Ana Otasheviç[i]
Thikë pas shpine – kështu e komentoi ministri i jashtëm francez Zhan Iv Le Driá vendimin e Australisë për të ndërprerë “marrëveshjen e shekullit” mbi dorëzimin e nëndetëseve franceze Sidneit dhe për të lidhur një marrëveshje me Uashingtonin. “Jam i zemëruar, nuk veprohet kështu me aleatët. Ky vendim i njëanshëm, brutal dhe i paparashikuar ngjet me ato që bënte Trampi” deklaroi ai për Radion France Enter.
Toni jashtëzakonisht i ashpër për diplomacinë franceze flet për atë se Parisi ka ngelur i befasuar nga vendimi i pushtetit australian, i cili arriti një marrëveshje me Shtetet e Baashkuara pas shpinës së Francës. Zemërimi i Parisit është akoma më i madhe dhe për faktin se për këtë marrëveshje foli presidenti amerikan Xho Bajden në një videokonferencë, e cila u mbajt me 15 shtator, me kryeministrtat e Australisë dhe Britanisë së Madhe, përkatësisht Skot Morrison dhe Boris Xhoinson.
Bëhet fjalë për në shumë tejet të madhe parash- kjo sipas marrëveshjes që patën arritur dy qeveritë që në vitin 2016 dhe që është nënëshkruar në vitin 2019. Parisi, sipas kësaj marrëveshje, duhej ti dorëezonte Australisë njëzet nëndetëse me vlerë 56 miliardë euro. Kryeministri australian ishte në Paris vetëm tre muaj para se kjo marrëveshje të arrihej. Por zhgënjimi i madh i Parisit nuk ka të bëjë vetëm me humbjen ekonomike, por edhe me pasojat diplomatike të këtij vendimi.
Fryma e Luftës së Ftohtë
Shkaku zyrtar përse Australia ndryshoi vendim është se ata morën nga Uashingtoni ofertë më të mirë që nuk mund të refuzohet për nëndetëse me lëndë djegëse bërthamore, në vend të atyre franceze me diezel. Shkaku i vërtetë është ndërkohë, formimi i aleancës ushtarake mes ShBA-ve, Britanisë së Madhe dhe Australisë (AUUKUS- sipas inicialeve të këtyre tre vendeve), të cilën Bajdeni e shpalli duke shkaktuar befasinë e aleatëve europianë. Për Parisin ky është tregues se ShBA-të kanë ndikuar që Australia të ndryshojë vendimin e saj.
Megjithëse Bajdeni nuk e përmendi Kinën, ajo në fakt është shënjestra e kësaj aleance. Dy javë pas tërheqjes kaotike nga Afganistani, administrata amerikane po pohon orientimin e saj strategjik në drejtim të frenimit të ndikimit kinez në rajonin Indopacifik. Qëllimi i Uashingtonit është të pengojë Pekinin për ta kthyer Taivanin në përbërje të Kinës dhe të vendosë kontroll në detin e Kinës së Jugut, ku është tani qendra e aktiviteteve tregtare dhe e tensioneve ushtarake. Mesazhi është i qartë- ShBA-të ashpërsojnë frontin kundër Kinës duke u mbështetur ekskluzivisht te aleatët anglosaksonë.
Për Londrën rajoni Indopacifik është në qendër të interesave të saj gjeostrategjike pas Bregzit-it, gjë që ka inicuar përsëri diskutimet për ëndërrat imperialiste britanike. Britania ka dërguar aeroplanmbajtësën Mbretërsha Elizabetë në Oqeanin Indian dhe bashkëpunon ngushtë me Flotën amerikane që është e përqëndruar në këtë rajon. Australia është aleatja e ShBA-ve që nga koha e Luftës së Koresë, e për këtë do të marrë nëndetëset më të avancuara që do ti mundësojnë asaj të lundrojnë në mënyrë të padukshme në detin e Kinës Jugore dhe të monitorojnë pozicionet kineze, sepse nëndetëset bërthamore mund të lundrojnë në thellësitë detare për një kohë të gjatë. Për të pohuar aleancën e re Uashingtoni e “shpërbleu” Australinë me nëndetëse bërthamore, gjë që deri tani ishte vetëm privilegj i Britanisë së Madhe.
Ky transferim i teknologjisë lëndë djegëse barthamore është në kundërshtim me politikën e çarmatimit bërthamor të cilën e kanë marrë si detyrim për ta zbatuar 191 vendet nënëshkruese të Marrëveshjes për mospërhapjen e armëve bërthamore. Në të vërtetë ShBA-të nuk po i shesin Australisë armë bërthamore, sepse nëndetësët në fjalë nuk do të armatosen me raketa me mbushje bërthamore, por me raketa Tomahovk, por gjithsesi transferojnë teknologji që mund ta shërbejë një gjë të tillë, gjë që përbën precedent i cili mund të inkurajojë vende të tjera si puna e Iranit, Brazilit apo Koresë së Jugut, që dëshirojnë të kenë teknologji të këtilla.
