Brexit nuk ka shkaktuar shumë dëme ekonomike, por vetëm deri më tani. Gati tre vjet pas referendumit, faktorë të ndryshëm tregojnë se ekonomia po ngadalësohet
“Votimi për t’u larguar do të ishte një goditje e menjëhershme dhe tepër e rëndë për ekonominë e vendit tonë”. Ky ishte thelbi i asaj që pretendohej në një dokument të botuar një muaj përpara referendumit të Brexit në qershorin e 2016-s, shkruan The Economist. Parashikimet e Departamentit të Thesarit të Shtetit për ekonominë ishin ndër më të zymtat. Sipas tij, PBB-ja e Britanisë do të shënonte një rënie të menjëhershme, ndërsa papunësia do të rritej. Shumë ranë dakord me këtë parashikim.
Fatmirësisht, pasojat e votimit të Brexit nuk i shkaktuan vendit as një goditje të menjëhershme dhe as tepër të rëndë. Ekonomia vazhdoi me ritme edhe më të mira se ato që ishin parashikuar. Megjithatë, thuajse tre vjet më vonë pas marrjes së vendimit, dhe tani që Britania duhet të dalë nga blloku më i madh tregtar, vendi po fillon që të ndjejë më shumë pasojat negative të këtij vendimi. Ata që nuk kanë dashur që Britania të largohej nga BE, i kanë përshkruar pasojat e referendumit si një fatkeqësi ekonomike.
Rritja mesatare e PBB-së në dy vitet pas votimit ishte pak më poshtë se ajo në pesë vitet para votimit. Megjithëse rënia e paundit nxiti inflacionin, duke dështuar që të gjeneronte bumin e eksporteve që shumë mund të kishin parashikuar, Britania vazhdoi të tërhiqte një pjesë të mirë të investimeve të huaja dhe papunësia të ulej.
Por, sipas dëshmive të fundit, ekonomia ka marrë një kthesë të gabuar. Të dhënat zyrtare të publikuara së fundmi treguan se në tremujorin e katërt të vitit 2018, PBB-ja u zgjerua me 0.2%, duke shënuar rritjen më të dobët që nga kriza financiare. Në dhjetor, muaji i fundit për të cilin ka të dhëna të sakta, PBB-ja u tkurr me 0.4%. Indekset e blerjeve të menaxherëve, që matin aktivitetin ekonomik, ranë në fillim të janarit në nivelin më të ulët të 30 muajve të fundit. Indeksi është në përputhje me rritjen e PBB-së, që ose ka ndaluar ose është kthyer në negative në tremujorin e parë të 2019-s. Më 7 shkurt, Banka e Anglisë rishikoi probabilitetin se ekonomia e saj do të tkurret gjatë 2019.
A duhet të fajësohet Brexit, ashtu siç argumentojnë shumica e atyre që e kundërshtuan që në fillim largimin e Britanisë nga BE-ja? Pas disa javësh skadon afati i daljes së Britanisë nga BE-ja, me apo pa marrëveshje. Por ka edhe faktorë të tjerë që e ndërlikojnë situatën në Britani. Ekonomia botërore është ngadalësuar, pjesërisht për shkak të tensioneve tregtare midis Kinës dhe Amerikës, gjë që ka shkaktuar dëme edhe në tregjet e vendeve të tjera, si në rastin e Britanisë. Italia është një prej shteteve që së fundmi ka rënë në recesion. Gjermania, e cila edhe pse ka suficitin më të lartë tregtar në botë, mund të ketë të njëjtin fat.
Besimi i konsumatorit në Britani ka rënë ndjeshëm, por e njëjta gjë po ndodh edhe në shumicën e shteteve të pasura. Edhe pse situata në vende të tjera të BE-së nuk është pozitive, duket se Brexit tremb një numër të madh kompanish të huaja. Një raport të botuar në dhjetor të vitit të kaluar nga Nick Bloom dhe kolegët e tij nga Universiteti i Stanfordit, tregon se numri i bizneseve që pranojnë se Brexit ishte burimi i tyre më i madh i pasigurisë është dyfishuar duke shkuar në 19%. Kjo ka pasur ndikim edhe në fushën e investimeve, të cilat përbëjnë rreth 15% të PBB-së, në periudhë afatshkurtër. Deri në shtator të vitit të kaluar, formimi bruto i kapitalit fiks ra në Britani ndërsa në çdo vend tjetër të G7 (me përjashtim edhe të Japonisë) shënoi rritje. Investimet e biznesit shënuan rënie në çdo tremujor të vitit 2018.
Veçanërisht, efekti i Brexit është i qartë në industritë që mbështeten në tregtinë me vendet e tjera të BE-së. Shpenzimet kapitale në sektorin e “inxhinierisë dhe automjeteve”, të goditura edhe nga problemet e industrisë së naftës, po bien me 9% në vit. Ndërsa sektori i shërbimeve po shënon rënie edhe më të lartë dhe më të shpejtë. Nëse Britania do të vazhdojë të qëndrojë në këtë situatë apo do të dalë prej saj, varet nga ajo që do të ndodhë pas datës 29 mars. Shtyrja e kësaj date po duket gjithnjë e më e mundur, gjë që do të shmangte kërcënimin për të dalë nga BE-ja pa nënshkruar asnjë marrëveshjeje, por, nga ana tjetër, do të zgjaste situatën e paqartë që po kalon vendi.
Shumica e biznesmenëve shpresojnë për arritjen e një marrëveshje, përfshirë këtu edhe një periudhë tranzicioni, gjatë së cilës do të vazhdonin të mbeteshin në rregullat ekzistuese. Mark Carney, Guvernatori i Bankës së Anglisë, flet për një situatë të mundshme pozitive, gjithmonë nëse arrihet të nënshkruhet një marrëveshje. Në rastin e një skenari negativ, ai shprehet se kompanitë britanike kanë rezerva të mjaftueshme të cilat do t’i investonin kur të gjithë kësaj paqartësie t’i vijë fundi.
Philip Hammond, kancelari britanik i Thesarit, është shprehur se sapo të kalojë periudha e tranzicionit, Britania ndoshta do të jetë jashtë tregut të vetëm të BE-së dhe ndoshta edhe jashtë bashkimit doganor, duke e çuar atë në një pozitë më të keqe se sa është në këtë moment. Në rast se Britania do të dalë nga BE-ja pa nënshkruar asnjë marrëveshje, Banka e Anglisë mund të lirojë politikën monetare, dhe një rënie tjetër e paundit do ta çonte sërish inflacionin mbi targetin e caktuar. Z. Hammond mund të mundohet që të nxisë rritjen e shpenzimeve apo të ulë taksat në shumën prej 20 miliardë paund (26 miliardë dollarësh amerikanë) pa shkelur rregullat e tij fiskale.
Zyrtarët thuhet se përpilojnë një dosje të quajtur “Projekti i Mëvonshëm”, ku përfshihen planet emergjente për të shkurtuar taksën e korporatës dhe TVSH-në nëse nuk arrihet marrëveshje. Gati tre vjet pas votimit, për t’u larguar nga BE-ja, pesha e rëndë e Brexit ka filluar të ndihet. Vetëm ajo që do të ndodhë në të ardhmen e afërt do të përcaktojë nëse paralajmërimet se Brexit do të shkaktonte një “tronditje të thellë”, do të jenë të vërteta apo jo.
