Kolosi i letërsisë shqipe, Ismail Kadare u përcoll sot për në banesën e fundit me të gjitha nderimet nga mijëra qytetarë e personalitete të jetës publike nga Shqipëria dhe Kosova.
Një numër i madh personalitetesh të jetës publike, politike e letrare janë bërë pjesë e homazheve në nder të kolosit të letërsisë shqipe, Ismail Kadare.
Homazhet publike u mbajtën në TKOB, nga ora 09.00 deri në 12:50, aty ku më parë ishte ngritur (për një shfaqje të planifikuar më parë) një skenografi me bustin e Nënë Terezës që nuk mund të hiqej.
Arkivoli i mbuluar me flamurin shqiptar e lule u vendos në skenë ndërsa në sfond ishte silueta e Nënë Terezës, me vellon e murgeshës e duart që luten me rruzare e një kryq të varur.
“Nën hijen e shenjtores së tij të dashur, Ismaili symbyllur do të ndihej i marrë në mbrojtje nga të tërë ata shumë që s’e donin, po edhe nga ata jo pak që e donin po s’do t’i donte asesi rrotull, përgjatë kalimit të tij nga kjo botë në tjetrën.” tha Rama, i cili ishte dhe organizatori i ceremonisë shtetërore të varrimit.
Në sfond veç muzikës funebre, ishin poezitë dhe pjesë nga proza e tij. Pak metra larg arkivolit, ishte vendosur tavolina me librin e ngushëllimeve. Ata që kishin ardhur për ta nderuar linin nga një shënim në librin e lamtumirës, ndërsa portreti i madh i Ismail Kadaresë rrinte i vështronte.
Të veshur me të zeza bashkëshortja Helena Kadare dhe dy vajzat e shkrimtarit, Gresa dhe Besjana të ulur në reshtin e parë pritën ngushëllimet e një kortezhi të madh me njerëz, pjesë e të cilit ishin dhe krerët më të lartë të Shqipërisë dhe Kosovës, personalitete të shquara të kulturës dhe artit në botën shqiptare, miq dhe dashamirës të autorit, por dhe qytetarë të thjeshtë, ata që në shtëpitë e tyre kanë një libër të tij dhe me artin i bëri të ëndërrojnë përtej kufijve të Shqipërisë.
Në homazhe nuk munguan personalitetet politike të vendit, si presidenti Bajram Begaj,dy ish presidentët, Alfred Moisiu, Rexhep Meidani, kryetari i Partise së demokratëve euroatlantikë, Lulzim Basha dhe kreu i Partisë së Lirisë Ilir Meta.
Nga Kosova udhëtoi drejt Tiranës presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, e kryeministri i Kosovës Albin Kurti me delegacionet e tyre dhe shumë politikanë të tjerë. Nga Maqedonia e Veriut për ti dhënë lamtumirën e fundit Kadaresë kishte ardhur kreu i BDI-së Ali Ahmeti, kryetari i bashkisë së Tetovës. Për ta Kadare ishte zëri në mbështetje të Kosovës dhe shqiptarisë.
Liria e Kosovës për të ishte triumfi i kombit shqiptar. Ndërkaq, për kombin shqiptar, vetë ekzistenca dhe vepra e Ismail Kadaresë është triumf i kulturës mbi injorancën dhe i lirisë mbi diktaturën. Lamtumirë, titani i letërsisë, Ismail Kadare!’’, shkruajti presidentja Osmani në librin e ngushëllimeve.
” Historia me gjithë mitet, politika me gjithë intrigat, gjuha me gjithë bukurinë, me romanet dhe pozitë e Ismail Kadaresë u bënë dije dhe vetëdije për popullin tonë. Lum ne që e patëm kaq shumë. Vepra e tij do të rrojë gjatë, jo vetëm për ne” shkruajti kryeministri Kurti
Shkallët e TKOB-së janë vazhdimisht të mbushura me njerëz të thjeshtë, familjarë, miq por edhe me figura dhe personalitete të shquar të hapësirës mbarëkombëtare si drejtori i Bibliotekës Kombëtare, Pirro Misha, fotogradi Roland Tasho i cili e ka ndjekur me aparatin e tij edhe ne Paris, publicisti Veton Surroi, poeti e shkrimtari Preç Zogaj etj.
Gjatë ceremonisë, në sfond interpretohen poezitë e tij ikonike që mbeten të pavdekshme.
Presidenti Bajram Begaj zhvilloi homazhe në nder të shkrimtarit të shquar shqiptar me famë botërore, Ismail Kadare, në ceremoninë shtetërore të lamtumirës së fundit të organizuar në Tiranë. Presidenti i Republikës së Shqipërisë, i shoqëruar nga Zonja e Parë, vendosi kurorën me lule pranë arkëmortit të mbuluar me flamurin e Shqipërisë. Presidenti i Republikës shënoi në librin e ngushëllimeve vlerësimet për “Nderin e Kombit”.
