EKSKLUZIVISHT PER ARGUMENTUM
NGA DR. JORGJI KOTE
Në mbledhjen e Asamblesë Kombëtare të PS-së më 11 Shtator, Kryetari i saj, Edi Rama e quajti rotacionin politik demokratik “ përrallë” duke iu referuar me gjysmë zëri Suedisë, Norvegjisë dhe Suedisë. Madje, ai u tha asambleistëve socialistë të mos i besojnë atyre që i tregojnë këto përralla. E habitshme, sepse dihet që“ përralla treguesit” e këtij parimi të shenjtë të demokracisë liberale janë institucionet më të rëndësishme ku ne jemi ose po duan të anëtarësohemi sa më shpejt: OSBE-ja me Aktin Final të Helsinkit ku ne ”bëmë be dhe rrufe ” derisa hymë, KiE-ja, NATO dhe sidomos BE-ja.
Madje, në atë fillim të viteve 90, ishin ato që na mësuan dhe edukuan me frymën dhe praktikën e rotacionit partiak, si kusht, kriter dhe kërkesë e domosdoshme e demokracisë pluraliste, si tipari kryesor që e dallon atë nga monizmi dhe diktatura. Tregojnë se Stalini nuk e donte demokracine sepse sipas tij, ”aty nuk dihet se kush fiton”. Ndërsa në kohën e monizmit rotacioni politik mohohej me argumentin se PPSH-ja përfaqësonte interesat e të gjithëve, ndaj nuk ishte fare nevoja për parti tjetër dhe ca më pak nga opozita, ose me fjalë të tjera rotacioni!
Por le të qëndrojmë pak te pohimi i çuditshëm mbi “ përrallën “ e rotacionit, që urojmë të jetë ” lajthitje” e çastit ose mosnjohje e fakteve historike. Ndryshe, ajo deklaratë mund të jetë synim i hapur për një monizëm të ri por me vello pluraliste.
Fakte të panumurta nga përvoja politike europiane dhe amerikane tregojnë qartë se rotacioni politik në demokracinë pluraliste është faktori dhe avantazhi vendimtar që ka kontribuar në arritje të mëdha politike dhe social-ekonomike në vendet më të mëdha dhe më të përparuara demokratike.
Le ta fillojmë duke u ndalur te tri vendet skandinave, të cilave iu referua fare kalimthi Kryeministri Rama. Është e vërtetë që atje, falë kontributit të tyre përcaktues për shtetin social dhe socializmin ” sui generis” skandinav, partitë social – demokrate atje kanë ” bërë ligjin” gjatë shekullit të kaluar dhe në vijim.
Megjithatë, dhe atje, fakt është se në të tria vendet skandinave, partitë social-demokrate vëtëm se kanë dalë të parat, por ato nuk kanë fituar as dhe njëherë të vetme shumicën absolute si PS-ja jonë. Herë herë i janë afruar, në raste të tjera kanë fituar vetëm 1/3 dhe ¼ e vendeve në Parlament. Për rrjedhojë, ato kanë qenë të detyruara të qeverisin vazhdimisht me 2 – 3 partnerë të tjerë në koalicionet qeveritare. Më konkretisht, në Norvegji, laburistët drejtojnë aktualisht një qeveri pakice; madje, ndonëse kanë qenë të parat, meqenëse nuk kanë krijuar dot koalicione me të tjerët, pas vitit 1945 dhe sidomos në dy dekadat e fundit kanë kaluar në shumë raste në opozitë. Ndërkohë, në Danimarkë, pas vitit 2000 erdhën në pushtet të djathtët e moderuar dhe këto 10 vitet e fundit të parët janë sërish social-demokratët; por, duke mos patur shumicë abosulte, dhe ata kanë hyrë në koalicion me tre parti të tjera. E njëjta gjë ka ndodhur dhe me social-demokratët suedezë, të cilët vetëm njëherë, në vitin 1968 kanë fituar shumicën absolute, ndërsa në të gjitha rastet e tjera kanë qenë të parët por pa shumicën absolute.
Pra, siç shihet, ka një dallim të madh midis tyre dhe PS-së sonë, e cila ka 8 vjet që qeveris e vetme, rehat, madje si askund gjetkë me shumicë më të madhe se në mandatin e kaluar, edhe pse treguesit social – ekonomikë kanë pësuar rënie. Vlen për t’u theksuar se ndonëse në vend të parë, përqindja e tyre ka ardhur në rënie, duke shkuar në favor të së djathtës ekstreme, e cila sidomos në vendet skandinave është “ peshqesh” pikërisht nga e majta social-demokrate. Në zgjedhjet më të fundit të disa ditëve më parë, e djathta ekstreme në Norvegji kapi shifrën 24 për qind, vëtëm 4 për qind më pak se social-demokratët, të cilët do vijojnë me qeveri pakice.
