Nga furnizimet me naftë diesel dhe interesat amerikane në infrastrukturën ruse të gazit, te kontaktet me Finlandën e Norvegjinë për luftën në Ukrainë, tetori shënon një intensifikim të komunikimeve me Kremlinin. Megjithatë, afrimi diplomatik dhe ekonomik nuk ka sjellë ende një marrëveshje të qëndrueshme për përfundimin e luftës.
Gjatë tetorit, marrëdhëniet me presidentin rus Vladimir Putin kanë hyrë në një fazë të re kontakti diplomatik dhe ekonomik. Administrata e presidentit amerikan Donald Trump ka njoftuar një marrëveshje për furnizimin me naftë diesel ruse, ndërsa zyrtarë amerikanë dhe rusë kanë diskutuar mundësinë e përfshirjes së investitorëve amerikanë në infrastrukturën energjetike të Rusisë, përfshirë gazsjellësit Nord Stream.
Paralelisht, janë intensifikuar përpjekjet për rifillimin e negociatave për Ukrainën. Pas kontakteve mes emisarëve amerikanë dhe Putinit, më 20 tetor u zhvilluan bisedime në Oslo me pjesëmarrjen e presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky, presidentit finlandez Alexander Stubb dhe kryeministrit norvegjez Jonas Gahr Støre. Një javë më vonë, Stubb dhe Støre zhvilluan një telefonatë të drejtpërdrejtë me Putinin, në koordinim me Ukrainën.
Këto zhvillime tregojnë se Moska po bëhet sërish pjesë e disa kanaleve të komunikimit, nga diplomacia e luftës te bashkëpunimi ekonomik.
10 tetor: Telefonata Trump–Putin dhe marrëveshja për naftën diesel
Një nga zhvillimet më të rëndësishme të muajit ishte telefonata mes Trump dhe Putinit më 9 tetor, e bërë publike të nesërmen. Sipas raportimeve të Reuters, gjatë bisedës u diskutua lufta në Ukrainë, por edhe furnizimi me naftë diesel ruse për tregjet ndërkombëtare.
Trump njoftoi se Rusia do të vinte në dispozicion sasi të konsiderueshme diesel-i, me synimin për të ndihmuar në uljen e çmimeve të karburanteve. Marrëveshja u shoqërua me lehtësim të përkohshëm të disa kufizimeve amerikane ndaj furnizimeve ruse me karburant. Sipas raportimeve, dërgesat e para parashikoheshin në më shumë se 300 mijë tonë, të pasuara nga 500 mijë tonë në nëntor dhe sasi të tjera në vijim.
Vendimi shkaktoi reagime në Ukrainë dhe në qarqet politike amerikane. Presidenti ukrainas Zelensky e kritikoi marrëveshjen, duke argumentuar se të ardhurat nga eksportet ruse mund të ndihmojnë Moskën të financojë luftën. Edhe disa senatorë amerikanë e kundërshtuan lehtësimin e kufizimeve, duke vënë në pikëpyetje përputhshmërinë e tij me ligjet që synojnë të kufizojnë të ardhurat energjetike të Rusisë.
Për Trumpin, marrëveshja lidhet edhe me presionin e brendshëm për uljen e kostos së karburanteve, përpara zgjedhjeve afatmesme amerikane të 3 nëntorit. Për Moskën, ajo përfaqëson mundësinë për të rifituar një kanal tregtar me Shtetet e Bashkuara, pavarësisht konfliktit në Ukrainë.
Më 14 tetor, i dërguari i Kremlinit për investimet, Kirill Dmitriev, tha se marrëveshja mund të hapte rrugën për bashkëpunim më të gjerë ekonomik mes dy vendeve. Sipas tij, mundësitë nuk kufizoheshin te diesel-i, por përfshinin edhe investime në fusha të tjera.
Nord Stream: A po diskutohet rikthimi i kapitalit amerikan në gazin rus?
Një tjetër zhvillim me rëndësi strategjike u raportua më 8 tetor nga Reuters. Sipas burimeve të cituara nga agjencia, zyrtarë të lartë amerikanë dhe rusë, përfshirë Jared Kushner, dhëndrin e Trumpit dhe të dërguarin e tij, si dhe Kirill Dmitriev, kanë diskutuar mundësinë e përfshirjes së investitorëve amerikanë në gazsjellësit Nord Stream.
