Nga Gresa Hasa*
Më 15 tetor, gjatë Konferencës së dytë Ndërqeveritare, Shqipëria hapi zyrtarisht Klasterin 1 mbi bazat e negociatave të anëtarësimit në BE. Një moment historik që argumentohet se është arritur pasi procesi i integrimit të Shqipërisë në BE u shkëput nga ai i Maqedonisë së Veriut në shtator 2024, duke e lejuar vendin të ecë përpara në mënyrë të pavarur. Në të njëjtën kohë, anija e marinës italiane “Libra” u nis nga porti i Lampedusa të hënën, me 16 burra – dhjetë nga Bangladeshi dhe gjashtë nga Egjipti – të cilët u kapën në det nga autoritetet italiane pasi u larguan nga Libia rrugës për në Itali. “Libra” u ankorua në portin shqiptar të Shëngjinit të mërkurën, vetëm një javë pas inaugurimit zyrtar të qendrave të ndalimit të emigrantëve, të cilat janë bërë realitet pas marrëveshjes italo-shqiptare të migracionit të nënshkruar vitin e kaluar.
Ndërkohë, gjatë një konferencë për media, kryeministri i Shqipërisë Edi Rama shprehu mirënjohjen e tij për presidentin rus Vladimir Putin, duke deklaruar se Putini “nga [lufta] e pamëshirshme e agresionit [zgjonte] edhe më skeptikët dhe i bëri të shohin realitetin që Ballkani Perëndimor është i nevojshëm për një Bashkimi Evropian më të fortë, po aq sa nevojitet konstelacioni i Bashkimit Evropian për Ballkanin Perëndimor.” Mjeshtër i propagandës dhe spinit, Edi Rama di kur dhe ku të jetë ironik, duke bërë deklarata të tilla kontroverse me shpresën për të larguar vëmendjen. Ai është i vetëdijshëm se shumë do të fokusohen befas tek ai duke ‘lavdëruar Putinin’ në vend që të trajtojë marrëveshjen italo-shqiptare të migracionit dhe faktin që Shqipëria zyrtarisht po burgos refugjatët në emër të Italisë dhe BE-së.
Marrëveshja e emigracionit e vitit 2023 ndërmjet Italisë dhe Shqipërisë u nënshkrua në bazë të levave të Italisë për të ‘përshpejtuar rrugën e integrimit të Shqipërisë në BE’ dhe u miratua nga Brukseli, i cili duket se e ka parë atë si një ‘kusht indirekt me vendet e BE-së si Gjermania dhe jo-. Anëtari i BE-së, Mbretëria e Bashkuar nën një qeveri laburiste që eksploron një partneritet të ngjashëm me Shqipërinë, jo vetëm që vihet në pikëpyetje procesi i negociatave të Shqipërisë me BE-në dhe hapja e Cluster 1, por po ashtu vihet në pikëpyetje i gjithë rajoni në rrugën drejt BE-së.
Është e rëndësishme të theksohet se pikërisht këtë korrik, Gjermania nënshkroi një marrëveshje të BE-së për litium me Serbinë, pavarësisht protestave të rëndësishme mjedisore në vend dhe minimit të vazhdueshëm të sundimit të ligjit nga regjimi i Aleksandër Vuçiqit, parregullsive zgjedhore, ngacmimeve të aktivistëve, mungesës së lirisë së medias, dhe retorikën e saj luftarake, ultranacionaliste ndaj Kosovës fqinje. Kjo ngre një pikë kritike: ndërsa Vuçiç është një lider gjysmë autokratik, Gjermania dhe BE-ja kanë vendosur që në vend të kësaj t’i japin përparësi nevojës së tyre për litium. Në një kontekst të ngjashëm, Edi Rama, gjithashtu një lider gjysmë-autokratik, perceptohet nga BE si thelbësor për trajtimin e çështjes së emigrantëve, veçanërisht në dritën e rritjes së partive të ekstremit të djathtë dhe populiste në Evropë që po ndryshojnë ekuilibrat tradicionalë politikë. Kështu, qasja qetësuese e BE-së ndaj liderëve autokratikë në rajon mbetet e pandryshuar. Por a është ringjallur vërtet procesi i tij i zgjerimit? Duket e pamundur.
