Më 8 shtator 2025, Presidenti i Republikës së Kazakistanit, Kassym-Jomart Tokayev, mbajti fjalimin e tij vjetor për Gjendjen e Kombit, me titull:
“Kazakistani në Epokën e Inteligjencës Artificiale: Detyrat Kryesore dhe Zgjidhjet përmes Transformimit Dixhital.”
Në një kontekst të karakterizuar nga zhvillime të shpejta teknologjike dhe pasiguri globale, Presidenti paraqiti një vizion të guximshëm dhe të qëndrueshëm për të ardhmen e Kazakistanit, të mbështetur në inovacion dixhital, diversifikim ekonomik, reformë institucionale dhe balancë gjeopolitike.
Në qendër të fjalimit ishte vendosmëria e Kazakistanit për të udhëhequr në epokën e inteligjencës artificiale. Presidenti Tokayev njoftoi krijimin e një Ministrie të re për Inteligjencën Artificiale dhe Zhvillimin Dixhital, që do të drejtohet nga një specialist në nivel zëvendëskryeministri. Ky institucion do të udhëheqë tranzicionin e vendit drejt asaj që Presidenti e quajti “një komb plotësisht dixhital brenda tre vitesh.”
Ai gjithashtu bëri thirrje për miratimin e shpejtë të një Kodi Dixhital gjithëpërfshirës, që do të mbulojë fushat e inteligjencës artificiale, të dhënave të mëdha (big data) dhe ekonomisë së platformave, duke udhëzuar qeverinë të sigurojë integrimin e plotë të AI në të gjitha sektorët e ekonomisë.
Inteligjenca artificiale nuk është më një koncept abstrakt,” tha Tokayev. “Ajo tashmë ndikon në botëkuptimin dhe sjelljen e njerëzve, veçanërisht të rinjve. Duhet të jemi të përgatitur për këtë realitet. Kazakistani nuk ka alternativë përveçse të përqafojë këtë transformim.”
Agjenda gjithëpërfshirëse e Presidentit theksoi nevojën urgjente për ta pozicionuar Kazakistanin si një lider dixhital në rajonin e Euroazisë, përmes një sërë iniciativash që përfshijnë:
- zhvillimin dhe zbatimin e inteligjencës artificiale,
- modernizimin e klimës së investimeve,
- përmirësimin e infrastrukturës kombëtare,
- reformën në arsim,
- transformimin e sektorit të energjisë, dhe
- forcimin e qeverisjes dhe institucioneve publike.
Ky përmbledhës përmban prioritetet kryesore strategjike, reformat institucionale dhe politikat transformuese të shpallura gjatë fjalimit, të cilat synojnë të sigurojnë qëndrueshmërinë, konkurrueshmërinë dhe zhvillimin afatgjatë të Kazakistanit në dekadat e ardhshme.
Prioritetet Kryesore Strategjike
1. Transformimi Digjital & Inteligjenca Artificiale (IA)
- Krijohet Ministria për IA dhe Zhvillim Digjital, me drejtues në nivel Zëvendës Kryeministri.
- Përdorim i plotë i IA në të gjitha sektorët ekonomikë.
- Përdorim më i gjerë i tenge digjitale dhe krijimi i Fondit të Aseteve Digjitale.
- Ligj i ri për Bankat, për të promovuar fintech dhe konkurrencën.
- Masa të forta kundër krimit kibernetik dhe mashtrimeve online.
2. Modernizimi Ekonomik & Investimet
- Fillon cikël i ri investimesh në prodhim dhe teknologji të lartë.
- Krijimi i Indeksit të Atraktivitetit për Investime Rajonale.
- Komiteti për Rikuperimin e Aseteve të Paligjshme të quhet: Komiteti për Mbrojtjen e të Drejtave të Investitorëve.
- Përfitime fiskale për projekte të mëdha dhe fitimprurëse.
