FOKUS
Pas gati dy vitesh protestash kundër korrupsionit dhe kërkesash për përgjegjësi politike, lëvizja studentore serbe zhvendos betejën nga rruga te kutia e votimit. Mbrëmja e 22 tetorit shënon kulmin e fushatës së saj për zgjedhjet parlamentare të së dielës, më 25 tetor.
Qindra mijëra mbështetës të lëvizjes studentore janë mbledhur këtë të enjte në Beograd, kryeqytetin e Serbisë, në tubimin përmbyllës të fushatës së tyre përpara zgjedhjeve të parakohshme parlamentare. Me flamuj serbë, parulla dhe thirrjet “Fitore”, studentët po e çojnë përballjen me Aleksandar Vuçiçin nga sheshet e protestave drejt kutive të votimit.
Grumbullimi në sheshin Slavija vjen pas disa ditësh marshimesh, gjatë të cilave studentë nga pjesë të ndryshme të Serbisë udhëtuan drejt kryeqytetit, ku u pritën nga turma qytetarësh. Tubimi shënon kulmin e një mobilizimi që ka tronditur skenën politike serbe dhe që tani synon të përkthehet në përfaqësim parlamentar.
Për lëvizjen studentore, kjo nuk është më vetëm një protestë kundër qeverisjes. Për herë të parë pas një mobilizimi të gjatë qytetar, ajo arriti ta shndërrojë mbështetjen e mbledhur në rrugë në një alternativë elektorale, përmes listës së saj, “Studentët fitojnë” (Students Win).
Nga një tragjedi kombëtare te një lëvizje kundër pushtetit
Lëvizja nisi më 1 nëntor 2024, kur u shemb streha prej betoni në hyrje të stacionit hekurudhor të Novi Sadit, qyteti i dytë më i madh i Serbisë. Tragjedia shkaktoi vdekjen e 16 personave dhe nxiti zemërim të gjerë publik.
Ngjarja u shndërrua në simbol të dyshimeve për korrupsion, neglizhencë institucionale dhe mungesë përgjegjësie në projektet publike. Kritikët e lidhën rinovimin e stacionit me mangësi serioze në mbikëqyrje dhe kërkuan që përgjegjësit të identifikoheshin dhe të përballeshin me drejtësinë.
Ajo që nisi si protesta të studentëve në universitete dhe rrugët e qyteteve u shndërrua brenda pak javësh në një lëvizje kombëtare. Mobilizimi përfshiu fermerë, aktorë, profesorë, gjyqtarë dhe pjesë të tjera të shoqërisë, duke e zgjeruar pakënaqësinë përtej mjediseve universitare.
Në mars të vitit 2025, Beogradi përjetoi një nga protestat më të mëdha në historinë e tij të afërt. Ndërsa demonstratat zgjeroheshin, studentët zhvilluan një model organizimi pa një udhëheqës të vetëm, duke u mbështetur te asambletë studentore, të njohura si plenume, ku vendimet diskutohen dhe merren kolektivisht.
Presioni i protestave u pasua nga dorëheqja e kryeministrit të atëhershëm, duke e thelluar krizën politike. Megjithatë, lëvizja nuk u ndal te ndryshimet në qeveri. Ajo vijoi të kërkonte përgjegjësi institucionale dhe ndryshime më të gjera në mënyrën e qeverisjes.
Nga plenumi te lista zgjedhore
Pas gati dy vitesh marshimesh, bllokimesh dhe protestash, studentët kanë hyrë në garën parlamentare me listën “Studentët fitojnë”, e cila synon të bashkojë votuesit kundër qeverisë nga pjesë të ndryshme të shoqërisë serbe.
Kandidatët nuk janë vetëm studentë. Lista përfshin profesorë universitetesh, mjekë, aktorë, shkencëtarë dhe përfaqësues të profesioneve të tjera. Në krye të saj është Ilija Srđanović, profesor i kardiologjisë në Novi Sad. Mes emrave të tjerë të njohur janë ish-ylli i basketbollit Dejan Bodiroga, aktori Tihomir Stanić dhe ish-guvernatori i Bankës Kombëtare të Serbisë, Dejan Šoškić.
