Zoran Meter-geopolitikanews[i]
- Trumpi në Alaskë pranoi një prej kërkesave kryesore ruse në rrugën drejt marrëveshjes për ndërprerjen e luftës – atë mbi zgjidhjen paraprake të shkaqeve kryesore që sollën këtë luftë. Por shumë shpejt më pas më pas hoqi dorë dhe i’u kthye së vjetrës – menjëherë pas takimit në takimin me krerët kryesorë europianë.
- Moska tradicionalisht nuk lejon të bisedohet me të “nga lart” dhe, sikurse thekson – për ata që përpiqen të sillen kështu një gjë e tillë ka vetëm efekte kontraproduktive.
- Ky është ndoshta kulmi i luftës së madhe rreth Ukrainës e cila ka nisur që nga pavarësimi i saj në vitin 1991, me përmbysje të brendshme të panumurta nën kujdesin e strukturave të shërbimeve sekrete ruse dhe amerikane, kulmi i të cilave ishte revolucioni i Kievit në shkurt të vitit 2014.
- Samiti në Bukuresht duhet të zgjidhë një sërë problemesh të thukta që mbingarkojnë raportet amerikano-ruse në mënyrë që marrëveshja rreth Ukrainës të arrihet dhe në përgjithësi të mund të mbijetojnë në praktikë nëse arrihet ndopak.
Duket se “fryma e Alaskës” gjithsesi nuk ka vdekur (për këtë më poshtë në këtë tekst) – edhe përkundër gjoja qëndrimin të kundërt të diplomatit të fuqishëm rus, zëvendësministrit të punëve të jashtme Sergej Rjabkov, kur në Dumën ruse me fjalët mbi vdekjen e “frymës së Alaskës” reagoi ndaj kërcënimeve të Donald Trumpit ndaj Rusisë, mbi sanksionet sekondare kundër vendeve që importojnë naftë ruse si dhe me furnizimin e mundshëm të Ukrainës me raketa Tomahowk. E gjitha kjo për shkak të “zhgënjimit nga Vladimir Putini”, i cili gjoja nuk është i gatshëm për bisedime serioze, por edhe të ashtuquajturat “pala e luftës” në Europë që minojnë të gjitha marrëveshjet e arritura – sikurse mendon diplomati i lartë rus. Megjithatë, Rjabkovin, që një ditë më pas, e përgënjështroi zëdhënësi i Vladimir Putinit, Dmitrij Peshkovi, duke pohuar se disa marrëveshjet e arritura në Alaskë vlejnë akoma dhe se kështu do të jetë derisa pala tjetër t’i hedhë poshtë zyrtarisht.
Më saktë – as Moska dhe as Uashingtoni nuk kanë deklaruar kurrë zyrtarisht se samiti i Alaskës ka përfunduar pa sukses, ose sëpaku se nga disa marrëveshje që janë arritur atje, ndërkohë janë lënë mënjanë. E përse? Sepse zaten kjo është e vetmja gjë që u ka mbetur si njëfarë vatre për mbajtjen e kontakteve të ardhshme. Më dështimin e Alaskës definitivisht do të dështonin edhe të gjitha përpjekjet e mëtejshme mbi bisedime mes dy palëve. Sepse nëse përparimin nuk arritën t’a realizojnë zyrtarët e tyre më të lartë dhe përfundoi me dështim pas gjithë atyre përgatitjeve themelore paraprake afatgjatë nga ana e përfaqësuesve të ministrive kyçe dhe organeve të tjera të tyre, si puna e agjensive të sigurisë – askush më nuk mund t’a ndreqë në nivelet më të ulëta. Dhe të dyja palët e dinë mirë një gjë të tillë.
Mbi vetë rezultatet e samitit në Alaksë është bërë e ditur dhe folur pakkgjë, por nga deklaratat e Trumpit shihej se ai ka pranuar një nga kërkesat kyçe në rrugën për arritjen e marrëveshjes për ndërprerjen e luftës – atë mbi zgjidhjen paraprake të shkaqeve kryesore që sollën këtë luftë. Dhe këtë Moska e ka theksuar zyrtarisht si një lëvizje me shumë rëndësi që shpie drejt një marrëveshje të mundshme afatgjatë.
Megjithatë, tamam dy ditë pas Alaskës, pas takimit me zyrtarët kryesorë europiane në Uashington, Trumpi hoqi dorë – dhe iu rikthye presioneve ndaj Moskës, krahas retorikës së përforcuar ndaj aleatave europianë që të blejnë akoma më shpejt armë amerikane dhe t’ia dorëzojnë ata vetë Kremlinit. Duke theksuar se ShBA-të tërhiqen përfundimisht nga dorëzimi i direkt i armëve për Ukrainën (gjë që është shumë situatë frustruese për Europën – BE+NATO, sepse me këtë de facto e largojnë nga vetja përgjegjësinë për vazhdimin e luftës dhe fatin e Ukrainës).
