SHBA-të dhe Irani ranë dakord për një armëpushim dyjavor të martën, mezi një orë para se të skadonte afati i Donald Trump për të zhdukur Iranin, me Teheranin që pranoi të rihapte përkohësisht ngushticën e Hormuzit.
Shtëpia e Bardhë tha se Izraeli gjithashtu pranoi armëpushimin. Ndërsa Trump njoftoi se po pezullonte planet e tij për të përshkallëzuar sulmet në të gjithë Iranin, presidenti amerikan tha se kishte marrë një propozim me 10 pika nga Irani, i cili ishte një “bazë e zbatueshme mbi të cilën do të negociohej”.
Por çfarë përmban ky plan nga Irani dhe a do ta pranojë Trump atë?
Cilat janë kërkesat në planin 10-pikësh të Iranit?
Sipas medias shtetërore, Irani do ta pranojë përfundimin e luftës vetëm pasi detajet të finalizohen në përputhje me një plan paqeje prej 10 pikash që thuhet se i është paraqitur Shtëpisë së Bardhë nëpërmjet ndërmjetësve pakistanezë.
Lista prej 10 pikash, e publikuar nga media shtetërore iraniane, përfshin një numër kushtesh që SHBA-të i kanë refuzuar në të kaluarën. Plani kërkon:
Heqjen e të gjitha sanksioneve parësore dhe dytësore ndaj Iranit.
Vazhdimin e kontrollit iranian mbi ngushticën e Hormuzit.
Tërheqjen ushtarake amerikane nga Lindja e Mesme.
Fundin e sulmeve ndaj Iranit dhe aleatëve të tij.
Lirimin e aseteve të ngrira iraniane.
Një rezolutë të Këshillit të Sigurimit të OKB-së që e bën çdo marrëveshje të detyrueshme.
Në versionin e publikuar në persisht, Irani gjithashtu përfshiu frazën “pranimi i pasurimit” për programin e tij bërthamor. Por për arsye që mbeten të paqarta, kjo frazë mungonte në versionet në anglisht të ndara nga diplomatët iranianë me gazetarët.
Çfarë do të thotë plani i armëpushimit për ngushticën e Hormuzit?
Ministri i jashtëm iranian, Abbas Araghchi, tha se kalimi i sigurt nëpër ngushticë do të lejohej nën menaxhimin ushtarak iranian. Nuk ishte menjëherë e qartë nëse kjo do të thoshte që Irani do të lironte plotësisht kontrollin e tij mbi rrugën ujore.
Sipas raportimeve, plani i lejon Iranit dhe Omanit të ngarkojnë një tarifë deri në 2 milionë dollarë për anije për anijet që kalojnë nëpër ngushticë. Irani më pas do t’i përdorë paratë që mbledh për rindërtim.
Nëse bisedimet e paqes dështojnë, Teherani mund të kërkojë përsëri ta mbyllë ngushticën.
A do të pajtohen SHBA-të me këtë plan 10-pikësh dhe propozimet e Iranit?
Që kur filluan negociatat midis administratës Trump dhe Iranit mbi statusin e programit bërthamor të Teheranit pothuajse një vit më parë, kërkesat e tyre shumë të ndryshme dhe kufizimet në atë që secila palë do të pranonte kanë rezultuar një pengesë për çdo marrëveshje të qëndrueshme.
Kërkesa e Iranit që të mbajë kontrollin mbi ngushticën e Hormuzit është theksuar si një shqetësim i veçantë, pasi nuk kishte kontroll mbi ngushticën para se të fillonte konflikti.
Senatori demokrat Chris Murphy u hodh pas komenteve nga Irani, duke i thënë CNN-së “kush e di nëse ndonjë nga këto është e vërtetë, por nëse kjo marrëveshje i jep Iranit të drejtën për të kontrolluar ngushticën, kjo është katastrofike për botën”.
Vetë Trump nuk ka komentuar drejtpërdrejt mbi kërkesat e Iranit, por tha se SHBA-të do të “ndihmonin me grumbullimin e trafikut në ngushticën e Hormuzit”.
Ekspertët dhe analistët kanë sugjeruar se kërkesat maksimaliste të Iranit nuk ka gjasa të pranohen nga SHBA-të, por do të formojnë bazën për bisedime.
A është Izraeli pjesë e marrëveshjes?
Zyra e kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu tha se Izraeli mbështet vendimin e SHBA-së për të pezulluar sulmet kundër Iranit për dy javë, por se armëpushimi nuk përfshin Libanin. Kryeministri i Pakistanit kishte thënë më parë se armëpushimi i rënë dakord mbulonte “kudo, përfshirë Libanin”.
Zyra e Netanyahut tha se Teherani duhet të hapë menjëherë ngushticën dhe të ndalojë sulmet kundër SHBA-së, Izraelit dhe vendeve në rajon. Izraeli tha gjithashtu se mbështet përpjekjet e SHBA-së për të siguruar që Irani të mos paraqesë më një kërcënim bërthamor, raketor ose “terrorist”.
Ofensiva izraelite në Liban ka vrarë të paktën 1,500 njerëz dhe ka zhvendosur 1.2 milion të tjerë. Libani u përfshi në luftë kur Hezbollahu qëlloi raketa drejt Izraelit në solidaritet me Teheranin.
Çfarë do të ndodhë më pas?
Kryeministri i Pakistanit, Shehbaz Sharif, i cili ndihmoi në ndërmjetësimin e armëpushimit, tha në një postim në X se kishte ftuar delegacionet iraniane dhe amerikane të takoheshin në Islamabad të premten.
Teherani ka thënë se do të marrë pjesë në bisedime. Shtëpia e Bardhë tha se po shqyrton bisedimet ballë për ballë me Iranin, por ato nuk janë finalizuar.
Çfarë ndodhi në orët para se Trump të pezullonte afatin e tij?
Vonën e së martës, kryeministri i Pakistanit i kërkoi Trump të zgjasë afatin e tij me dy javë për të lejuar që diplomacia të përparojë. Në një postim në X, Sharif, vendi i të cilit ka udhëhequr negociatat, i kërkoi gjithashtu Iranit të hapë për dy javë ngushticën e Hormuzit.
Kina, e cila është partneri më i madh tregtar i Teheranit, i inkurajoi iranianët të gjenin një mënyrë për një armëpushim ndërsa bisedimet përparonin, sipas dy zyrtarëve që nuk ishin të autorizuar të komentonin dhe folën me AP në kushte anonimiteti. Trump i tha AFP të martën se besonte se Kina kishte ndihmuar në sjelljen e Iranit në tryezën e negociatave.
Me fushatën zgjedhore të mesmandatit në SHBA që po intensifikohet, vlerësimet e miratimit për Trump kanë arritur nivelin më të ulët ndonjëherë, duke e lënë partinë e tij Republikane në rrezik të humbasë shumicën e ngushtë në Kongres. Sondazhet tregojnë se shumica e konsiderueshme e amerikanëve janë kundër luftës dhe të frustruar nga rritja e çmimit të benzinës.
/The Guardian–Argumentum.al
