Marjana DODA
Pas gati dy vitesh rezistence qytetare, studentët, të rinjtë dhe intelektualët serbë përballen me provën vendimtare të 25 tetorit: ta shndërrojnë kërkesën për drejtësi dhe ndryshim politik në një alternativë që synon ta qeverisë ndryshe Serbinë.
Demokracia nuk matet vetëm me mënyrën se si fitohet pushteti, por edhe me gatishmërinë për ta kaluar atë në duar të tjera. Në këtë kuptim, lëvizja studentore në Serbi shtron një pyetje që shkon përtej një përballjeje elektorale: a është establishmenti politik i gatshëm t’i hapë rrugë një brezi të ri dhe një alternative të re për të ardhmen e vendit?
Më 25 tetor, kjo pyetje pritet të marrë përgjigje përmes votës së qytetarëve serbë. Pas gati dy vitesh protestash, studentët nuk paraqiten më vetëm si një lëvizje që kërkon llogaridhënie nga pushteti, por edhe si një forcë që synon të marrë përgjegjësi politike. Përballë tyre qëndron një sistem i dominuar prej më shumë se një dekade nga Aleksandar Vuçiç dhe Partia Progresive Serbe, tashmë përballë një prej sfidave më të rëndësishme politike të viteve të fundit.
Përballja shkon përtej emrave dhe partive. Ajo nisi pas tragjedisë së Novi Sadit dhe u shndërrua në një lëvizje të gjerë kundër pushtetit, duke e zhvendosur sfidën nga rruga drejt kutive të votimit. Tashmë, çështja kryesore është nëse mobilizimi qytetar do të arrijë të përkthehet në ndryshim politik dhe nëse Serbia do të vazhdojë me të njëjtin model qeverisjeje apo do të hapë rrugën drejt institucioneve më demokratike dhe një orientimi më të qartë evropian.
Nga Novi Sadi te sfida e drejtpërdrejtë ndaj pushtetit
Më 1 nëntor 2024, shembja e strehës së betonit në stacionin hekurudhor të Novi Sadit vrau 16 persona. Tragjedia nxiti protesta studentore, fillimisht me kërkesa për transparencë, përgjegjësi dhe drejtësi për viktimat. Por shumë shpejt, pakënaqësia u zgjerua përtej kësaj ngjarjeje, duke u kthyer në një kundërshtim më të gjerë ndaj korrupsionit dhe mënyrës se si funksionon pushteti në Serbi.
Në janar 2025, kryeministri i atëhershëm, Millosh Vuçeviç, dha dorëheqjen pas rritjes së presionit publik. Megjithatë, dorëheqja nuk i dha fund protestave. Kjo ishte një shenjë se kriza nuk lidhej vetëm me një zyrtar apo me një ngjarje tragjike, por me një problem më të gjerë të besimit te institucionet dhe te përgjegjësia politike.
Në mars 2025, Beogradi u përfshi nga një prej mobilizimeve më të mëdha kundër pushtetit në dekadat e fundit. Studentët vazhduan protestat, bllokadat dhe organizimin në universitete, duke e shndërruar një reagim qytetar në një lëvizje me shtrirje kombëtare. Gjatë kësaj periudhe, ata nuk u tërhoqën përballë presionit dhe akuzave të pushtetit se protestat nxiteshin nga faktorë të jashtëm.
Për gati dy vjet, studentët, të rinjtë dhe intelektualët serbë kanë dëshmuar se kërkesa për ndryshim nuk ishte një reagim i përkohshëm, por një lëvizje qytetare që vazhdon të sfidojë pushtetin. Tubimi i 22 tetorit në Beograd, ku u mblodhën rreth 150 mijë mbështetës, dëshmoi se kjo energji shoqërore mbetet e pranishme edhe në prag të zgjedhjeve. Megjithatë, forca e kësaj lëvizjeje do të matet jo vetëm nga numri i njerëzve në rrugë, por edhe nga aftësia për ta kthyer mbështetjen qytetare në votë. Më 25 tetor, studentët do të përballen me provën vendimtare: nëse do të arrijnë të sfidojnë dominimin e gjatë të Aleksandar Vuçiçit dhe Partisë Progresive Serbe (SNS) përmes listës së tyre zgjedhore, “Studentët fitojnë”.
Vuçiçi dhe 14 vitet e establishmentit politik
Aleksandar Vuçiçi dhe SNS-ja kanë dominuar politikën serbe që nga viti 2012. Gjatë kësaj periudhe, Vuçiçi ka mbajtur poste kyçe si kryeministër dhe president, duke u bërë figura qendrore e vendimmarrjes politike në vend. Tashmë ai po kërkon të rikthehet në postin e kryeministrit, duke e vendosur këtë garë edhe si një përpjekje për të ruajtur vazhdimësinë e modelit politik që ka drejtuar Serbinë prej vitesh.
Çështja nuk është vetëm kohëzgjatja e qëndrimit në pushtet, por edhe pasojat që ka prodhuar kjo qeverisje gjatë më shumë se një dekade. Akuzat për korrupsion, dobësimi i institucioneve, presioni mbi lirinë e medias dhe pabarazia në konkurrencën politike kanë ushqyer pakënaqësinë qytetare dhe kanë vënë në pikëpyetje standardet demokratike në Serbi. Pikërisht këto probleme kanë qenë ndër shqetësimet që kanë nxitur protestat studentore dhe që vazhdojnë të përcaktojnë debatin mbi të ardhmen politike të vendit.
