Administrata e dytë e Donald Trump ka rikthyer në qendër të politikës së jashtme amerikane parimin “America First”, duke sfiduar premisat mbi të cilat janë ndërtuar marrëdhëniet transatlantike që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Për shumë kryeqytete evropiane, kjo qasje shihet si një devijim i përkohshëm nga rendi liberal ndërkombëtar. Megjithatë, në Azi perceptimi është krejt tjetër: Trump nuk konsiderohet një përjashtim, por një shenjë e transformimit të politikës amerikane.
Këtë argument zhvillon John Lee, studiues i Hudson Institute dhe ish-këshilltar për sigurinë kombëtare të qeverisë australiane, në analizën e tij të botuar në revistën Foreign Affairs, ku krahason mënyrën se si aleatët e SHBA-së në Azi dhe Evropë i janë përgjigjur politikës “America First”.
Evropa përballet me fundin e një epoke
Sipas Lee, vendet e Evropës Perëndimore vazhdojnë ta shohin sistemin ndërkombëtar përmes prizmit të institucioneve shumëpalëshe, NATO-s dhe Bashkimit Evropian. Për dekada, ato kanë përfituar nga garancitë amerikane të sigurisë, ndërsa prioritet i kanë dhënë shtetit social dhe mirëqenies ekonomike.
Kjo ka krijuar një kulturë strategjike ku fuqia ushtarake është parë si dytësore, ndërsa rregullat, normat dhe institucionet ndërkombëtare janë konsideruar garancia kryesore e stabilitetit global. Për pasojë, retorika transaksionale e Trumpit dhe kërkesa për një ndarje më të madhe të barrës së mbrojtjes perceptohen në Evropë si kërcënim ndaj vetë rendit ndërkombëtar.
Azia zgjedh pragmatizmin
Në kontrast, aleatët amerikanë në Azi – Japonia, Koreja e Jugut, Filipinet, Tajvani dhe vende të tjera, përballen çdo ditë me ngritjen e Kinës si fuqi ushtarake dhe ekonomike.
Për këto shtete, pyetja nuk është nëse SHBA-ja është një partner i vështirë, por nëse ekziston një alternativë më e mirë. Përballë një Kine gjithnjë e më të fuqishme, prania amerikane mbetet garancia kryesore e sigurisë.
Prandaj, vendet aziatike kanë pranuar logjikën e re të Uashingtonit: nëse ruajtja e aleancës kërkon marrëveshje ekonomike më të favorshme për SHBA-në, investime të mëdha ose lëshime tregtare, ato janë të gatshme t’i bëjnë këto kompromise. Për to, një marrëdhënie e pabarabartë me Uashingtonin është më e pranueshme sesa një varësi strategjike nga Pekini.
Aleanca si negociatë e vazhdueshme
Lee argumenton se aleancat amerikane në Azi kanë qenë historikisht më pak institucionale sesa NATO. Ndryshe nga Evropa, ku ekziston një mekanizëm kolektiv mbrojtjeje, në Azi SHBA-ja ka ndërtuar marrëdhënie dypalëshe me garanci shpesh të paqarta.
Kjo ka bërë që çdo administratë e re amerikane të kërkojë rinegocimin praktik të marrëdhënieve me aleatët. Si rezultat, qeveritë aziatike janë mësuar prej dekadash të negociojnë vazhdimisht me Uashingtonin dhe nuk e konsiderojnë qasjen e Trumpit një ndryshim rrënjësor, por një intensifikim të një modeli tashmë ekzistues.
Dy filozofi të ndryshme
Ndërsa Bashkimi Evropian është përpjekur të zvogëlojë varësinë teknologjike dhe ekonomike nga SHBA-ja, duke promovuar alternativa evropiane në inteligjencën artificiale, infrastrukturën cloud dhe teknologjitë strategjike, aleatët aziatikë kanë zgjedhur rrugën e negociimit të drejtpërdrejtë me administratën Trump.
Japonia dhe Koreja e Jugut kanë ofruar investime të konsiderueshme në ekonominë amerikane dhe kanë shmangur përshkallëzimin e mosmarrëveshjeve tregtare, me synimin kryesor ruajtjen e garancive amerikane të sigurisë. Sipas Lee, për këto vende, marrëveshjet e pabarabarta janë çmimi i mbrojtjes amerikane.
Një rend ndërkombëtar më hierarkik
Analiza arrin në përfundimin se sistemi ndërkombëtar po hyn në një fazë ku marrëdhëniet midis SHBA-së dhe aleatëve të saj po bëhen gjithnjë e më hierarkike.
Në këtë realitet, Uashingtoni kërkon më shumë kontribute ekonomike dhe strategjike nga partnerët, ndërsa këta të fundit duhet të përshtaten me një marrëdhënie ku ndikimi i tyre është më i kufizuar. Për vendet aziatike kjo nuk përbën surprizë; ato e konsiderojnë këtë çmimin e mbrojtjes amerikane. Evropa, ndërkohë, vazhdon të përpiqet të ruajë modelin tradicional të partneritetit transatlantik, edhe pse balanca globale e fuqisë ka ndryshuar.
Sfida për Evropën nuk është vetëm Donald Trump, por ndryshimi strukturor në politikën amerikane dhe në shpërndarjen globale të fuqisë. Nëse aleatët aziatikë kanë mësuar të funksionojnë brenda logjikës së “America First”, Evropa ende shpreson në rikthimin e një epoke të karakterizuar nga multilateralizmi liberal dhe partneriteti i privilegjuar me Uashingtonin.
Në një botë ku konkurrenca strategjike me Kinën po përcakton prioritetet amerikane, pyetja nuk është më nëse aleatët do të përballen me marrëdhënie më transaksionale me SHBA-në, por sa shpejt do të përshtaten me këtë realitet të ri.
________________________________________________________
*Burimi: John Lee, “How Asia Learned to Live With ‘America First’: And What Europe Should Understand About Handling Trump“, Foreign Affairs, 27 korrik 2026. Ky artikull është një përmbledhje dhe përshtatje analitike e analizës origjinale, e përgatitur nga Argumentum.al.
© 2026 Argumentum
