestave në këtë rast do të diskretitohej dhe ata vetë do të diskretitoheshin me lehtësi.
E anashkalojnë Aleksandër Vuçiçin dhe thonë se me atë nuk kanë çfarë të bisedojnë me të. Kërkesat e tyre janë jashtë kompetencave kushtetuese të presidentit. U drejtohen institucioneve të cilëve u bëjnë thirrje dhe i ftojnë t’a bëjë punën e tyre ndershmërisht dhe në mënyrë të paanshme. Kërkojnë që sistemi të funksionojë – ose të zhvishet plotësisht në tokën e potemtkinëve, dhe jo institucione të pavarura që janë shndërruar në kazerma të rregjimit.
Tingëllon politike? Edhe po, por të rinjtë nuk janë shkatërrues, por arkitektë të një shoqërie më të drejtë dhe më të mirë. Duan t’a bëjnë të tyren politikën e tëhuajsuar. Pikërisht për këtë fituan edhe kaq shumë mbështetje. Prandaj edhe njerëzit vrapojnë t’ua lehtësojën jetën në bllokadë. Ngashnjimi i rebelimit të tyre dinjitoz ka një sinqeritet të pastër, në thënien se vendi që po zhytet thellë moralisht edhe përkundër rritjes së PBB-së, duhet ndrequr nga ana sistematike.
Pushteti ka shtangur. U gjend në disharmoni me gjeneratën e re. E ndjen se po e humb forcën tërheqëse të rinisë. Për herë të parë përballet me kërkesa për drejtësi dhe të vërtetën të cilat asnjë menaxhment krisë nuk mund t’i kundërshtojë.
Të rinjtë ofrojnë shanset që të kthehet besimi te politika, por pushteti, në vend që të hapë dialog në mënyrë që të gjendet një përgjigje se si dhe përse lindi ky rebelim, mbështetet në arsenalin konvencional dhe endet nëpër sirtarët e vjetër. Përpiqet për gjithçka në mënyrë që të evitojë përgjegjësinë.
Nuk pati represion, ose ishte minimal, por pati “represion përfaqësuesish” – kapuçonë të paguar – aktivistë dhe “kalimtarë të rastit të veshur civilë” nervozë të cilët u turrën me automjete në drejtim të grumbullimeve të përditëshme përkujtimore për 15, dhe pas tragjedisë në shkollën zagrebase, për 16 viktima. Skema plasi kur në opinionin publik u zbuluan udhëzimet zyrtare të zyrtarëve të Partisë përparimtare sesi të provokoheshin demonstrantët.
Nuk patën sukses as truket e konsumuara të KGB-së sovjetike dhe UDBA-s jugosllave mbi “komplotin nga jashtë”. Shumë veta nga pushteti me siguri po ziejnë nga zemërimi të pafuqishëm që studentët nuk po mund të futen në kuadrin mbi “luftën hibride:, apo armikun e jashtëm. I përbuzin duke u thënë se u kanë marrë mendtë shërbimet informative nga Kroacia dhe nga Kosova të cilët, thjesht për zili, duan të shkatërrojnë “shtetin më të begatë të Ballkanit Perëndimor”. Korrupsioni sistematik nuk është shpikje nga jashtë as e “revolucioneve me ngjyrë”, por pushteti pezullon nga puna të punësuarit që marrin pjesë në komemoracione.
Presidenti, i mësuar ta blejë besnikërinë, po përpiqet t’i pacifikojë studentët me premtime mbi kreditë e lira për banesa. Të rinjtë i përgjigjen shkurt: drejtësia dhe dinjiteti nuk shiten me subvencione. Nuk duan dhurata nga danajtë. Punonjësve të arsimit që janë në grevë Vuçiçi u ofron paga më të mëdha të cilat as që ekzistonin. Nuk i ecën që nuk i ecën. Atëherë në përpjekjen manipulative për blerjen e heshtjes i dërgon nxënësit e shkollave të mesme në pushimet e parakohëshme dimërore. Fëmijët i përgjigjen: do të shkojmë nëpër shkolla.
Janë përmbushur të gjithë kërkesat, pohon pushteti. Nuk janë përmbushur, përgjigjen studentët të cilët e dinë mirë se çfarë kanë kërkuar dhe çfarë kanë marrë.