“Shqipëria dhe shqiptarët përcjellin sot për në panteonin e përjetësisë gjeniun e tyre të letrave, Ballkani poetin e miteve të tij, Evropa dhe bota ndër përfaqësuesit më të spikatur të letërsisë moderne. Falë talentit të rrallë dhe ndërgjegjes patriotike, Ismail Kadare fitoi për së gjalli statusin e privilegjuar të emancipuesit shoqëror dhe atij identitar. Novator në stil, si dhe në gjuhë, së bashku me Nënë Terezën, ai u shndërrua në emblemën ndërkombëtare të Shqipërisë dhe shqiptarëve të kohëve moderne. Ismail Kadare do të përkujtohet gjithmonë me nderim si promovues, si askush tjetër, i krenarisë kombëtare, veçanërisht i orientimit evropian të kombit shqiptar. Lamtumirë, i madhi ynë!”, shkroi Begaj në librin e ngushëllimeve.
Kryeministri Edi Rama i shoqëruar nga bashkëshortja Linda Rama kryen homazhe në nder të Kadaresë dhe zunë vend pranë familjarëve.
Nuk kanë munguar edhe krerët e shtetit të Kosovës: presidentja Vjosa Osmani, Kryeministri Albin Kurti si dhe kryetari i Kuvendit, Glauk Konjufca të cilët kryen homazhe përpara arkëmortit.
Kreu i BDI-së në Maqedoninë e Veriut, Ali Ahmeti dhe kryetari i Tetovës Bilall Kasami ka zhvilluar homazhe në nder të kolosit të letrave shqipe Ismail Kadare.
Pas homazheve, Ahmeti tha për mediet se veprat e Kadaresë i mbesin Shqipërisë dhe shqiptarëve. “Shkëlqeu dhe proza e Ismail Kadaresë në skenën vendore dhe atë botërore. I mbetet gjeneratave, i mbetet Shqipërisë, shqiptarëve, atyre që krijojnë prozë dhe poezi të bëjnë vazhdimësinë e Kadaresë dhe të Dritëro Agollit”, u shpreh ai.
Homazhe kanë kryer edhe një numër i madh akademikësh si dhe shkrimtarësh, mes të cilëve i mirënjohuri Fatos Kongoli. Në radhën e gjatë në TKOB, shihen edhe një numër i madh artistësh nga Kosova.
Shkrimtari Fatos Kongoli e ka konsideruar Ismail Kadarenë si një shkollë letrare, proza e të cilit është e paimitueshme.
“Një shkrimtar i madh i përmasave botërore, është njeriu që ka bërë për Shqipërinë. Unë e kam adhuruar gjithmonë Kadarenë si autor. Kemi pasur një mik të përbashkët. Vila e Kadaresë në Qerret ishte ngjitur me të mikut tonë, aty takoheshim shpesh. Më ndodhte që takoheshim dhe në raste të ndryshme. Muhabetet tona kanë qenë nga më të bukurat, sepse Ismaili ishte i çliruar komplet nga gjithçka dhe fliste në mënyrën më të lirshme. Nuk ka rëndësi se çfarë flisnim. Ismaili nuk është shkrimtar i zakonshëm, ai është shkollë letrare. Shumë shkrimtarë të rinj e imitonin, mirëpo proza e Kadaresë është e paimitueshme. Është një shkrimtar i pavdekshëm”, tha shkrimtari Kongoli.
Akademikë dhe kolegë të Kadaresë u shprehën pas homazheve letërsia shqipe ka humbur mbretin e saj, por ndonëse është larguar fizikisht, Kadare ka lënë pas një trashëgimi të pasur me veprat e tij.
“Letërsia shqiptare ka humbur mbretin e saj. Kadareja është mbreti i Letërsisë Shqipe të të gjitha kohërave. Ai themeloi një kuptim të ri për letërsinë moderne, duke reflektuar dhe përvojat më të avancuara. Ishte një shkrimtar unikal që reflektoi talentin e radhë dhe ajo që e veçon Kadarenë është talenti i tij i një niveli shumë të lartë, magjia e tij në të shkruar, stili i tij i mrekullueshëm”, tha shkrimtari Preç Zogaj.
Shkrimtari Ylljet Aliçka tha se Kadare ishte një emancipues shpirtëror i shoqërisë shqiptare, tej talentit të tij si shkrimtar.