Gazsjellësit Nord Stream ishin ndërtuar për të transportuar gaz rus drejt Gjermanisë përmes Detit Baltik. Pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, furnizimet dhe infrastruktura u bënë pjesë e një përplasjeje më të gjerë energjetike dhe gjeopolitike mes Rusisë dhe Perëndimit.
Sipas raportimit të Reuters, diskutimet përfshinin mundësinë e sjelljes së kapitalit amerikan në këtë infrastrukturë dhe vazhdonin të mbeteshin në agjendë. Megjithatë, nuk ishte e qartë se sa thellë ishte trajtuar çështja në takimet mes Kushnerit dhe Dmitrievit. Një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë tha se nuk kishte pasur diskutime të fundit për Nord Stream dhe se çdo marrëveshje e mundshme do të kërkonte negociime me institucionet përkatëse amerikane.
Pra, deri tani bëhet fjalë për diskutime të raportuara, jo për një marrëveshje të finalizuar për rifillimin e furnizimeve me gaz rus në Evropë.
Rëndësia e kësaj çështjeje qëndron te mundësia që interesat ekonomike amerikane të përfshihen në një sektor që deri pak vitesh shihej kryesisht përmes prizmit të varësisë energjetike evropiane nga Rusia. Një investim i tillë, nëse do të konkretizohej, do të ngrinte pyetje për sanksionet, sigurinë energjetike dhe raportet mes Uashingtonit, Moskës dhe kryeqyteteve evropiane.
Për Kremlinin, interesi amerikan në infrastrukturën energjetike do të ishte një sinjal se bashkëpunimi ekonomik me Perëndimin mund të rikthehet. Për Uashingtonin, nga ana tjetër, çdo përfitim ekonomik do të duhej të peshohej kundrejt kostos politike dhe strategjike të lehtësimit të presionit ndaj Rusisë.
20–22 tetor: Oslo dhe Shën Petersburgu, dy kanale të negociatave për Ukrainën
Në gjysmën e dytë të muajit, diplomacia u përqendrua më drejtpërdrejt te lufta në Ukrainë.
Më 20 tetor, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky, presidenti finlandez Alexander Stubb dhe kryeministri norvegjez Jonas Gahr Støre u takuan në Oslo me të dërguarin e posaçëm amerikan Steve Witkoff. Jared Kushner mori pjesë në diskutime përmes videolidhjes. Bisedimet trajtuan sigurinë e Ukrainës, perspektivën ekonomike pas luftës dhe çështjet territoriale. Në një darkë pune morën pjesë edhe këshilltarë të sigurisë kombëtare nga Britania e Madhe, Gjermania, Italia, Bashkimi Evropian dhe NATO-ja.
Pas takimeve në Oslo, Witkoff udhëtoi drejt Shën Petersburgut, ku u takua me Putinin. Sipas raportimeve, diskutimet përfshinë propozimet amerikane për përfundimin e luftës dhe mundësinë e rifillimit të negociatave trepalëshe mes Rusisë, Ukrainës dhe Shteteve të Bashkuara.
Më 23 tetor, Zelensky tha se negociatorët e të tri vendeve kishin rënë dakord të zhvillonin bisedime teknike në Abu Dhabi gjatë gjysmës së parë të nëntorit. Presidenti ukrainas shprehu shpresën se ky proces mund të hapte rrugën për një takim të nivelit më të lartë.
Por mbeten dallime thelbësore. Çështja territoriale, garancitë e sigurisë për Ukrainën dhe kushtet për një armëpushim janë ndër pengesat kryesore.
27 tetor: Finlanda dhe Norvegjia hapin një kanal të drejtpërdrejtë me Putinin
Më 27 tetor, Alexander Stubb dhe Jonas Gahr Støre zhvilluan një telefonatë me Putinin. Sipas Presidencës finlandeze, biseda u iniciua nga dy liderët nordikë, në vijim të takimit të 20 tetorit në Oslo dhe në konsultim me Ukrainën.