Përballë studentëve, Vuçiçi ka përdorur një gjuhë të fortë politike, duke i paraqitur kundërshtarët si të mbështetur nga jashtë dhe protestat si përpjekje për destabilizimin e shtetit. Por një shpjegim i tillë nuk mund të zëvendësojë përgjigjen ndaj pyetjeve që ngritën studentët pas tragjedisë së Novi Sadit. Asnjë akuzë për ndërhyrje të huaj nuk e zgjidh vetvetiu çështjen e përgjegjësisë për një tragjedi ku humbën jetën 16 njerëz, apo problemet e besimit te institucionet.
Kosova, karta nacionaliste që e mban Serbinë peng të së kaluarës
Kosova përbën një realitet ndërkombëtar, por në diskursin politik të Aleksandar Vuçiçit dhe të rrymave nacionaliste serbe ajo vazhdon të përdoret si instrument mobilizimi të brendshëm dhe presioni diplomatik. Rikthimi i vazhdueshëm i kësaj çështjeje në qendër të debatit publik ushqen emocionet nacionaliste, ndërsa lë në hije pyetjet thelbësore për të ardhmen e Serbisë, funksionimin e institucioneve dhe orientimin e saj strategjik.
Beogradi ka ruajtur hapësirën e vet të manovrimit ndërkombëtar përmes një diplomacie shumëvektoriale, duke balancuar marrëdhëniet me Rusinë, Kinën dhe Perëndimin. Kjo qasje i ka mundësuar Serbisë të përfitojë nga rivalitetet mes fuqive të mëdha dhe të shmangë një përcaktim të prerë strategjik. Në këtë lojë diplomatike, çështja e Kosovës është shndërruar në një nga kartat që Beogradi përdor për të ruajtur ndikimin dhe për të ushtruar presion në raportet me partnerët ndërkombëtarë.
Vetë balancimi mes fuqive nuk përbën problem në vetvete. Çdo shtet sovran ka të drejtë të zgjedhë partnerët dhe aleancat që i shërbejnë interesave të tij. Çështja është se deri ku kjo strategji i shërben interesit afatgjatë të Serbisë dhe kur kthehet në pengesë për përcaktimin e një drejtimi të qëndrueshëm. Kur Kosova përdoret njëkohësisht si kartë negociuese jashtë vendit dhe si simbol nacionalist brenda tij, diplomacia rrezikon të kthehet në një mekanizëm për shtyrjen e vendimeve të vështira.
Kjo ka pasoja edhe për perspektivën evropiane të Serbisë. Anëtarësimi në Bashkimin Evropian kërkon reforma institucionale, standarde demokratike dhe përparim në normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën. Beogradi mund të mbajë marrëdhënie me aktorë të ndryshëm ndërkombëtarë, por nuk mund ta zëvendësojë një strategji të qartë evropiane me një ekuilibër të përhershëm mes fuqive, ndërsa çështjen e Kosovës ta përdorë për të ushqyer përplasjet politike të brendshme.
Sfida për Serbinë është të kalojë nga diplomacia e manovrimit te një politikë që prodhon rezultate të qëndrueshme. Kjo kërkon që Kosova të trajtohet përmes diplomacisë dhe përgjegjësisë politike, jo si një kartë e përhershme nacionaliste. Për Serbinë, orientimi evropian nuk është vetëm çështje aleancash, është edhe zgjedhje për mënyrën se si dëshiron të qeveriset dhe çfarë marrëdhëniesh synon të ndërtojë me fqinjët e saj.
25 tetori dhe mundësia për një drejtim të ri
Zgjedhjet e 25 tetorit e vendosin Serbinë përballë një zgjedhjeje që shkon përtej rotacionit politik. Pas 14 vitesh dominimi të Partisë Progresive Serbe (SNS) dhe Aleksandar Vuçiçit, qytetarët kanë mundësinë të shprehin me votë nëse duan vazhdimësinë e modelit ekzistues apo hapjen e një rruge të re politike.
Tashmë studentët kanë bërë hapin më të rëndësishëm të kësaj lëvizjeje. Lista e tyre zgjedhore, me kandidatë nga akademia dhe profesione të ndryshme, synon të sfidojë drejtpërdrejt Partinë Progresive Serbe (SNS). Vota për listën studentore përbën kështu një provë për mundësinë e ndryshimit përmes institucioneve demokratike.
Për Serbinë, sfida nuk është vetëm të ndryshojë drejtuesit politikë, por të krijojë institucione më të përgjegjshme, të forcojë sundimin e ligjit dhe të përcaktojë më qartë orientimin e saj evropian. Kjo nënkupton edhe një qasje të re ndaj së kaluarës dhe ndaj çështjes së Kosovës, e cila duhet të trajtohet përmes dialogut dhe përgjegjësisë politike, jo si instrument i përhershëm i mobilizimit nacionalist.
Rëndësia e kësaj zgjedhjeje shtrihet përtej kufijve të Serbisë. Një vend me institucione më demokratike, një politikë më të përgjegjshme dhe një perspektivë të qartë evropiane mund të kontribuojë në marrëdhënie më të qëndrueshme dhe në një të ardhme më të sigurt për të gjithë Ballkanin Perëndimor.
Më 25 tetor, vota e qytetarëve serbë do të tregojë nëse kërkesa për drejtësi, llogaridhënie dhe ndryshim do të gjejë shprehje edhe në kutitë e votimit. Për studentët, kjo është prova e kalimit nga protesta te përgjegjësia politike; për Serbinë, një mundësi për të hapur rrugën drejt një modeli tjetër qeverisjeje. Mbështetja për listën studentore mund të shënojë fillimin e një drejtimi të ri politik, me institucione më demokratike, më shumë përgjegjësi dhe një orientim më të qartë evropian.
© 2026 Argumentum