Samit i ri në Budapest
Sikurse edhe kemi thënë më parë, Rusia nuk është as Izareli, as Hamasi, as Irani ndaj të cilëve Uashingtoni ka një numur të pafundëm mundësish për ndikim (para së gjithash ushtarak) sëbashku me botën islame dhe arabe në përgjithësi – që me presione të vendosura të arrijë marrëveshje të tilla sikurse i dëshrion. Moska tradicionalisht nuk lejon të bisedohet me të “nga lart” dhe, sikurse thekson – për ata që përpiqen të sillen kështu një gjë e tillë ka vetëm efekte kontraproduktive. Kujtojmë se mbasi Trumpi tha se Moska ka vërejtje serioze ndaj planit të tij paqesor për Ukrainën, disa herë kërcënoi me vendosjen e sanksioneve të reja, tarifa doganore sekondare, dha afat prej dy, tri javë, një muaj etj që Putini të pranonte planin e tij. Në fund, para mbarimit të afatit e thirri Putini në telefon dhe Trumpi, po atë mbrëmje, u bë përsëri “i kënaqur me Putinin” dhe kjo u përsërit disa herë deri në mbajtjen e samitit në Alaksë.
Mbrëmë Putini foli për herë të tetë në telefon me Trumpin me inivitivën e tij. Biseda zgjati dy orë, gjë që tregon se ishte serioz, megjithëse është e qartë se problemi i luftës dhe i marrëdhënieve reciproke amerikano-ukrainase në mund të zgjidhen për njëqind e njëzet minuta. Megjithatë, pas bisedës ndodhën ndryshime “të reja”. Trumpi ishte përsëri i kënaqur me bisedën dhe shprehu shpresën për vazhdim të negociatave dhe arritjen e marrëveshjes. Fillimisht këtë do t’a nisin shefat e tyre të diplomacive Marko Rubio dhe Sergej Llavrovi, dhe më pas edhe vetë ai (Trumpi) me Putinin do të takohen – këtë herë në Budapest, dhe, sikurse beson ai, atje do të arrijnë të merren vesh në lidhje me paqen në Ukrainë.
Kulmi i “lojës së madhe”
Pra ka mundësi që ky samit të jetë kulmimi i lojës së madhe rreth Ukrainës e cila në fakt ka nisur që me pavarësinë e saj në vitin 1991, nëpërmjet përmbysjesh të brendshme të panumurta nën kujdesin e strukturave të shërbimeve sekrete amerikane dhe ruse gjë që kulmoi në vitin 2014, kur u zhvillua revolucioni i Kievit. Kjo është lojë e rrezikshme, në të cilën elitat ukrainase, kjo ka kohë që është e qartë – thënë butë nuk u gjendën në mënyrën më të mirë – në fund përfunduan me kulmin e vërtetë: konfrontim të hapur luftarak, domethënë me invazionin rus tetë vite më vonë.
Pas samiti në Budapest, të cilin kryeministri i vendit fqinjë me ne Viktor Orbani pa dyshim do t’a organizojë në mënyrë perfekte, duke mos lejuar çfarëdo përpjekje të shfaqjeve rusofobe që synojnë të prishin samitin – do të mbeten dy zgjidhje: arritje e paqes ose luftë totale.
Besoj, ose sëpaku dëshiroj të besoj, se kësaj here paqa është më afër se kurrë. Sepse ka arritur ai momenti i së vërtetës nga i cili nuk ka më kthim prapa. Të hidhet andej këndej me ultimatume kundër Rusisë ndoshta edhe nuk është më e mundur, por të veprojë në praktikë me lëvizje ultimative të karakterit ushtarak sikurse ndodhi para pak kohës në Lindjen e Mesme me goditjen kundër Iranit – gjithsesi është diçka që Trumpi (dhe kushdo tjetër që do të vijë pas tij) kurrë nuk do t’a marrë në konsideratë.
Kriza kubaneze dhe Tomahawkët
Shkak për optimizëm të kujdesshëm kësaj here me japin pikërisht Tomahawkët. Por jo në mënyërn sesi ditët dhe javët e fundit e interpetojnë mediat dhe analistët vendorë sipas të cilëve gjoja Trumpi me këto raketa do t’a tmerrojë Putinin dhe ai do të doprëzohet dhe gjithçka ka arritur do t’a hedhë në erë.
Për mua, raketat Toamhawk në Ukrainë në këtë rast kanë rolin e ngjashëm me raketat sovjetike në Kubë në krizën raketore të vitit 1961, vetëm në drejtim të kundërt – gjë që edhe do ta shpjegoj pak më vonë. Trumpi, në rast të arritjes së një marrëveshje me Putinin retorikisht do të mund të “sigurojë fitoren” për Amerikën sepse, ja ku e tmerroi Putinin me “raketat keqndjellëse” të tij – sikurse i ka quajtur edhe ai vetë. Putini në realitet do të merrte atë që ka kërkuar që në fillim por për këtë do të marrë edhe detyrimin, sikurse Hrushovi ndaj Kenedit, se nuk do të flasë publikisht se çfarë lëshimesh ka marrë nga Trumpi nga ato që kanë të bëjnë me gjëra jashtë vetë Ukrainës.