Qëllimi ishte t’i përcillnin drejtpërdrejt Putinit mesazhe lidhur me negociatat e ardhshme për përfundimin e luftës. Telefonata u zhvillua në prag të kontakteve të pritshme në Abu Dhabi dhe u përqendrua te lufta, përpjekjet diplomatike dhe nevoja për paqe e stabilitet në Evropë.
Stubb e cilësoi diskutimin të drejtpërdrejtë dhe përmbajtësor, duke theksuar se rezultati i luftës do të ndikojë drejtpërdrejt në sigurinë e Finlandës, Norvegjisë dhe Evropës më gjerë. Støre nënvizoi kostot e mëdha njerëzore dhe materiale të konfliktit dhe rëndësinë e uljes së tensioneve. Të dy liderët riafirmuan se vendet e tyre do të vazhdojnë mbështetjen afatgjatë për Ukrainën.
Një hollësi e rëndësishme është se Stubb dhe Støre deklaruan se folën në cilësinë e liderëve të vendeve të tyre, jo në emër të Evropës si një e tërë. Kjo e bën telefonatën një përpjekje të drejtpërdrejtë diplomatike të dy vendeve fqinje me Rusinë, por jo një mandat të përbashkët evropian për negociatat me Kremlinin.
Pas telefonatës me Putinin, dy liderët folën edhe me Zelenskyn për ta informuar mbi kontaktet. Kjo tregon se përpjekja për komunikim të drejtpërdrejtë me Moskën u zhvillua në koordinim me Kievin dhe jo si një kanal i veçuar nga Ukraina.
Përtej luftës në Ukrainë, Stubb dhe Støre nënvizuan gjithashtu interesin e përbashkët për stabilitetin në Detin Baltik dhe në Veriun e Largët, si dhe rëndësinë e së drejtës ndërkombëtare detare dhe lirisë së lundrimit. Këto çështje kanë rëndësi të veçantë për dy vendet, të cilat ndajnë kufij me Rusinë dhe përballen drejtpërdrejt me pasojat e tensioneve të sigurisë në rajon.
Çfarë tregojnë zhvillimet e tetorit?
Zhvillimet e tetorit tregojnë se komunikimi me Vladimir Putinin po zhvillohet në disa drejtime, nga marrëdhëniet energjetike me SHBA-në te përpjekjet diplomatike për përfundimin e luftës në Ukrainë.
Në planin amerikan, diplomacia ndërthuret me interesat ekonomike. Marrëveshja për naftën diesel dhe diskutimet e raportuara për Nord Stream kanë rikthyer në vëmendje mundësinë e bashkëpunimit ekonomik mes Uashingtonit dhe Moskës. Për administratën Trump, furnizimet me karburant lidhen edhe me synimin për të frenuar çmimet, ndërsa për Kremlinin, rikthimi i tregtisë dhe i investimeve amerikane mund të hapë rrugë për zbutjen e izolimit ekonomik.
Në Evropë, Finlanda dhe Norvegjia po përpiqen të ruajnë një rol në përpjekjet për paqe. Takimi i Oslos dhe telefonata e 27 tetorit me Putinin synuan të përcillnin drejtpërdrejt qëndrimet për luftën dhe negociatat e ardhshme. Megjithatë, këto kontakte përfaqësojnë iniciativa të dy vendeve nordike, jo një qëndrim të përbashkët të gjithë Evropës.
Rihapja e kanaleve diplomatike nuk nënkupton se paqja është më pranë në mënyrë të vendosur. Çështjet territoriale, garancitë e sigurisë për Ukrainën dhe kushtet e një armëpushimi mbeten pengesa kryesore për një marrëveshje.
Një tjetër çështje është marrëdhënia mes bashkëpunimit ekonomik dhe presionit ndaj Moskës. Lehtësimi i tregtisë energjetike mund t’i sjellë Rusisë të ardhura shtesë, ndërsa mbështetësit e kufizimeve ndaj saj argumentojnë se këto të ardhura mund të ndihmojnë në financimin e luftës. Kështu, përtej përfitimeve ekonomike të mundshme, mbetet pyetja nëse bashkëpunimi do të kontribuojë në krijimin e kushteve për kompromis apo do të dobësojë presionin mbi Kremlinin.
© 2026 Argumentum