Pushteti, i mësuar që t’i kundërvihet lehtë opozitës memece, të shantazhojë gjeneratën e prindërve, para studentëve dhe nxënësve të shkollave të mesme është i çarmatosur. Rebelimi i panjollë studentor është ngjitës. I’u bashkoheën punonjësit e arsimit, shkrimtarët dhe aktorët, pensionistët. Madje edhe “delinjtë”- tifozët e Crvena Zvezdës, më të dashurit e presidentit- paralajmërojnë të mos preken studentët.
Gjithnjë e më i fosilizuar në fodullëk, pushteti nëpërmjet propagandistëve urdhëron të heshtet për solidaritetin që është përhapur në tërë rajonin që nga Rijeka, Zagrebi, Ljubljana, Shkupi, Podgorica, Cetinja dhe Mitrovica e Kosovës. Ose për këngëtaren Severina e cila këndoi një këngë në mbështetje të stuentëve në Serbi.
Presidenti vazhdon të rekrutojë kundërshtarë: shan me të madhe rektorët, prokurorët dhe gjykatësit. Nuk i vlen më as televizioni shtetëror RTS. Nuk e hyjnë në sy më të gjithë ata që e dëgjojnë verbërisht. Nëse vazhdon kështu, për shkak të dëshirës maksimale për kontroll totalitar, do të mbetet edhe pa popullin. E për atë zot edhe pa gardën pretoriane të cilët kanë për t’a braktisur si minjtë anijen e tij.
“Le të na mbajnë predikime, mua kjo nuk më intereson” e përcaktoi presidenti qëndrimin e tij në një rast në marsin e këtij viti, por politika e futjes së kokës në rërë nuk ka zgjidhur kurrë asgjë. Nëse pushteti mendon të bllokojë bllokadën, gabohet rëndë. Nëse beson se do t’i vinë në ndihmë servilët e tabliodëve të cilët i përshkruajnë studentët se talebanë dhe i emërtojnë “të dhunshëm, pedofilë dhe gangsterë” dhe “halabakë shkatrrimtarë” të lidhur me opozitën, gabohet akoma më rëndë. Fakti që Patriarku nuk i dha bekimin rinisë serbe, vërtetoi afërsinë e Kishës me rregjimin.
Formati që përdor pushteti është vjetëruar tashmë. Ka shumë simptoma që të detyrojnë të mendosh se çfarë duhet bërë. Do të ishte më e mençur të pyeste veten përse është shënjestër e kritikës, përse prodhon zemërim dhe të mos akuzojë të ardhmen e këtij vendi.
Presidenti ofron bisedime. Për studentët nuk kanë rëndësi bisedimet, por gatishmëria për ndryshime. Të rinjtë ndoshta ndokujt mund t’i duken naivë, por ata tërë jetën e tyre të deritanishme e kanë kaluar në një sistem të këtillë. E dekodojnë shumë lehtë. Hipokrizija nuk ecën te ata.
Serbia zbuloi freskinë e mendjes së shëndetshme rinore. Ata sot po mbajnë leksione. E pranoj se u’a kam lakmi. Në kohën time ishte diçka tejet e rrallë të ndodhte diçka e tillë për herë të parë. Por ja ku ndodhi të dielën në sheshin “Sllavija” të Beogradit. Kurrë nuk kam qënë në grumbullim me kaq shumë njerëz dhe me kaq shumë heshtje. Kjo energji fisnike dhe joagresive pothuajse brenda natës më ktheu optizmnin. Nderimet e mia!
Thonë se ekzistojnë vende të zhvilluara, vende në zhvillim e sipër dhe vende me prapambetje në zhvillim. Le të krijojmë mundësinë që ata nesër të largojnë pengesat për zhvillim. Tani e dimë çfarë fëmijësh kemi. Ky është vetëm fillimi. Do ta mbajmë mend kush heshti, porositin studentët që na dërguan kartolinën më të bukur për Vitin e Ri 2025.
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
[i] https://www.oslobodjenje.ba/dosjei/kolumne/oda-mladosti-i-buducnosti-1008296/