Injorim aleatëve europianë.
Strategjia e shtërngimit të rrethimit rreth Kinës ndjell frymën e Luftës së Ftohtë, e për këtë Pekini nuk e humbi rastin të reagojë ndaj lajmit për formimin e kësaj aleance. Ministria kineze e punëve të jashtme deklaroi se AUUKUS-i “gërryen në mënyrë serioze paqen dhe stabilitetin rajonal, nxit garën e armatimeve dhe minon përpjekjet ndërkombëtare për të ndaluar përhapjen e armëve bërthamore”. Pekini akuzoi ShBA-të për “standarte të dyfishta” dhe eksport të armatimit bërthamor si mjet në lojën gjeopolitike, duke i bërë thirrje Uashingtonit të heqë dorë nga “mentaliteti i tejkaluar i Luftës së Ftohtë”, sepse përndryshe do “të qëllojë këmbët e tij”. Mediat kineze shkrujanë se Australia është tashmë “armik” dhe duhet “të përgatitet për më të keqen”.
Lëvizja e Uashingtonit është në kundërshtim me qëndrimin e Francës në rajonin Indopacifik i cili vitet e fundit ka qënë shumëpalësh. Në këtë pjesë të botës Franca ka afro dy milionë qytetarë të saj dhe më shumë se shtatë mijë ushtarë. Iniciativa e saj diplomatike ishte e orientuar për nga dialogu trilateral me Indinë dhe Australinë, jashtë partneriteteve strategjike tradicionale, që synonte uljen e tensioneve amerikano-kineze. Pjesë e kësaj strategjie është edhe forcimi i lidhjeve ushtarake dhe ekonomike me kryeqytetin australian Kanbera. Vendimi i Australisë për tu tërhequr nga marrëveshja për shitjen e nëndetëseve franceze është “në kundërshtim me frymën e bashkëpunimit mes Francës dhe Australisë i cili bazohet në besimin politik”, nënvizuan Le Drijá dhe ministrja franceze e mbrojtjes Florans Parlì në deklaratën e përbashkët për shtyp. Ministrja franceze i akuzon amerikanët për “mungesë koherence” dhe flakje të “aleatit europian dhe një partneri si puna e Frances”. Kjo krizë diplomatike mes Parisit dhe Uashingtronit nuk është parë që nga koha e refuzimit francez për të marrë pjesë në koalicionin e Xhorxh Bushit për të sulmuar Irakun në vitin 2003.
Bashkimi Europian nuk ka ndonjë peshë të madhe në botën që përfytyron Bajdeni. Raporti i BE-së ndaj Kinës është tejet i butë. Strategjia e tij për forcimin e lidhjeve ekonomike, politike dhe të mbrojtjes në rajonin Indopacifik, që u paraqit vetëm disa orë pasiqë Bajdeni shpalli formimin e aleancës së re, nuk është konflikti me Kinën por bashkëpunimi me të. BE-ja dëshiron të rritë praninë në rajon për shkak të rritjes së tensioneve gjeopolitike mes ShBA-ve dhe Kinës gjë që i sjell dëme rrjeteve tregtare dhe dëmton sigurinë. Strategjia që paraqiti parashikon përmirësimin e sigurisë detare, si dhe forcimin e lidhjeve të transportit dhe atyre energjetike. “Bashkëpunimi me Kinën ka rëndësi themelore për shumë fusha, si ajo e klimës dhe e biodiversitetit. Strategjia jonë është bashkëpunimi dhe jo konflikti” u deklaroi gazetarëve përfaqësuesi i lartë i BE-së për poilitikën e jashtme dhe atë të sigurisë Zhozep Borell, i cili shprehu kqeqardhjen që Bashkimi Europian nuk është njoftuar mbi formimin e aleancës mes ShBA-ve, Britanisë së Madhe dhe Australisë.
Ky injorim i aleatëve europianë forcon pozitat e atyre forcave politike brenda Bashkimit Europian që janë për atë që të evtiohet logjika e taborrit dhe të gjendet një “rrugë e tretë” në raportet me ShBA-të dhe Kinën. Raporti i Uashingtonit, i cili dëshiron të imponojë vizionin e tij për botën, e cila nuk ndryshon shumë nga ajo e Trampit “Amerika në vend të parë”, shkon në favor të atyre që janë për autonominë e Bashkimit Europian”. Nuk ka rrugë tjetër për mbrojtjen e interesave dhe të vlerave tona në botë, përfshirë edhe në rajonin Indopacifik”, porositin nga Parisi.
Përktheu për Argumentum.al: Xhelal FEJZA
[i] https://demostat.rs/sr/vesti/analize/aukus-novi-savez-za-odbranu-od-kine/1286
