Nic Lawley
Më 30 korrik, kufiri midis Marokut dhe enklavës spanjolle të Ceutës në Afrikën e Veriut praktikisht u shemb. Zyrtarët spanjollë vlerësojnë se brenda 24 orëve kufirin e kaluan dhjetëra mijëra persona, ndoshta deri në 50 mijë. Për krahasim, Ceuta ka rreth 85 mijë banorë.
Të paktën 57 persona raportohet se kanë humbur jetën, duke e shndërruar situatën edhe në një krizë humanitare. Spanja ka dislokuar forcat e armatosura për të mbështetur Guardia Civil, ndërsa kryeministri Pedro Sánchez ka udhëtuar në Ceuta. Pamjet dramatike nga kufiri kanë dominuar mediat ndërkombëtare. Disa qeveri evropiane kanë sugjeruar pezullimin e Marrëveshjes së Shengenit ose përjashtimin e Spanjës prej saj. Të premten, Italia urdhëroi në mënyrë të njëanshme mbylljen e kufijve të saj detarë dhe ajrorë me Spanjën.
Në Spanjë, shumë e fajësojnë qeverinë marokene për krizën. Maroku nuk e ka pranuar kurrë publikisht se përdor migracionin si instrument presioni ndaj Spanjës. Në këtë rast, burime të qeverisë marokene ia kanë atribuar ngjarjen veprimit të “organizatave kriminale”. Edhe kryeministri Sánchez, të paktën publikisht, ka përdorur një formulim të ngjashëm.
Megjithatë, kritikët e Rabatit argumentojnë se valët e emigrantëve drejt Ceutës dhe Melillas – enklava tjetër spanjolle në kontinentin afrikan – kanë prirjen të ndodhin sa herë që Maroku dëshiron t’i kujtojë Madridit rëndësinë e ruajtjes së marrëdhënieve të mira dypalëshe, për t’u zbutur më pas sapo ky mesazh të jetë përçuar.
Cilado qoftë e vërteta, situata ka shkaktuar një krizë të thellë diplomatike dhe mund ta kthejë emigracionin në një nga temat kryesore të zgjedhjeve të përgjithshme në Spanjë vitin e ardhshëm.
Një burim i vazhdueshëm përplasjesh
Ceuta dhe Melilla janë dy enklava spanjolle në bregdetin e Afrikës së Veriut, duke përbërë të vetmin kufi tokësor të Bashkimit Evropian me Afrikën. Maroku nuk e njeh sovranitetin spanjoll mbi këto territore dhe prej dekadash kërkon rikthimin e tyre. Për pasojë, ato kanë qenë vazhdimisht burim tensionesh në marrëdhëniet mes Spanjës dhe Marokut.
Në maj të vitit 2021, rreth 8 mijë persona hynë në Ceuta brenda vetëm dy ditësh. Në atë kohë, Rabati ishte i zemëruar pasi Madridi kishte lejuar hyrjen për trajtim mjekësor të Brahim Ghalit, liderit të Frontit Polisario – një lëvizje nacionaliste e Saharasë Perëndimore, të cilën Maroku e konsideron organizatë terroriste.
Brenda pak muajsh, Spanja hoqi dorë nga qëndrimi i saj historik për Saharanë Perëndimore, i cili mbështeste mbajtjen e një referendumi për vetëvendosje, dhe në vend të kësaj mbështeti planin e autonomisë të propozuar nga Maroku për territorin. Për Rabatin, mësimi mund të ketë qenë se ushtrimi i presionit përmes enklavave spanjolle jep rezultate.
Kjo valë e fundit e hyrjeve masive ndodhi vetëm pak ditë pas një përmirësimi të dukshëm të marrëdhënieve mes Spanjës dhe Algjerisë. Më 20 korrik, kryeministri Pedro Sánchez vizitoi Algjerin, duke vazhduar procesin e rikthimit të marrëdhënieve që Algjeria i kishte ndërprerë në vitin 2022, si reagim ndaj mbështetjes së Spanjës për pozicionin maroken mbi Saharanë Perëndimore.
Gjatë vizitës u premtua organizimi i një samiti tjetër Spanjë–Algjeri në vjeshtë. Sánchez diskutoi gjithashtu rritjen e furnizimit me gaz natyror përmes gazsjellësit Medgaz, i cili anashkalon Marokun dhe lidh drejtpërdrejt Algjerinë me Spanjën.
Aritmetika zgjedhore
Nuk kalon pa u vënë re fakti se kjo valë e fundit e hyrjeve masive ndodh pikërisht në momentin kur ka nisur numërimi mbrapsht drejt zgjedhjeve të përgjithshme në Spanjë, të cilat duhet të mbahen deri në gusht të vitit 2027.
Pedro Sánchez ndodhet nën presion të madh politik. Edhe para krizës së Ceutës, shumica parlamentare e qeverisë së tij ishte e brishtë. Ka gjithnjë e më shumë sinjale se mbështetja e partive katalanase po dobësohet. Partia separatiste e djathtë Junts është tejkaluar në sondazhet e Katalonjës nga Aliança Catalana, formacioni i ekstremit të djathtë i udhëhequr nga Sílvia Orriols, i cili pothuajse nuk ekzistonte në skenën politike vetëm dy vjet më parë, por tashmë po shënon një rritje të shpejtë.
