Zheljko Trkanjec-Jutarnji List[i]
Nuk është e lehtë të jesh Donald Trump këto ditë. Gjithë frymëzim, në rrjetin e tij shoqëror Truth Social, përkujtoi vitin e parë të fitores zgjedhore, por fitorja e demokratëve sikur e errësoi këtë frymëzimin e tij, sepse ata ruajtën kontrollin në Nju Jork, dhe në shtetet federake Virxhinjia dhe Nju Xhersi. Në këto dy shtete federale demokratët i fundosën republikanët.
Kina i sjell paksa lehtësim
Vjen lajmi që zbut disi idhtësinë e humbjes: Kina lajmëroi blerjen e afro 120.000 tonë metrikë (metric ton, 1.000 kilogramë) grurë amerikan, e për pasojë Trumpi fermerëve mund t’u pohojë se kjo është rrjedhojë e negociatave të tij të suksesshme me presidentin kinez Xi Jinping. Por ndërsa Pekini hoqi tarifën doganore prej 15 përqind ndaj disa prodhimeve bujqësore amerikane, mbetet tarifa 10 përqind e vendosur si kundërpërgjigje ndaj doganave të Trumpit të shpallura në “Ditën e çlirimit”, me 2 prill, tarifat doganore për sojën ruajtën shtesën prej 13 përqind.
“Nuk presim kthimin e kërkesës kineze për sojën në tregun amerikan, sepse Brazili është më i lirë”, thuhet në Reuters referuar burimeve tregtare. Agjensia kujton se pas takimit të Trumpit dhe Xisë, pala amerikane bëri me dije se Kina do të blejë më sëpaku 12 milionë tonë metrikë sojë amerikane në dy muajt e fundit të vitit 2025, dhe më sëpaku 25 milionë tonë në tre vitet në vazhdim. Soja është prodhim me rëndësi në shtetet federale të prirur për të votuar për republikanët. Për këtë në këto njësi zgjedhore kandidatët republikanë nuk do të kenë nevojë të zbatojnë udhëzimin e Trumpit pas zgjedhjeve të së martës: “Republikanë, jeni të ashpër, të mençur dhe fitoni”. Pas një viti mbahen zgjedhjet, për Kongresin për gjysmën e mandateve, ku, pothuajse si rregull, opozita del më mirë.
Presidenti amerikan gjeti justifikim për humbjen zgjedhore: ai nuk ka qënë në listën zgjedhore. Nuk do të jetë as pas një viti. As pas tri. Shkaku tjetër, mendon ai, është bllokada e qeverisë federale e cila të mërkurën u bë më e gjata në historinë e ShBA-ve, duke hyrë në ditën e 36-të – deri tani më e gjata ishte ajo në mandatin e parë të Trumpit, 2018/2019- meqënse Kongresi vazhdon të mos japë miratimin për buxhetin federal. Trumpi në lajmërimin e tij të cituar më sipër, shkruan se me këtë janë dakord edhe anketat, por ato reale, jo faktet alternative, thuhet, sipas AP, se humbja të martën ishte “dënim i heshtur për Trumpin” nga ana e zgjedhësve. Kanali TV i orientuar djathtas Fox News nënvizon se “vështirësia ekonomike është aktori kyç i fitores së demokratve në garat me rrezik të lartë, ndërsa e majta shfrytëzon frustrimin e zgjedhësve. Foxi përsëri gërryen qëndrimet e Trumpit.
Po, nuk është e lehtë të jesh Donald Trump këtyre ditëve. Nga republikanët në Senat kërkohet të ndërpritet filibuster-i. Është fjala për taktikën e shtyrjes së vendimeve, shpesh nëpërmjet fjalimeve të pandërprera, e cila ka qënë temë e filmit “Mr. Smith Goes to Washington”, me regjizor Frank Capra, ku rolin kryesor e luan James Stewart. Heqja e këtij rregulli kërkon 60 vota të cilat republikanët nuk i kanë, por edhe nuk janë të prirur t’a heqin këtë institut: fjala filibuster vjen nga fjala hollandeze vrijbueter– pirat “Filibusteri e bën senatin Senat”, tha John Thune, shefi i republikanëve në dhomën e lartë të Kongresit. Demokratët e shfrytëzojnë filibuster-in si levë presioni ndërsa kërkojnë zgjatjen e subvencioneve për përkujdesjen shëndetsore të cilën e nënvizojnë si pjesë të buxhetit. Vendimi i Drejtorisë Federale të Aviacionit (FAA) që t’a zvoglojë qarkullimin në 40 tregje të “dendësisë së madhe” duke filluar që nga e premtja për të ruajtur sigurinë është rrjedhojë direkte e bllokadës.
Tërë bota do të ishte në depresion
Nuk përfundojnë me kaq telashet e Trumpit. Të mërkurën është mbajtur seanca dëgjimore para Gjykatës së lartë mbasi disa kompani dhe 12 shtete federale kanë ngritur akuzë kundër vendosjes së tarifave doganore të Trumpit. Gjykatat e shkallëve të ulëta kanë dhënë vendimin se Trumpi, duke i’u referuar Ligjit për kompetencat e jashtëzakonshme ndërkombëtare ekonomike, ose IEEPA, të vitit 1977, i destinuar në rastet e situatave të jashtëzakonshme kombëtare, si mbulesë për vendosjen e tarifave doganore, ka tejkaluar kompetencate presidentit.
Trumpi gjatë mandatit të parë ka emëruar tre gjyqtarë në Gjykatën e Lartë e kësisoj raporti i tanishëm i konservatorëve ndaj liberalëve është 6:3, por më pas pati një befasi. Nga qarku konservator kanë ardhur një sërë pyetjesh të ashpra drejtuar avokatit të administratës. John Roberts, Kryetari konservator i Gjykatës, ka thënë se vendosja e taksave për amerikanët “ka qënë gjithmonë kompetencë themelore e Kongresit”. Amy Coney Barret, nga krahu konservator, e pyeti avokatin e administratës se cilët janë argumentet e tij që formulimi i IEEPA-së, i cili presidentit i jep kompetenca të jashtëzakonshme për “rregullimin e eskportit”, të përfshijë edhe doganat.
Nëse Gjykata e lartë jep vendim kundër Trumpit, pritet që tarifat doganore të mbeten në fuqi sapse administrata do t’u drejtohet bazave të tjera juridike, tha para seancës dëgjimore ministri i financave Scott Bessent për Reutersin. Presidenti amerikan për kanalin Fox tha se “tërë bota do të jetë në depresion” sikur të mos arrihet të vendosen tarifa doganore për mallrat e partnerëve tregtarë.
Le të presim vendimin e Gjykatës, kanë lajmëruar se do të vijë më shpejt se zakonisht.
[i] https://www.jutarnji.hr/vijesti/svijet/donald-trump-izborni-porazi-carine-vrhovni-sud-15640814?cx_linkref=jl_home_vijesti_prva_pasica
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