“Në gjithë botën është i përhapur sepse letërsia e tij shijohet. Iku fizikisht, por vepra mbetet dhe do e kujtojmë gjithmonë me mall ne që e kemi njohur nga afër. Kam një arsye’ personale për ta ndjerë çik më shumë dhimbjen. Më ka promovuar, më ka bërë parathënie librash dhe e konsideroj si baba shpirtëror”, u shpreh ai në një prononcim për mediet.
Kryeministri Edi Rama mbajti sot fjalën e rastit në ceremoninë e lamtumirës së fundit të shkrimtarit, gjeniut të letrave shqipe Ismail Kadare, i cili ndërroi jetë dy ditë më parë.
Pas homazheve në Teatrin Kombëtar të Operas, Baletit dhe Ansamblit Popullor për shkrimtarin e madh Ismail Kadare, ceremonia e përcjelljes vijoi me himnin kombëtar dhe fjalën e Kryeministrit që siç u shpreh ai, ia kishte kërkuar bashkëshortja e Kadaresë, Helena.
Rama u ndal tek rastësia e dekorit me simbolet e Nënë Terezës që ndodheshin aty për një shfaqje ndërsa protokolli organizonte homazhet për shkrimtarin.
“Këtë hije të Nënë Terezës mbi trupin e Ismailit nuk e solli kush e përgatiti këtë ceremoni shtetërore, ishte këtu, kishte ardhur më parë. Njoftimi që salla ishte zënë dhe Nënë Tereza nuk lëvizej dot prej aty më erdhi bashkë me foton e kësaj skene, e cila po montohej për një shfaqje sonte në darkë. Lëreni aty u thashë, nuk ka më mirë. Askujt nuk do i shkonte mendja, çka rastësia e solli këtu enkas për Ismailin dhe më mirë sesa nën hijen e saj shqiptares që i takon botës, asesi tjetër nuk mund të bëhej ceremonia e përcjelljes nga jeta të shqiptarit që i takon botës”, u shpreh Rama.
“Duke e pas njohur e dita në çast që nën hijen e shenjtores së tij të dashur, Ismaili symbyllur do të ndjehej i marrë në mbrojtje, nga të tërë ata, shumë që se donin, po dhe nga ata jo pak që e donin, po s’do t’i donte asesi rrotull përgjatë kalimit të tij nga kjo botë në tjetrën”, tha Rama.
“Ismail Kadareja jetoi si dëshmitar i një fjale për të cilën mori të tëra lëvdatat e nderimet e mundshme të botës dhe të tërë smirën dhe sharjet e mundshme të vendit që e lindi. Nuk e mori çmimin Nobel, po mbeti në arkivat e procesverbaleve të Komitetit të Nobelit, i vetmi kandidat për të cilin ka një dosje letrash anonime nga bashkatdhetarët e tij”, u shpreh Kryeministri Rama.
“Ai erdhi, shkroi dhe iku!”, u shpreh Rama ndërsa vuri nw dukje vendimin pwr t’ia respektuar ikjen duke i dhënë në kohën dhe vendin e duhur një banesë të fundit, ku të mos ndjehet i kërcënuar as nga dashuria e pakërkuar, që e kishte tmerr, as nga fqinjësia asnjëherë e dëshiruar, që e kishte lemeri dhe as jo e jo nga tubimet, nderimet e fjalimet sidomos, që i kishte llahtari.
Rama njoftoi të pranishmit në homazhe se është kërkesë legjitime e hijes së tij të pandashme, Helenës, që vendosja e përkohshme e trupit të tij në Tufinë të bëhet vetëm me praninë e familjarëve.
Në fund, Rama u ndal të falënderojë edhe njëherë publikisht Ismailin për një dhuratë shumë speciale, të cilën ai, u shpreh Kryeministri, “ma ka bërë mua dhe të gjithë brezave të dashnorëve të paepur të gjuhës shqipe, me përkthimin magjepsës të Resë në Pantallona të Vladimir Majakovskit”.
“Ai e di, e dinte, ia kam thënë më shumë se sa njëherë, po edhe unë sot e di, që do t’i vinte shumë mirë nëse po të kishte mundësi të merrte pjesë këtu me sy e veshë në funeralin e tij, t’i dëgjonte këta rreshta:
“Mendimin tuaj,
që ëndërron në trurin e butë,
si lakeu i dhjamur në kanapenë me zdral,
do ta tall me zhelen e përgjakur të zemrës;
gjersa të ngopem, idhnak e brutal.”
U prehsh në paqe Ismail, i the të gjitha!”, përfundoi Rama.
Pas përfundimit të homazheve dhe fjalës së rastit nga Kryeministri Rama, me duartrokitje dhe karafila të bardhë mbi arkëmort nga të pranishmit, është përcjellë për në banesën e fundit Ismail Kadare.