Gjatë marshimit drejt kryeqytetit, Srđanović e përshkroi mobilizimin si një moment historik, duke deklaruar se “energjia është e pandalshme”.
Lëvizja ka zgjedhur të qëndrojë jashtë strukturave të partive tradicionale opozitare. Disa prej këtyre partive janë tërhequr nga gara në mbështetje të listës studentore, e cila synon të shfrytëzojë pakënaqësinë e akumuluar gjatë protestave për të krijuar një alternativë të pavarur politike.
Çfarë kërkojnë studentët?
Programi i lëvizjes përmban 11 pika dhe përqendrohet te lufta kundër korrupsionit, përgjegjësia institucionale dhe ndryshimet në funksionimin e shtetit.
Ndër kërkesat kryesore janë krijimi i një njësie policore për hetimin dhe arrestimin e personave përgjegjës për korrupsionin; largimi nga strukturat e Ministrisë së Brendshme i zyrtarëve që, sipas programit, kanë shkelur rregullat gjatë ndërhyrjeve ndaj protestuesve ose kanë lidhje me krimin e organizuar; reforma e peizazhit mediatik dhe çlirimi i transmetuesit publik nga kontrolli politik; si dhe ndalimi i emërimit të militantëve partiakë në drejtimin e ndërmarrjeve publike.
Këto kërkesa e kanë zgjeruar përballjen përtej tragjedisë së Novi Sadit, duke e vendosur në qendër të debatit funksionimin e institucioneve, marrëdhënien mes pushtetit dhe medias dhe përdorimin e administratës publike.
Vuçiç kërkon rikthimin në kryeministri
Përballë lëvizjes studentore qëndron Partia Progresive Serbe (SNS), e themeluar nga Aleksandar Vuçiç dhe në pushtet prej më shumë se një dekade.
Vuçiç ka ushtruar dy mandate si president dhe nuk mund të kandidojë për një mandat të tretë. Ai po udhëheq fushatën e partisë me synimin për t’u rikthyer në postin e kryeministrit, të cilin e la në vitin 2017 për t’u bërë president.
Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2023, SNS-ja u përball me një koalicion të gjerë partish pro-Bashkimit Evropian, i cili më vonë u shpërbë. Këtë herë, lëvizja studentore përbën një sfidë të ndryshme, pasi ka tërhequr mbështetës nga shumë shtresa të shoqërisë dhe ka zgjedhur të mos përfaqësohet nga partitë tradicionale të opozitës.
Sipas raportimeve të mediave ndërkombëtare, mbështetja për listën studentore është afruar me atë të SNS-së. Megjithatë, gara mbetet e pasigurt dhe rezultati do të varet nga pjesëmarrja, shpërndarja e votave dhe aftësia e lëvizjes për ta kthyer mobilizimin në rrugë në mbështetje elektorale.
Vuçiç ka hedhur poshtë akuzat për korrupsion dhe përpjekje për kontrollin e medias. Ai ka pretenduar se protestat nuk drejtohen thjesht nga studentët dhe profesorët, por nga “fuqi të mëdha” që synojnë të rrëzojnë Serbinë, pa paraqitur prova publike që mbështesin këtë pretendim. Gjithashtu, ai ka premtuar t’i japë fund asaj që e cilëson si politizim të shkollave dhe universiteteve.
Në politikën e jashtme, Vuçiç ka vazhduar të mbështesë synimin e Serbisë për anëtarësim në Bashkimin Evropian, ndërsa ka refuzuar t’i bashkohet sanksioneve perëndimore kundër Rusisë për luftën në Ukrainë. Marrëdhëniet me Brukselin janë shoqëruar edhe me tensione të tjera, përfshirë reagimin e BE-së ndaj pjesëmarrjes së ministrave serbë në ceremoninë mortore të Ratko Mlladiçit, ish-komandantit ushtarak serb të Bosnjës, i dënuar për gjenocid dhe krime lufte.
