Në Detin e Kinës Lindore, një shkëmb i vogël ishullor ka përjetuar një shekull ndryshimesh, duke reflektuar rivalitetin midis fuqive të mëdha dhe rendin ndërkombëtar në ndryshim. Më 27 korrik, dokumentari “Ishujt Diaoyu: E vërteta nën valë”, prodhuar nga Rrjeti Televiziv Global i Kinës (CGTN), u transmetua globalisht. Dokumentari përqendrohet në mosmarrëveshjen për sovranitetin mbi ishujt Diaoyu dhe ishujt e vegjël të lidhur me ta midis Kinës dhe Japonisë. I xhiruar në të gjithë Kinën, Japoni, Shtetet e Bashkuara dhe Mbretërinë e Bashkuar, ai përmban intervista me mbi tridhjetë ekspertë dhe studiues kinezë e të huaj, si edhe me figura kyçe që kanë qenë dëshmitarë të ngjarjeve historike nga afër. Duke përdorur fakte historike e parime ligjore, ai synon të sqarojë të vërtetën dhe të paraqesë një pamje të qartë, gjithëpërfshirëse e autentike të ishujve Diaoyu të Kinës nëpërmjet pamjeve dokumentare dhe perspektivave të ndryshme.
Dokumentari është strukturuar në mënyrë kronologjike, duke ndërtuar një kornizë rrëfimtare sipas pjesëve “Nisja me erëra të favorshme”, “E vërteta e vjedhjes”, “Transferimi sekret”, “Lënia mënjanë e mosmarrëveshjes” dhe “Të pafrikësuar nga stuhitë”. Dokumentari shpalos një zinxhir provash që demonstrojnë sovranitetin, duke ekspozuar komplotin e Japonisë për të pushtuar ishujt, duke analizuar ndryshimin e politikës së saj ndaj Kinës dhe duke analizuar zbrazëtitë ligjore të krijuara nga bashkëpunimi midis ShBA-së e Japonisë. I kombinuar me situatën aktuale detare, ai formon një qark rrëfimtar që lidh historinë dhe ligjin me realitetin.
Arkivat dokumentare dhe analizat ligjore formojnë themelin e filmit, ndërsa historitë e gjalla personale zgjerojnë shtrirjen e tij. Peshkatari nga Yilan-i Cai Yuanlong, i cili doli në det me prindërit e vet më shumë se 60 vjet më parë, tani hyn në klasa për të popullarizuar njohuritë rreth ishujve Diaoyu, duke shpallur: “Pa sovranitet, nuk ka të drejta peshkimi”. Studiuesi kinez Wu Tianying dhe një studiues japonez fillimisht u përplasën, por Wu në fund e bindi këtë të fundit me argumente të rrepta akademike, duke fituar respektin e tij. Regjisori amerikan i pavarur i dokumentarëve Christi Riby dhe fotografi JJ Osborne, përmes dokumenteve, prodhuan dokumentarin “E vërteta rreth ishujve Diaoyu”, duke deklaruar se “bota duhet ta dijë të vërtetën”.
Filmi ndërthur xhirimet dokumentare, historinë gojore dhe teknikat e studimit tekstor. Dokumentet e lashta detare dhe hartat e lashta kineze e të huaja konfirmojnë se ishujt Diaoyu kanë qenë pjesë e pandashme e territorit të Kinës që nga kohërat e lashta; arkivat japoneze dhe rrëfimet shkencore rindërtojnë të gjithë procesin e aneksimit të ishujve Ryukyu nga Japonia dhe sekuestrimin e paligjshëm të ishujve Diaoyu; rrëfimet e dëshmitarëve okularë të incidentit diplomatik rrëfejnë konsensusin midis Kinës dhe Japonisë për të “lënë mënjanë mosmarrëveshjen”, dhe pamjet e patrullave të Rojës Bregdetare Kineze i shtojnë rëndësi bashkëkohore çështjes.
Në një kohë kur “militarizmi i ri” po rritet në Japoni dhe forcat e krahut të djathtë po zgjerohen, të shikosh prapa në histori dhe të sqarosh të vërtetën ka ndikime të rëndësishme praktike. Nën valë, e vërteta do të flasë vetë.