Megjithatë, Junts vazhdon të zotërojë votat vendimtare që i nevojiten Sánchez-it për t’i mbijetuar një mocioni mosbesimi dhe për të shmangur zgjedhjet e parakohshme. Në këtë kontekst lind pyetja nëse Junts, duke përfituar nga rritja e ndjeshmërisë ndaj emigracionit, do të ashpërsojë qëndrimin e saj politik, apo madje do të kontribuojë në rrëzimin e qeverisë.
Pamjet dramatike nga Ceuta kanë tronditur opinionin publik spanjoll dhe mund ta zhvendosin vëmendjen e elektoratit nga ekonomia drejt emigracionit, duke e bërë këtë çështje temën dominuese të fushatës zgjedhore.
Kjo ngre pyetjen më të rëndësishme politike: cilat tema do të përcaktojnë zgjedhjet e ardhshme?
Sánchez ka një bilanc të favorshëm ekonomik për të paraqitur, pasi ekonomia spanjolle po rritet më shpejt se shumica e vendeve të eurozonës.
Megjithatë, në qershor ai prezantoi një skemë të debatueshme legalizimi, që synon t’u japë status të ligjshëm qindra mijëra emigrantëve pa dokumente. Pas zhvillimeve në Ceuta, kjo nismë rrezikon të shihet nga shumë votues si një faktor që ka inkurajuar presionin migrator, duke e lënë ekonominë në plan të dytë në debatin publik.
Lideri i opozitës së qendrës së djathtë, Alberto Núñez Feijóo, kryetar i Partido Popular, e ka cilësuar situatën në Ceuta si një krizë të sigurisë kombëtare. Ndërkohë, Santiago Abascal, kreu i partisë së ekstremit të djathtë Vox, ia ka faturuar përgjegjësinë drejtpërdrejt kryeministrit, duke argumentuar se skema e legalizimit të emigrantëve ka kontribuar në krijimin e krizës.
Edhe e djathta ndërkombëtare ka reaguar me shpejtësi, duke e paraqitur situatën si një kërcënim për kohezionin evropian. Përveç mbylljes së kufijve detarë dhe ajrorë me Spanjën, kryeministrja italiane Giorgia Meloni ka sugjeruar pezullimin e Spanjës nga zona e lëvizjes së lirë Shengen.
Ministri i Brendshëm i Finlandës ka mbështetur qëndrimin italian, duke u bërë thirrje edhe vendeve të tjera anëtare të ndjekin të njëjtën linjë. Sipas tij, një shtet që nuk arrin të mbrojë kufirin e jashtëm të Bashkimit Evropian nuk mund të vazhdojë të jetë pjesë e Shengenit. As Italia dhe as Finlanda nuk kanë kufi tokësor me Spanjën, e aq më pak me Ceutën.
Situata përbën sfidën më serioze ndaj regjimit evropian të lëvizjes së lirë që nga kriza e emigracionit e vitit 2015, pasojat politike të së cilës përfshinë edhe referendumin për Brexit në Mbretërinë e Bashkuar një vit më vonë.
Edhe Shtetet e Bashkuara janë përfshirë në debat. Departamenti amerikan i Sigurisë Kombëtare publikoi në rrjetet sociale mesazhin: “Nëse Spanja do të kishte Presidentin e saj Trump, kjo nuk do të ishte një problem. Qytetarët e Spanjës duhet ta marrin këtë në konsideratë.”
Ndërkohë, Elon Musk ka nxitur më tej polemikat me disa postime në rrjetin X, ku ka shpërndarë skena nga filmi hollivudian World War Z (2013), i cili trajton një apokalips të shkaktuar nga zombitë, duke bërë një analogji provokuese me pamjet e krizës në Ceuta.
Përgjigjja
Bashkimi Evropian iu përgjigj krizës së Ceutës në vitin 2021 me qartësi, shpejtësi dhe solidaritet. Qëndrimi i Komisionit Evropian ishte se kufiri i Ceutës është një kufi evropian dhe se ngjarja përbënte një cenim të sovranitetit të Spanjës – dhe njëkohësisht të Bashkimit Evropian. Ky ishte reagimi i duhur atëherë dhe mbetet i tillë edhe sot.
Pavarësisht shkaqeve që kanë çuar në krizën aktuale, ajo do të vazhdojë të jetë një problem kolektiv për Bashkimin Evropian. Trajtimi i saj si një dështim ekskluzivisht spanjoll dhe hedhja në tryezë e pezullimit të Spanjës nga zona Shengen vetëm sa u shërben atyre që do të dëshironin të shihnin më shumë përçarje dhe dobësim të projektit evropian.
Kriza mund të dëmtojë seriozisht pozitën politike të Pedro Sánchez-it. Ai duhet tani të bindë opinionin publik spanjoll dhe aleatët evropianë se kjo situatë nuk është pasojë e politikës së tij më të gjerë mbi emigracionin, si edhe të argumentojë se përballja me krizën kërkon një front të bashkuar evropian.
Mbi të gjitha, sfida e tij më urgjente është të parandalojë që shtete të tjera anëtare të ndjekin shembullin e Italisë, duke ndërmarrë masa të njëanshme që do të rrezikonin funksionimin e zonës Shengen dhe unitetin e Bashkimit Evropian.
Burimi: Përshtatur nga analiza e Chatham House, The Ceuta border crisis heaps pressure on Spain’s Sánchez government – and European unity.
Përshtatur në shqip nga Argumentum.al
