Nikos Kotzias*
Bollëku i madh i informacionit për luftën në Ukrainë e bën të vështirë ndarjen e grurit nga byku. Për shembull, shumë që mbajnë një qëndrim më të favorshëm ndaj Rusisë pajtohen me argumentin se Ukraina nuk e mbajti marrëveshjen e Minskut (të cilën, natyrisht, edhe Rusia e shkeli). Të tjerët me të drejtë evokojnë Memorandumin e Budapestit të vitit 1994 mbi Garancitë e Sigurisë, sipas të cilit Ukraina i dorëzoi armët e saj atomike Rusisë në këmbim të garancive për sigurinë dhe integritetin e saj territorial. Njëra palë pranon versionin zyrtar rus të historisë – se Ukraina ka qenë gjithmonë ruse – dhe tjetra se për shekuj ishte pjesë e Komonuelthit Polako-Lituanez, Polonia, Austro-Hungaria, etj.
Mund të shkruaj një listë të pafundme faktesh që do të mbështesin ose një këndvështrim ose edhe një qasje në distancë të barabartë. Megjithatë, shkenca dhe politika nuk mund të kufizohen vetëm në përpilimin e listave të fakteve. Në vend të kësaj, qëllimi i tyre është t’u përgjigjen pyetjeve themelore, siç janë sa vijon:
Së pari, a është lufta e justifikuar? Pyetja kryesore kur bëhet fjalë për ndonjë luftë është se kush është fajtori dhe, më e rëndësishmja, a është apo nuk është një luftë e justifikuar? Çështja këtu nuk është një debat për ngjarjet e së kaluarës, por kush e shkaktoi luftën dhe kush e pushtoi kush. Në këtë rast, është e qartë se lufta ishte rezultat i zgjedhjes së Rusisë për të pushtuar Ukrainën. Mund të ishte thjesht luftë nëse kjo e fundit do të kishte tentuar më parë të pushtonte të parën ose të kishte kryer stërvitje ushtarake në territorin e saj. Ky nuk ishte rasti.
Rusia zhvilloi luftë kundër Ukrainës për ta ndryshuar atë: Ose për t’u “finlandizuar”, ose për t’u bërë një protektorat rus siç ishte Polonia në shekullin e 18-të, kur Rusia e copëtoi atë katër herë. Kjo ngre pyetjen: A ka të drejtë Rusia të dëshirojë që fqinji i saj të miratojë një politikë tjetër? Po, mund ta dëshirojë, por nuk ka të drejtë të detyrojë vullnetin e saj. A ishte Rusia e shqetësuar nga zgjerimi i NATO-s dhe pasiguria në rritje? Po, dhe vetëm kështu. Por një pushtim nuk shton sigurinë; e ul atë.
Si përfundim, lufta e Rusisë kundër Ukrainës është agresive dhe e padrejtë, dhe rezistenca e Ukrainës është përkufizimi i mbrojtjes dhe i drejtë. Ajo po mbron vetë ekzistencën e saj, sovranitetin dhe territorin e saj. Duhet të theksohet se një luftë e padrejtë përmban një rrezik të lartë për t’u përhapur përtej objektivit fillestar.
Së dyti, a mund të jetë Rusia pjesë e politikës evropiane të sigurisë apo duhet të synohet politika evropiane, veçanërisht ajo e Bashkimit Evropian, kundër Rusisë, ngatërresës? Me veprimet e tij të fundit, Putini ka humbur sigurisht mbështetjen e atyre që argumentuan se një sistem evropian i sigurisë do të dështonte pa Rusinë. Me shkeljet e tij flagrante të së drejtës ndërkombëtare, ai u dha besim atyre që pretendojnë se Rusia nuk mund të jetë partnere në asnjë strukturë të tillë. Nga ana tjetër, nëse Perëndimi do të kishte bërë përpjekje për të gjetur gjuhën e përbashkët me Rusinë këto 20 vitet e fundit në vend që të promovonte zgjerimin e NATO-s, ndoshta gjërat do të ishin ndryshe sot.
