Ndërsa NATO përgatitet për Samitin e saj të vitit 2026 në Ankara, Aleanca po hyn në një periudhë që ish-Nënsekretari i Përgjithshëm i NATO-s dhe ish-përfaqësuesi i përhershëm i Turqisë në NATO dhe OSBE, Tacan Ildem, e përshkruan si një kohë “prishjeje strukturore” në sistemin ndërkombëtar.
Në analizën e tij për European Leadership Network, Ildem thekson se sfida kryesore e NATO-s nuk është më vetëm përballja me kërcënime të jashtme, por ruajtja e unitetit politik dhe strategjik të aleatëve në një mjedis gjithnjë e më të fragmentuar.
Sipas Ildem, samiti i Ankarasë zhvillohet në një moment ku NATO përballet njëkohësisht me disa kriza të ndërlidhura: lufta në Ukrainë, paqëndrueshmëria në Lindjen e Mesme dhe ndryshimet më të gjera në ekuilibrat globalë të fuqisë.
Këto zhvillime nuk janë të izoluara, por pjesë e një transformimi më të thellë të rendit ndërkombëtar, i cili po e vë në provë kohezionin e Aleancës.
Në këtë kontekst, perceptimet e kërcënimeve midis aleatëve po bëhen gjithnjë e më të ndryshme, duke e bërë më të vështirë ruajtjen e një qasjeje të përbashkët strategjike.
Prioritete të ndryshme brenda Aleancës
Një nga pikat kryesore të analizës së Ildem është se NATO po përballet me dallime në rritje mes aleatëve për sa i përket prioriteteve të sigurisë.
- Aleatët në lindje dhe veri të Evropës e shohin Rusinë si kërcënimin kryesor dhe fokusohen në forcimin e mbrojtjes kolektive në krahun lindor.
- Ndërkohë, vendet e jugut të Aleancës i kushtojnë më shumë vëmendje paqëndrueshmërisë në Lindjen e Mesme, Afrikën e Veriut dhe sfidave të lidhura me migracionin dhe sigurinë rajonale.
Këto dallime, sipas analizës, nuk përbëjnë mungesë angazhimi ndaj NATO-s, por pasqyrojnë realitete të ndryshme gjeografike dhe politike.
Megjithatë, ato e bëjnë më të vështirë ndërtimin e konsensusit të përbashkët.
Ildem thekson gjithashtu rëndësinë e “fqinjësisë jugore” të NATO-s, si një zonë ku Aleanca ka zgjeruar dialogun dhe bashkëpunimin me partnerët.
Megjithatë, efektiviteti i kësaj qasjeje mbetet i kufizuar nga:
- paqëndrueshmëria në rajon,
- dhe dallimet midis aleatëve për sa i përket prioritetit strategjik.
Ndërsa disa vende kërkojnë fokus më të madh të NATO-s në jug, të tjera paralajmërojnë që kjo të mos bëhet në kurriz të mbrojtjes kolektive në Evropë.
Ankara si test i kohezionit politik
Zgjedhja e Ankarasë si vend i samitit ka edhe një dimension simbolik të rëndësishëm. Turqia ndodhet në një pozicion gjeostrategjik që lidh Evropën me Lindjen e Mesme dhe pasqyron vetë kompleksitetin e brendshëm të NATO-s.
Sipas Ildem, ky samit nuk do të matet vetëm nga deklaratat përfundimtare, por nga aftësia e aleatëve për të ruajtur kohezionin politik pavarësisht dallimeve strategjike.
Uniteti si domosdoshmëri strategjike
Në përfundim të analizës së tij, Tacan Ildem nënvizon se uniteti nuk është thjesht një vlerë politike brenda NATO-s, por një domosdoshmëri strategjike.
Në një botë të karakterizuar nga pasiguri dhe ndryshime të thella sistemike, kohezioni i Aleancës është ai që garanton besueshmërinë e saj dhe efektivitetin e parandalimit.
Pa këtë unitet, edhe kapacitetet ushtarake më të forta humbasin ndikimin e tyre strategjik.
Samiti i Ankarasë do të jetë një test për aftësinë e NATO-s për t’u përshtatur me një rend ndërkombëtar më të fragmentuar, pa humbur kohezionin e brendshëm politik.
Siç argumenton Tacan Ildem në analizën e tij për ELN, e ardhmja e Aleancës nuk varet vetëm nga shpenzimet e mbrojtjes apo kapacitetet ushtarake, por nga aftësia për të ruajtur një qëllim të përbashkët strategjik mes aleatëve.
Në këtë kuptim, uniteti nuk është më sfondi i NATO-s—por sfida e saj kryesore.
Burimi:
- Tacan Ildem, “The Ankara Summit: Preserving Allied Unity in an Era of Structural Rupture”, European Leadership Network (ELN)
https://europeanleadershipnetwork.org/commentary/the-ankara-summit-preserving-allied-unity-in-an-era-of-structural-rupture/
/Argumentum.al