Si funksionojnë zgjedhjet e 25 tetorit?
Kuvendi i Serbisë ka 250 vende. Zgjedhjet zhvillohen në një zonë të vetme kombëtare, sipas sistemit proporcional, ku mandatet shpërndahen në bazë të votave që marrin listat zgjedhore.
Sipas të dhënave të publikuara për këto zgjedhje, në regjistrin zgjedhor janë 6,45 milionë votues. Votimi zhvillohet nga ora 07:00 deri në orën 20:00, sipas orës lokale. Në garë janë 18 lista zgjedhore, ndërsa pragu për përfaqësim parlamentar është 3% e votave.
Disa parti opozitare janë tërhequr për t’i dhënë mbështetje listës studentore, në një përpjekje për të përqendruar votat kundër partisë në pushtet.
Për lëvizjen studentore, zgjedhjet janë prova nëse një mobilizim që u krijua jashtë partive tradicionale mund të shndërrohet në përfaqësim politik. Për SNS-në, ato janë një test i mbështetjes pas një periudhe të gjatë protestash dhe kritikash ndaj qeverisjes.
Shqetësimet për barazinë e garës
Përpara votimit, vëzhguesit evropianë kanë ngritur shqetësime për klimën politike dhe kushtet e konkurrencës. Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës e ka përshkruar atmosferën elektorale si të tensionuar dhe përçarëse, ndërsa organizata e pavarur monitoruese CRTA ka raportuar kërcënime, dhunë fizike dhe mbikëqyrje të aktivistëve të opozitës.
Në raportin e saj për fushatën, CRTA ka pretenduar se institucione të ndryshme shtetërore, nga ministritë te pushteti vendor, janë përfshirë në atë që organizata e cilëson si “manipulim të procesit zgjedhor”, në vend që të garantonin kushte të barabarta për kandidatët.
Organizata ka ngritur gjithashtu shqetësime për mbulimin mediatik të fushatës, duke vënë në dukje se pjesa më e madhe e kohës televizive u është kushtuar përfaqësuesve të qeverisë. Ndërkohë, Qendra Evropiane për Lirinë e Shtypit dhe Medias ka raportuar rreth 160 sulme ndaj mediave dhe gazetarëve në Serbi gjatë vitit.
Komisioni zgjedhor serb deklaron se votimi është i lirë dhe se vota është e fshehtë. Vëzhguesit ndërkombëtarë do të ndjekin procesin për të vlerësuar zhvillimin e zgjedhjeve dhe respektimin e standardeve demokratike.
Një garë përtej një mandati politik
Tubimi i studentëve në sheshin Slavija zhvillohet në të njëjtën kohë me përmbylljen e fushatës së Vuçiçit dhe SNS-së në Beograd. Përplasja nuk është vetëm mes dy listave zgjedhore, por edhe mes dy mënyrave të organizimit politik: një partie që ka dominuar institucionet për më shumë se një dekadë dhe një lëvizjeje të lindur nga protestat, e cila po përpiqet të ndërtojë përfaqësimin e saj parlamentar.
Për studentët, 25 tetori është mundësia për të çuar përpara kërkesat për drejtësi, transparencë dhe përgjegjësi institucionale përmes votës. Për Vuçiçin, është një provë e rëndësishme e mbështetjes politike pas një periudhe të gjatë mobilizimi qytetar.
Marshi i Beogradit mund të shënojë përfundimin e një etape të protestave, por jo domosdoshmërisht të betejës politike që ato kanë hapur. Të dielën, kjo përballje do të zhvendoset te kutitë e votimit. Rezultati do të tregojë nëse energjia e mbledhur në rrugë mund të përkthehet në ndryshim të përfaqësimit politik në Serbi.
© 2026 Argumentum