Pra, si mund të menaxhohet situata nga këtu e tutje? Besoj se e vetmja zgjedhje e duhur politike është përfundimi i menjëhershëm i luftës, tërheqja e trupave ruse nga Ukraina, kthimi i dëmeve të luftës, sigurimi i një të ardhmeje pozitive për njerëzit e të dy vendeve dhe ndëshkimi i palëve fajtore. Pasi të arrihet kjo, diskutimi sistematik dhe eksplorimi i një arkitekture të re sigurie në të cilën Rusia do të ndihej e sigurt, por nuk do të kishte të drejtë të përcaktojë paqen në Evropë dhe të veprojë si të dojë.
Së treti, a mundet udhëheqja aktuale ruse të nxjerrë veten nga marrëzia e luftës? Unë e shoh këtë tepër të pamundur. Si fillim, koha nuk është ana e saj. Çdo ditë që kalon dhe shfaqen më shumë fotografi që tregojnë tmerret e luftës, qeveritë perëndimore janë nën presion në rritje nga qytetarët e tyre për të marrë masa më të ashpra kundër Rusisë. Dhe aq më e qëndrueshme do të rritet rezistenca ukrainase. Çdo ditë shtesë lufte do të mobilizojë më tej shoqërinë ruse dhe do të intensifikojë mosmarrëveshjet në vend, madje edhe brenda regjimit. Si rezultat, Putini do të kërkojë një fitore sado që të ndodhë. Por edhe nëse ai fiton tani nga pikëpamja ushtarake, ajo nuk do të jetë gjë tjetër veçse një fitore Pirro.
Nuk mund të qeverisësh një vend aq të madh sa Ukraina vetëm me ushtarë. Aq më tepër që vitet e fundit ka zhvilluar një ndërgjegje kaq të fortë kombëtare dhe është diferencuar nga Rusia.
Është Rusia ajo që në fund do të paguajë çmimin për një “fitore”, sepse është e sigurt që do të përballet me një rezistencë të tillë që nuk do të jetë në gjendje të mbizotërojë. Ka të ngjarë që, e vetëdijshme për këtë rrezik, ajo do të kërkojë të ndajë Ukrainën dhe të integrojë (formalisht ose joformalisht) pjesën e saj lindore në Federatën Ruse, një pjesë që ka qenë në kundërshtim me pjesën e saj perëndimore për 300 vitet e fundit. Në përgjithësi, unë besoj se Putini e nënvlerësoi ndjenjën gjithnjë e më të fortë kombëtare të ukrainasit dhe se kjo do t’i kushtojë Ukrainës një kosto të madhe.
I madhi Karl Liebknecht, i cili kundërshtoi luftën e padrejtë që Gjermania po përgatitej të lëshonte në 1913-1914, tha me një largpamësi të jashtëzakonshme se ka disa disfata që në të vërtetë janë fitore dhe disa fitore që janë në të vërtetë më të turpshme se disfata. Unë besoj se edhe nëse Putini fiton luftën në Ukrainë, kjo do të jetë një fitore kalimtare dhe e turpshme për popullin rus, por edhe për ushtrinë ruse, trashëgimtare të ushtrisë që çliroi Berlinin nga fashizmi.
Dua të shtoj se jam kundër luftës kundër Ukrainës. Unë jam kundër pushtimit dhe shkatërrimit. Por ne e duam dhe admirojmë letërsinë dhe muzikën ruse, vallëzimin dhe artin. Disa ministra të qeverisë greke duket se nuk janë në dijeni të ndryshimit midis dy qëndrimeve. Ata duket se u mungon çdo kuptim i kulturës politike./ Ekathimerini
Përshtati në shqip: Argumentum.al
*Nikos Kotzias është ish-ministër i Jashtëm i Greqisë
