Nga Eljanos Kasaj*
Protesta kundër miratimit të euros si monedhë zyrtare e Bullgarisë u mbajtën ditën e sotme në qytetet kryesore bullgare. Demonstrata në Sofje- një nga më të medhatë- u zhvillua përpara ndërtesës së Bankës Kombëtare Bullgare. Pjesëmarrësit brohoritën slogane të tilla si “Jo euros”,”Duam të mbajmë levin”, “Burg për Von der Leyen-in”, etj.
Pjesë të qendrës së Sofjes u mbyllën për trafikun për një kohë, ndërsa protestuesit marshuan përmes tyre. Disa njerëz u përpoqën të shmangeshin nga rruga e caktuar dhe të arrinin në ndërtesën e Përfaqësisë së Komisionit Evropian, por u ndaluan nga një kordon policie dhe furgonë policie të parkuar. Gjatë një demonstrate të mëparshme, ndërtesa u spërkat me bojë të kuqe.
Ndërkohë turma njerëzish u mblodhën për të shprehur mbështetje për monedhën kombëtare në qytetet e Vracës, Varnës, Burgasit, Jambolit, Dobriçit, ndër të tjera.
Bullgaria pritet të jetë anëtarja më e re e Eurozonës. Komisioni Evropian dhe Banka Qendrore Evropiane (BQE) publikuan deklarata që konfirmuan në mënyrë efektive miratimin e euros nga Bullgaria më 1 janar 2026. Hyrja e Bullgarisë e zgjeron bllokun e monedhës nga 20 në 21 anëtarë dhe mbështetet në vendimin e vendit të vitit 2007 për të braktisur levin si monedhë zyrtare; vit kur u Bullgaria u bë pjesë zyrtarisht, së bashku me Rumaninë, e Bashkimit Evropian.
Përshtatja e Bullgarisë me euron pasqyron aftësinë e saj surprizuese për të kapërcyer treguesit problematikë ekonomikë. Fillimisht pritej që Bullgaria të bëhej anëtare e Eurozonës në vitin 2024, por norma e inflacionit prej 9.5 për qind i prishi këto aspirata. Harmonizimi i Bullgarisë me politikat e BQE-së pritet ta ulë normën e inflacionit në 1.8 për qind deri në vitin 2026 dhe të sigurojë përputhshmërinë e saj me kriteret e stabilitetit të çmimeve të BE-së. Raporti i borxhit ndaj PBB-së së Bullgarisë ka rënë që nga viti 1998 dhe qëndron në vetëm 24.1 për qind. Ndërsa GDP bullgare e gashtë muajve të pare të vitit 2025 ka shënuar vlerën e mbi 117 miliard dollarëve amerikan,duke kapërcyer GDP-të e vendeve të Ballkanit Perëndimor, përfshire edhe atë të Kroacisë dhe Sllovenisë dhe duke ju afruar nivelit të ekonomisë hungareze.
Ndërsa aftësia e Bullgarisë për të kapërcyer rënien demografike (të ngjashme ndoshta vetëm me atë të Rusisë gjatë viteve 1990′) dhe mosfunksionimin, nepotizmin dhe korrupsionin e elitave politike për të përmbushur kriteret e BE-së duket frymëzuese për çdo shtet, por kjo histori suksesi ka dhe një anë të errët.
Pavarësisht parashikimeve për një rritje prej 5.8% të eksporteve të Bullgarisë pasi ajo t’i jetë bashkuar euros, kundërshtimi ndaj monedhës së përbashkët është i ashpër. Një sondazh i kohëve të fundit i Eurobarometrit zbuloi se 50% e bullgarëve e refuzojnë euron dhe vetëm 43% janë në favor të saj.
