Vendet e Ballkanit Perëndimor duhet të ndërmarrin menjëherë masa urgjente për reduktimin e ndotjes së ajrit, pasi cilësia e ajrit në rajon është më e keqja në Evropë, tha Fondi Evropian për Ballkanin, i cili po zbaton fushatën e tij “Ballkani i bashkuar për ajër të pastër” me organizata nga Rajoni.
Pjesëmarrësit në fushatën rajonale, duke përfshirë organizata nga Beogradi, Prishtina, Podgorica, Zenica, Shkupi dhe Tirana, u kanë bërë thirrje institucioneve dhe qytetarëve të vendeve të Ballkanit Perëndimor që të punojnë së bashku dhe të parandalojnë vdekjen e parakohshme të 30,000 njerëzve çdo vit. Shumica e tyre i atribuohen ekspozimit ndaj grimcave, të cilat kryesisht shkarkohen nga termocentralet me qymyr.
Emetimet e ndotësve nga termocentralet e mëdha në shumicën e vendeve të rajonit tejkalojnë vlerat kufi të përcaktuara; Sipas të dhënave të fundit, termocentralet me qymyr në Ballkanin Perëndimor emetojnë më shumë dioksid squfuri se të gjitha termocentralet e tilla në BE së bashku. Në nivel global, qymyri po bëhet një gjë e së kaluarës dhe sot është më me kosto ekonomike ndërtimi i paneleve diellore dhe parqeve eolike sesa mirëmbajtja e termocentraleve ekzistuese. Kompanitë që prodhojnë dhe përdorin qymyr përballen me kosto në rritje për licencat për emetimin e dioksidit të karbonit dhe respektimin e rregulloreve mjedisore, kështu që ato po përshpejtojnë planet e tyre për të mbyllur ose të paktën kalimin në karburante të tjera.
Ndërsa investitorët në rajonin më të gjerë po anulojnë planet e tyre për të ndërtuar termocentrale të reja dhe po mbyllin ose shpallin mbylljen e dhjetëra ekzistueseve, Serbia dhe Bosnja dhe Hercegovina vazhdojnë të kenë prioritet ndërtimin e termocentraleve të reja.
“Ballkani i bashkuar për ajër të pastër” thekson domosdoshmërinë e bashkëpunimit rajonal në transformimin e sektorit të energjisë dhe sistemit të mbrojtjes së mjedisit, i cili do të përmirësonte si ekonominë ashtu edhe shëndetin publik.
Midis muajve Dhjetor 2021 dhe Prill 2022, ne ndamë informacion mbi gjashtë tema të rëndësishme që lidhen me ndotjen e ajrit në Ballkanin Perëndimor, duke i promovuar ato përmes të gjitha kanaleve të disponueshme, rrjeteve sociale dhe mediave tradicionale në rajon, duke krijuar një rrjet prej më shumë se 500 organizatash, individësh dhe profesionistët. Në këtë mënyrë dhe duke fituar publicitet përmes më shumë se 300 raportimeve mediatike, kjo fushatë arriti të arrijë një milion qytetarë.
Fushata “Ballkani i bashkuar për ajër të pastër” kërkon që vendimmarrësit të ridrejtojnë politikat e tyre në formën e masave urgjente për të reduktuar ndotjen e ajrit, në përputhje me angazhimet nga Axhenda e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor të nënshkruar nga pikërisht ata vendimmarrës në Sofje, më 10 nëntor 2020. Në kontekstin e rajonit, Axhenda e Gjelbër nënkupton rregullimin e ndikimit ndërkufitar të ndotjes së ajrit, miratimin e strategjive për përmirësimin e cilësisë së ajrit, rritjen e kapaciteteve të sistemeve të matjes së cilësisë së ajrit dhe eliminimin e plotë të subvencioneve të qymyrit.
Heqja graduale e qymyrit në prodhimin e energjisë elektrike është masa më e rëndësishme për përmirësimin e cilësisë së ajrit dhe zëvendësimi i kaldajave shtëpiake me zgjidhje më miqësore me mjedisin, panele diellore në çati dhe projekte për përmirësimin e efiçensës së energjisë gjithashtu mund të luajnë një rol të rëndësishëm.
Fushata “Ballkani i bashkuar për ajër të pastër” është një iniciativë e Fondit Evropian për Ballkanin në partneritet me organizatat e mëposhtme: Eco Forum nga Zenica, Instituti për Menaxhimin e Mjedisit dhe Territorit nga Tirana, Sbunker dhe Balkan Green Foundation nga Prishtina, Air Care nga Shkupi, OZON nga Podgorica, Instituti Rregullator i Energjive të Rinovueshme dhe Mjedisit dhe Shkolla e Hapur e Beogradit nga Beogradi. Ai zhvillohet për të dytin vit radhazi, me synim ndërgjegjësimin e qytetarëve të rajonit për shkaqet dhe pasojat e ndotjes, mënyrat e mundshme për përmirësimin e cilësisë së ajrit dhe luftën për një mjedis më të shëndetshëm. “Ballkani i bashkuar për ajër të pastër” thekson domosdoshmërinë e bashkëpunimit rajonal në transformimin e sistemeve të mbrojtjes së energjisë dhe mjedisit, të cilat do të përmirësonin si ekonominë ashtu edhe shëndetin publik.
/EFB