3. Transporti & Korridoret Tregtare
- Integrim i të gjitha korridoreve (BRI, Trans-Kaspik, Lindje-Perëndim).
- Përfundimi i linjës së dyfishtë Dostyk–Moyinty.
- Platformë digjitale Smart Cargo dhe modernizim i pikave kufitare.
- Zgjerim i kapaciteteve të aviacionit dhe krijimi i një transportuesi kombëtar të mallrave.
4. Reforma Parlamentare
- Kalimi në Parlament njëdhomësh përmes referendumit në vitin 2027.
- Dhoma e vetme të zgjidhet vetëm me lista partiake.
5. Politika e Jashtme dhe Reforma e OKB-së
- Ruajtje e ekuilibrit diplomatik me SHBA, Kinën, Rusinë, BE, fqinjët rajonalë.
- Presidenti do të paraqesë propozime për reformën e OKB-së në Asamblenë e Përgjithshme.
Reformat Kryesore Sektorale
6. Energjia dhe Mbrojtja e Mjedisit
- Fillon ndërtimi i centralit të parë bërthamor; planifikohen dy të tjerë.
- Shtohet 6.3 GW energji e rinovueshme në 5 vjet.
- Restaurimi i Detit Aral dhe mbrojtja e Detit Kaspik.
- Platformë IA për menaxhimin e ujit dhe një Balancë Kombëtare të Ujit.
7. Qyteti i Ri – Alatau City
- Qendër e re për inovacion dhe biznes, me status të veçantë.
- Qytet plotësisht digjital, me pagesa me kriptomonedha dhe teknologji Smart City.
8. Prodhimi dhe Diversifikimi Industrial
- Fokus në produkte me vlerë të shtuar dhe eksport konkurrues.
- Fillimi i të paktën 3 projekteve të teknologjisë së lartë në 3 vitet e ardhshme.
9. Zbulimi Gjeologjik
- Hartat e reja digjitale të nëntokës me IA.
- Laborator i certifikuar gjeologjik deri në mesin e vitit të ardhshëm.
10. Bujqësia dhe Siguria Ushqimore
- 1 trilion tenge për bujqësinë; fokus në përpunimin e thelluar.
- Digjitalizim i shpërndarjes së tokës dhe monitorim satelitor me IA.
- Krijimi i agro-hubeve dhe qendrave logjistike.
Reformë Sociale, Institucionale dhe Zhvillim Njerëzor
11. Arsimi dhe Aftësitë për IA
- Hapja e 217 shkollave Keleshek dhe qendra për AI në fshatra.
- 100,000 studentë të përfshirë në projektet teknologjike përmes programit Al-Sana.
12. Shëndetësia
- 115 qendra të reja në zonat rurale; qendra për sëmundje kancerogjene dhe infektive.
- Zhvillim i prodhimit farmaceutik vendas dhe monitorim me IA të cilësisë së kujdesit.
13. Infrastruktura & Smart Cities
- Liberalizim i tarifave, modernizim i infrastrukturës me PPP.
- Zbatim i kodit të ri të ndërtimit dhe platformë digjitale kombëtare për planifikim.
14. Turizmi, Kultura dhe Sporti
- Zhvillimi i turizmit malor në Almaty.
- Mbështetje për sportin dhe privatizim i klubeve futbollistike.
15. SME-të dhe Lehtësimi i Rregulloreve
- SME-të = 40% e PBB-së; auditim i ligjeve me IA.
- Zvogëlim i më shumë se 25,000 subjekteve shtetërore.
16. Politikat Sociale dhe Demografia
- Unifikimi i përfitimeve sociale dhe krijimi i Qendrës për Analizë Demografike me IA.
- Vazhdimi i programit Shoqëri Pa Borxhe për edukim financiar.
17. Rendi Ligjor dhe Uniteti Kombëtar
- Zbatim i qasjes “Zero Tolerancë” ndaj shkeljeve.
- Forcim i patriotizmit dhe kulturës qytetare.
/Argumentum.al