Pensionistët bullgarë kanë frikë se çmimi i mallrave në euro do t’u shkatërrojë kursimet e jetës dhe homologët e tyre më të rinj,klasa e mesme, ndajnë shqetësimet e tyre për një humbje të pavarësisë ekonomike të Bullgarisë. Ndërsa shumë ekspertë bullgar të ekonomisë, kanë ngritur shqetësimin e impaktit që kjo lëvizje do të ketë në klasat më më varfra të shoqërisë, të cilët edhe në këtë situatë ndeshin shumë probleme vitale ekonomike.
Ndërkaq, kundërshtimi i presidentit të ardhshëm konservativ polak Karol Nawrocki ndaj zëvendësimit të złoty-it polak me euron, i bazuar në sovranitet, gjen jehonë të fortë në Bullgari. Ndërsa në Hungarinë rebele të kryeministrit sovranist Orban Viktor, dyert janë mbyllur përfundimisht mundësisë së adaptimit të euros, si një vendim i lidhur drejtëpërdrejtë me mbrojtjen e sovranitetit kombëtar të Hungarisë, duke ngritur kritika të forta prej burokratëve të Brukselit.
Këto protesta kanë treguar gjithashtu thellimin e hendekut midis vendimmarrjes së elitës politike në pushtet dhe opinionit publik mbi euron ka kërcënuar kohezionin politik duke e rritur nivelin e euroskepticizmit ne popull(i cili edhe përpara debateve mbi monedhën kombëtare ka qenë mjaft i lartë). Në të njëjtēn kohë, Kreu i Partisë (Партия Възраждане) Kostandin Todorov Kostadinov, i cili kohët e fundit nënshkroi një marrëveshje bashkëpunimi me Partinë Rusia e Bashkuar(Партия Единая Россия) të presidentit rus Vladimir Putin, është kthyer në figurën kryesore politike në vend, ku me anë të ndjenjave anti-euro, sovraniste dhe nacionaliste, ka arritur që të mbledh me mijëra bullgarë që ndajnë të njëjtat mendime në rrugët e Sofjes dhe qyteteve të tjera bullgare.
Presidenti bullgar Rumen Radev ka shprehur gjithashtu kritika të ashpra ndaj gatishmërisë së qeverisë së Bullgarisë për të miratuar euron, duke i përshkruar raportet e fundit të konvergjencës “si shkak për festime midis atyre që janë në pushtet, por një burim shqetësimi për qytetarët e zakonshëm”. Duke folur me gazetarët bullgar në aeroportin Vasil Levski të Sofjes përpara se të nisej për vizita zyrtare në Kazahstan dhe Uzbekistan, ai argumentoi se ndërsa norma zyrtare e inflacionit është listuar në 2.7%, njerëzit po përjetojnë një normë shumë më të lartë në jetën e tyre të përditshme(gjë që ngre shumë pikëpyetje mbi vërtetësinë e statistikave të paraqityra prej instancave qeveritare bullgare, por dhe evropiane).
Presidenti Radev gjithashtu akuzoi Asamblenë Kombëtare(Народно събрание) se po injoronte ndjenjën publike, duke thënë se Parlamenti i ka kthyer shpinën popullit dhe tani vepron si një fortesë që refuzon të dëgjojë. Ai argumentoi më tej se refuzimi për të mbajtur një referendum kombëtar përfaqëson një prishje të kontratës shoqërore midis qytetarëve dhe klasës politike.
Ky “adaptim plastik” i euros nga Bullgaria mbivendos opinionin publik dhe nënvizon shqetësimet për sovranitetin që shtetet anëtare të Evropës Centralo-Lindore(si Hungaria,Polonia,Sllovakia,Kroacia,etj) kanë në lidhje me autoritetin mbikombëtar të Brukselit, i cili sot gjithmonë e më tepër po krijon paralelizma të frikshme me atë që dikur Bashkimi Sovjetik kishte në Bllokun Lindor.
*Fakulteti i Shkencave Politike dhe Politikave Botërore, Universiteti i Wrocłw(Poloni)
/Argumentum.al
