Më 14 maji Irani shënoi Ditën Kombëtare e Përkujtimit të poetit të njohur Ferdowsi, poetit me ndikim persian dhe autorit të eposit persian, Shahnameh.
Abul-Qasem Ferdowsi Tusi (940 – 1020 pas Krishtit) lindi në Tus në Khorasan, i cili ndodhet në provincën e sotme Razavi Khorasan në Iran. Dihet pak për jetën e hershme të Ferdowsit.
Sipas disa të dhënave, Ferdowsi ishte pronar tokash, duke nxjerrë të ardhura komode nga pronat e tij. Këta ishin aristokratë iranianë pronarë tokash që kishin lulëzuar nën dinastinë Sasanid. Ferdowsi u rrit në Tus, një qytet nën kontrollin e njërës prej këtyre dinastive, Samanidëve, të cilët pretendonin prejardhjen nga gjenerali sasanid Bahram Chobin (rrëfimin e të cilit Ferdowsi e tregon në një nga pjesët e mëvonshme të Shahnameh-it).
Shahnameh i Ferdowsit (‘Libri i Mbretërve’) është eposi kombëtar më popullor dhe me ndikim në Iran dhe kombe të tjera që flasin persisht. Shahname është e vetmja vepër e mbijetuar e Ferdowsit e konsideruar padiskutim e vërtetë.
Ferdowsi filloi të shkruante Shahname në 977 pas Krishtit dhe e përfundoi atë më 8 Mars 1010. Ai kaloi mbi tre dekada duke shkruar Shahnameh.
Është epopeja kombëtare e popullit iranian që përshkruan historinë e Persisë nga kohërat e lashta deri në pushtimin islam në shekullin e VII. Shahnameh është një poemë epike prej mbi 50,000 çiftelish, e shkruar në persishten e hershme moderne.
Rezultati i punës së tij është poema epike më e gjatë në botë e shkruar nga një autor i vetëm; është tre herë më e gjatë se Iliada dhe Odisea e Homerit së bashku. Libri për mbretërit persianë, i shkruar tërësisht në persisht, luajti një rol kyç në ringjalljen e kësaj gjuhe dhe dha një kontribut të rëndësishëm në zhvillimin e letërsisë persiane.
Romanca e Zal-it dhe Rudabës, Shtatë Punët e Rostamit, Rostamit dhe Sohrabit, Siavashit dhe Sudabës, romanca e Bizhan-it dhe Manizheh-it dhe Rostamit dhe Esfandjarit janë ndër tregimet më të njohura të Shahnamesë.
Këtu janë disa rreshta nga poezitë e tij të cilat Ferdowsi e mbyll Shahnamenë me këto rreshta, të përkthyer nga Dick Davis:
“Kam arritur në fund të kësaj historie të madhe
Dhe gjithë toka do të flasë për mua:
Unë nuk do të vdes, këto fara që kam mbjellë do të shpëtojnë
Emri dhe reputacioni im nga varri,
Dhe njerëzit e zgjuar dhe të urtë do të shpallin
Kur të shkoj, lavdërimet e mia dhe fama ime”
Ferdowsi është një nga gjigantët e padiskutueshëm të letërsisë persiane. Pas Shahnamesë së Ferdowsit, një sërë veprash të tjera të ngjashme në natyrë u shfaqën gjatë shekujve brenda sferës kulturore të gjuhës persiane. Pa përjashtim, të gjitha veprat e tilla bazoheshin në stilin dhe metodën e Shahnamesë së Ferdowsit, por asnjëra prej tyre nuk mundi të arrinte të njëjtën shkallë fame dhe popullariteti si kryevepra e Ferdowsit.
Ferdowsi ka një vend unik në historinë persiane për shkak të hapave që bëri në ringjalljen dhe rigjenerimin e gjuhës dhe traditave kulturore persiane. Veprat e tij citohen si një komponent thelbësor në qëndrueshmërinë e gjuhës persiane, pasi ato vepra lejuan që pjesa më e madhe e gjuhës të mbetej e kodifikuar dhe e paprekur. Shumë iranianë modernë e shohin atë si babain e gjuhës moderne persiane.
Persianët e konsiderojnë Ferdowsin si më të madhin nga poetët e tyre. Për gati një mijë vjet ata kanë vazhduar të lexojnë dhe të dëgjojnë recitime nga kryevepra e tij, Shahnameh, në të cilën epika kombëtare persiane gjeti formën e saj përfundimtare dhe të qëndrueshme.
Ferdowsi vdiq në vitin 1020 pas Krishtit në Tus në të njëjtin qytet në të cilin lindi. Ferdowsi u varros në kopshtin e tij. Një guvernator Ghaznavid i Khorasanit ndërtoi një mauzoleum mbi varr dhe ai u bë një vend i nderuar.
Varri i Ferdowsit, i cili i ngjan varrit të Kirit të Madh, është ndërtuar në stilin e arkitekturës akemenide. Është një kompleks varresh i përbërë nga një bazë prej mermeri të bardhë dhe një ndërtesë dekorative e ngritur.
Sot varri i Ferdowsit është një nga atraksionet turistike në Iran. Miliona vizitorë nga provinca të ndryshme të Iranit vijnë për të parë varrin çdo vit. Dinjitarë të huaj, turistë dhe njerëz të tjerë që flasin persisht nga Evropa, Azia dhe Lindja e Mesme gjithashtu vizitojnë vendin.
Vendi ka frymëzuar gjithashtu shumë poetë persianë, duke përfshirë poetin iranian Mehdi Akhavan-Sales, i cili në fakt është varrosur fizikisht jo shumë larg varrit të Ferdowsit, në varrin e tij në terrenin e kompleksit të Ferdowsit.
Sot është Dita Kombëtare e Përkujtimit të poetit të madh epik iranian Ferdowsi. Çdo vit, një numër letrarësh dhe studiuesish nga e gjithë bota mblidhen në mauzole më 14 maj për të përkujtuar persianin e madh./en.mehrnews
/Argumentum.al