Çfarë do të thotë që Shqipëria hapi Klasterin 1 në radhë të parë? Si fillim, ndërkohë që hapja e Klaster 1 është një hap pozitiv për Shqipërinë, kjo nuk garanton një progres të shpejtë drejt anëtarësimit në BE. Për më tepër, Shqipëria ka hapur Klasterin 1 në mes të paqëndrueshmërisë së konsiderueshme politike dhe në kontekstin ku vendi de facto është regres në një shtet njëpartiak pas zgjedhjeve të fundit në maj 2023. Aktualisht opozita është më e fragmentuar dhe e dobësuar se kurrë më parë, me lideri i saj historik, Sali Berisha, në arrest shtëpie, dhe alternativat e reja politike dhe shoqëria civile e mbetur e ndarë, e brishtë dhe pa një perspektivë të qartë. Megjithatë, ndërkohë që hapja e Klaster 1 mund të nxisë veçanërisht organizatat e shoqërisë civile që të ndërmarrin veprime dhe të kërkojnë më shumë llogaridhënie nga qeveria, ndjenja mbizotëruese e lodhjes dhe eksodi masiv i të rinjve nga vendi lënë pak hapësirë për angazhim dhe avokim të qëndrueshëm.
Përveç kësaj, jo vetëm që procesi i negociatave është i ngadaltë dhe i gjatë, por fillimi i tij nuk garanton gjithashtu një përparim të sigurt drejt integrimit në BE. Rasti i Turqisë ilustron sesi negociatat mund të ngecin pavarësisht progresit fillestar. Turqia filloi zyrtarisht negociatat e anëtarësimit në BE në 2005 pasi iu dha statusi i kandidatit në 1999. Ndërsa u hapën disa kapituj të procesit të anëtarësimit, progresi efektivisht u ngec deri në vitin 2016 për shkak të faktorëve të ndryshëm, duke përfshirë kthimin demokratik të Turqisë dhe rritjen e autoritarizmit nën Presidentin Rexhep Tajip Erdogan. Për më tepër, BE-ja përdori një marrëveshje migracioni me Turqinë, duke ofruar mbështetje të kushtëzuar jashtë kornizës së anëtarësimit në BE, e cila e zhvendosi fokusin e saj nga negociatat e pranimit në bashkëpunimin praktik për menaxhimin e migracionit. Në mars 2020, Parlamenti Evropian votoi për të ndërprerë bisedimet e pranimit të Turqisë tërësisht nën arsyetimin e shkeljeve të të drejtave të njeriut.
Në rastin e Shqipërisë, Italia – një vend anëtar i BE-së – jo vetëm që ka nënshkruar një marrëveshje të BE-së për migracionin me Shqipërinë, por gjithashtu po përdor masa ekstraterritoriale në territorin shqiptar me qëllim të kontraktimit të kontrollit të migracionit. Kjo është e paprecedentë. Nisur nga këto rrethana, Italia nuk ka gjasa të jetë e interesuar të shohë Shqipërinë të anëtarësohet në BE, kur do të preferonte ta mbante Shqipërinë jashtë Bashkimit, ku mund të shkarkojë përgjegjësi që nuk do t’i menaxhonte. Prandaj, hapja e Klasterit 1 për Shqipërinë në të njëjtën kohë me qendrat e paraburgimit të emigrantëve në Shëngjin dhe Gjadër duket, në shumë mënyra, kontradiktore. Megjithatë, kryeministri Edi Rama e ka kapitalizuar tashmë këtë si një sukses të qeverisë së tij, duke e pozicionuar veten dhe lidershipin e tij si e vetmja zgjidhje dhe forcë stabilizuese. Por ç’të themi për perspektivat reale për zgjerimin e BE-së?
Për më tepër, historia e BE-së me zgjerimin, siç shihet në rastin e Turqisë, por edhe të Maqedonisë së Veriut – ku edhe Maqedonia e Veriut, pavarësisht angazhimit të saj ndaj procesit, ka mbetur pas – ngre shqetësime për të ardhmen. Ky shqetësim shtrihet jo vetëm në Shqipëri, por në të gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor, i cili rrezikon të bëhet një zonë gri jashtë BE-së, duke zbritur më tej në autoritarizëm, me migrimin e njerëzve dhe shpresës. Mënyra e vetme për BE-në për të demonstruar përkushtimin e saj për integrimin e Ballkanit Perëndimor në bashkimin e saj është të ndalojë zbutjen e autokratëve rajonalë, të shmangë miratimin e marrëveshjeve çnjerëzore, veçanërisht të promovuara nga qeveritë e ekstremit të djathtë, siç është marrëveshja italo-shqiptare e migracionit, dhe në vend të kësaj t’u jepet përparësi strategjive konkrete të zgjerimit që mbështesin lëvizjet demokratike dhe emancipuese në rajon që luftojnë kundër gjysmë-autoritarizmit dhe për një të ardhme në BE së bashku me BE-në.
/Argumentum.al