Ndërkohë, gjatë periudhës 2013 – 2025, në të tria vendet skandinave, ka patur 2, 3 dhe 4 kryeministra social-demokratë dhe të djathtës; edhe pse nuk mbahen mend për afera/ skandale si te ne, por që i kalojnë me përgjegjësi personale.
Kjo tabllo rotacioni bëhet edhe më e qartë dhe shteruese kur kalojmë në kontinent dhe në SHBA. Në Gjermani, vetëm CDU-ja ka qëndruar dy herë 16 vite në pushtet, me Adenauerin dhe Merkelin, dy liderë emblematikë europianistë të mëdhenj. Në Britaninë e Madhe po ashtu vetëm njëherë konservatorët ndenjën 18 vite ( 1979 – 1997) falë kryesisht Thatcherit dhe shembjes së komunizmit në vendet e Europës Qendrore dhe Lindore. Nga partitë social-demokrate vetëm një herë PS-ja franceze qëndroi dhe ajo 16 vite në pushtet me Miteranin emblematik, në Britani 12 vite me Blair/Gordon, ndërsa në Gjermani, Spanjë, Itali, asnjëherë më shumë se 7 vjet.
POR, ndryshe nga PS-ja jonë, gjatë këtyre periudhave, ato kanë qeverisur në koalicion me 2 ose dhe tre parti, siç po ndodh dhe tani me CDU-në dhe para një viti me SPD-në. Gjithashtu, ndryshe nga PS-ja që sa vjen dhe rritet, Adenauer, Merkel, Thatcher dhe Blair erdhën duke pësuar ”firo” zgjedhore, derisa ”u dorëzuan” pa asnjë skandal dhe në kohën e tyre më të mirë.
Rotacioni ka funksionuar mjaft mirë në demokracitë e Amerikës Latine dhe në SHBA me republikanët dhe demokratët, ku asnjera nuk ka qeverisur me shuime se 10 vjet. Ndërsa presidentët atje dihet se qëndrojnë vetëm për dy mandate.
Vlen të theksohet se rotacionin politik në vendet me demokraci liberale e garantojnë dhe çimentojnë, krahas të tjerash zgjedhjet e lira dhe të ndershme; fatkeqësisht te ne ato nuk janë bërë ende realitet as në 35 vitet e fundit. Ndaj, traditat, mentaliteti dhe përvoja 150 vjeçare e demokracisë europiane dhe amerikane lidhur dhe me rotacionin dhe demokracinë në përgjithësi as që kanë të krahasuar me ne.
Natyrisht, përjashtim nga rotacioni bëjnë vendet autoritare, ku pushteti ashtu si revolucioni janë të përhershëm dhe të përjetshëm, pa zgjedhje por me votime farsë.
Ja pse, ta quash rotacionin politik “ përrallë” kur ai është realitet kudo, po, dhe në vendet skandinave është kambanë e madhe alarmi për të gjithë, brenda dhe jashtë vendit, se demokracia pluraliste është në rrezik, duke dhënë të qartë të kuptohet se shumica e tanishme nuk e do rotacionin. Sepse le ta theksojmë, rotacioni nuk është fjalë goje dhe as përrallë, por shenja e madhe dalluese midis monizmit dhe pluripartizmit, midis diktaturës dh demokracisë liberale. Po, pa këtë rotacion, gjithçka tjetër mund të kthehet në përrallë, jo si nga e kaluara te filmi, por shumë më keq se aq.
Ama ky rotacion realizohet jo me slogane, samite dhe parodi, por nëpërmjet zgjedhjeve të lira dhe të ndershme, të cilat deri tani janë e munguara e madhe në Shqipëri. Ndryshe nuk do të ndodhte si në asnjë vend tjetër, që mandatin e katërt shumica të marrë dhe më shumë vende në parlament. Sepse pushteti të konsumon dhe të amortizon në demokraci. Sepse çdo alternativë dhe më e mira në dukje vjen një moment dhe shteron, ndaj duhen versione të reja. Por, nëse dikush i pengon ato shprehimisht me përrallën e rotacionit, të shoqëruar me lloj lloj trukesh dhe hilesh, atëhere ky është ogur i keq për demokracinë, e cila dallohet pikërisht nga pranimi i rotacionit, jo detyrimisht 4 vjet, por dhe më gjatë, por jo deri më 2040 apo ca më keq 2050. Pastaj, përse duhet ky futurizëm i kotë politik për vitin 2050, kur kemi përpara ende 2030? Gjithsdesi, besojmë se përjashtimi shqiptar nuk do të jetë i justifikuar, i besueshëm dhe as i realizueshëm. Ndryshe, vërtet që dhe te ne rotacioni politik do të bëhet “ përrallë nga e kaluara“
© 2025 Argumentum