Në lojë për këtë nuk janë vetëm sanksionet antiruse, pronat e ngrira ruse në Perëndim etj, por ato të karakterit gjeopolitik dhe që kanë të bëjnë me zonat ruse të ndikimit në kufinjtë e saj (nga Armenia, nëpërmjet Gjeorgjisë etj, gjë për të cilën do të duhet të ketë garanci të forta juridike dhe jo nga ato të tipit “fjalë xhentelmeni” të cilat i hëngri Gorbaçovi kur ishte fjala për moszgjerimin e NATO-s në Lindje). Në Moskë, te Putini, dje shkoi edhe presidenti i ri sirian Ahmed al-Shaara, terrorist i deri para pak kohëve dhe kundërshtari kryesor i Bashar Assadit, i cili gjithashtu është në Moskë. Këto janë sinjale më shumë se domethënëse të ndryshimeve të ardhshme. Rusia rikthehet në Siri dhe në Lindjen e Mesme me dyer të hapura. Dhe kjo derë për të ka qënë përherë Siria.
Sepse samiti Trump-Putin duhet të zgjidhë edhe një sërë çëshjesh të vështira që ngarkojnë raportet amerikano-ruse në mënyrë që marrëveshja për Ukrainën të arrihet ose të mbijetojë në praktikë nëse ajo arrihet.
Kujtoj se: me marrëveshjen mbi zgjidhjen e krizës raketore në Kubë në vitin 1961, u ra dakord që, paralelisht ne raketat sovjetike në Kubë, të tërhiqen edhe raketat amerikane të vendosura më parë në Turqi, të cilat kërcënonin dorekt BRSS-në, ndërsa heshtja politike dhje mediatike për këtë të dytën ishte kushti amerikan për një deal të tillë.
Për dekada me radhë kjo marrëveshja e dytë në Perëndim është mbajtur në heshtje dhe ishte tabù në çfarëdolloj diskutimi. Sepse për ShBA-të dinjiteti para botës ishte më i rëndësishmi (Kenedi nuk bëri lëshime, por këtë e bëri Hrushovi – ky ishte formati që përmendej vazhdimisht në Perëndim) duke patur parasysh se ai (dinjiteti pra) i siguron ndikimin, ndërsa për sovjetikët ishte primare problemi i sigurisë me raketat “turke”, të cilat Moska i kishte në hundë gjë për të cilën dërguan edhe të tyret në Kubë, e më pas Uashingtoni le të shkruajë dhe të flasë çfarë të dëshirojë.
Pasiguri
Por të gjitha këto sëabshku, përfshirë edhe samitin e ardhshëm në Budapest, akoma janë kaq të pasigurta dhe të paqëndrueshme dhe, kur flitet për një sukses të mundshëm, është e pamundur të parashikohet si përfundimtar.
Shtetet e Bashkuara dhe Rusia kanë një sërë dallimesh të thella për një sërë temash në marrëdhëniet ndërkombëtare, përfshirë edhe atë për pamjen e ardhshme gjeopolitike të botës. Trumpi pikërisht tani po u turret kundër partnerëve të Rusisë në mbarë botën duke kërkuar ultimativisht prej tyre të ndërpresin importimin e naftës ruse (por tashmë ka bërë një përparim me rëndësi – ka shtuar “derisa të përfundojë lufta ukrianase”!), po godet vendet e BRICS-it duke u bërë thirrje të gjithë antarëve të tij që t’a braktisin këtë organizatë sepse përnmdryshe do të përballen me tarifa të larta doganore.
Natyrisht, të gjithë lojtarët botërorë e dinë se Trumpi nuk është i gjithëfuqishëm, dhe se, pas kërcënimeve, shpesh di të tërhiqet dhe t’i tregojë gjërat ndryshe mbasi pala e kundërt i tregon dhëmbët. Por rolet në botë janë të mëdha dhe gjithsesi këtu nuk mund dhe nuk duhet përjashtuar asgjë – përfshirë edhe atë skenarin më të zi. Megjithëse pas bisedës telefonike të mbrëmshme Trump-Putin të gjithë rreziqet gjithsesi janë zbutur, sëpaku deri në samitin e Budapestit.
Përse i përket luftës ukrainase atë mund t’a përfundojnë vetëm ShBA-të dhe Rusia. Kështu ka qënë që në krye të herës, sepse ka qënë luftë mes tyre dhe mundësi të tjera thjesht nuk ekzistojnë, sepse të gjithë të tjerët janë gjithmonë vetëm statistë në këtë lojë të paparë gjeopolitike të dy divave bërthamorë.
Ndërkohë ushtria ruse vazhdon sulmet në fushëbetejat ukrainase dhe në thellësi të Ukrainës, ndërsa bursat ruse në mëngjez thënë thjesht- kanë eksploduar – janë gjelbëruar plotësisht.
[i] https://www.geopolitika.news/analize/zoran-meter-evo-sto-rusija-zeli-dobiti-od-trumpa-na-summitu-u-budimpesti-kraj-velike-igre/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
