Në fakt, kjo pyetje është më e drejtë se pohimi apo mohimi absolut, d.m.th. «po, do të çelen, ose jo, kurrsesi». Këtë e them nisur dhe nga fakti se 20 vitet e fundit, si shumë kolegë të tjerë, jam marrë direkt me këtë dosje si diplomat në Berlin dhe sidomos në Bruksel. Padyshim që Rekomandimi pozitiv i Komisionit Evropian është vlerësim për hapat dhe arritjet tona për plotësimin e kushteve dhe reformave të njohura; për punën e dikastereve përkatëse, MPJ-së dhe në veçanti të Misionit tonë pranë BE-së në Bruksel; ky i fundit ka përballuar një vëllim të jashtëzakonshëm pune me një paletë tematike tërësore. Gjithsesi, siç e pohoi vetë Mogherini më 29 maj, bëhet fjalë vetëm për Rekomandim, d.m.th. propozim TEKNIK nga Brukseli, por ende jo vendim POLITIK nga vendet anëtare. Rikujtojmë se vitin e kaluar i njëjti propozim teknik nuk u kthye në vullnet dhe votë politike nga Këshilli Evropian.
Ndaj, megjithëse shpresojmë shumë që « Po »-ja e shumëpritur të jepet qoftë dhe në vjeshtë, pasi në qershor duket tejet e vështirë pasi mungon koha e nevojshme e shqyrtimit të këtij rekomandimi në vendet anëtare, kujdes se ai Rekomandim nuk të çon aq lehtë e ca më pak automatikisht në çeljen e negociatave; sepse ato nuk i çel Komisioni dhe Parlamenti, por vetëm Këshilli Evropian! Edhe konfirmimin nëse i kemi kryer « detyrat e shtëpisë » dhe sidomos “notën“ kaluese POLITIKE do ta japë ky Këshill, d.m.th. qeveritë dhe parlamentet e 28 vendeve anëtare të BE-së dhe jo Komisioni! Ja disa nga « pse-të » kryesore të këtij realiteti.
Dihet se BE-ja u krijua më 25 Mars 1957 në Romë, si bashkimi vullnetar i 6 vendeve- Gjermania, Franca, Italia, Holanda, Belgjika dhe Luksemburgu ; më vonë u zgjerua derisa në ditët e sotme numëron 28 vende bashkë me Britaninë e Madhe. Fillimisht njihej si Tregu i Përbashkët Evropian derisa më 1993 filloi të quhej Bashkimi Evropian. Kurse Komisioni, Parlamenti dhe vitet e fundit Shërbimi i Jashtëm Europian janë instrumente dhe institucione në shërbim dhe vartësi të vendeve anëtare.
Mbi bazën e traktateve ligjore të BE-së, janë drejtuesit më të lartë të këtyre 28 vendeve që si pothuajse për gjithçka vendosin edhe për çeljen e negociatave deri në anëtarësimin e plotë në BE. Kësisoj, asnjë vendim nuk mund të merret pa miratimin autonom të secilit vend anëtar, duke përfshirë dhe më të « vegjlit » Maltën, Qipron dhe Luksemburgun.
Vërtet që Komisioni Evropian ose « qeveria e BE-së » ka shumë kompetenca dhe të drejtën ligjvënëse, por prapë ai nuk mund të bëjë asgjë pa miratimin e secilit vend antar. Madje, janë këto të fundit që zgjedhin Presidentin e saj dhe të institucioneve të tjera më të larta. E njëjta gjë mund të thuhet dhe për Eurodeputetët që në vendimet e tyre bazohen te forcat politike që i kanë caktuar në vendet anëtare.
Arsyeja tjetër e fortë për epërsinë dhe specifikat e kryeqyteteve evropiane ndaj Komisionit Evropian qëndron në disa dallime jo të vogla në qasjet e tyre; së pari, Komisioni është vetëm subjekt, kurse Këshilli edhe objekt i politikave dhe problematikave në vendet e tjera kandidate; ndryshe nga Komisioni, Shërbimi i Jashtëm dhe Parlamenti Evropian që kanë karakter « supranacional » pra mbi vendet anëtare, këto të fundit janë shumë më pranë elektorateve, medias, opozitës dhe « humorit » politik të publikut ; po ashtu, Komisioni nuk zgjidhet sikurse ndodh në vendet anëtare çdo katër vjet. Shumë e rëndësishme, Komisioni bën vlerësime vetëm ose kryesisht me fakte, shifra dhe përqindje zyrtare, kurse Këshilli kryesisht mbi bazën e perceptimeve dhe rreziqeve që krijojnë shifrat dhe sidomos dukuri të tilla negative si azili, krimi i organizuar, trafiqet e paligjshme , etj. Kështu, në disa zona në Francë Marine Le Pen fitoi me propagandën kundër azilantëve, edhe pse në ato zona nuk ka asnjë prej tyre! Mirëpo, kjo ndodhi vetëm nga frika dhe pasiguria që kanë krijuar forcat populiste dhe euroskeptike. Kësisoj, vërtet që një vend kandidat mund të ketë ulje në shifrat e azilit, korrupsionit dhe kriminalitetit të organizuar dhe arritje të tjera, por sërish në vende të caktuara ky realitet nuk ka arritur të përkthehet ende, se kërkon kohën e vet; për pasojë atje mund të jetë ende mbizotërues mendimi ose perceptimi publik se niveli dhe sidomos rrezikshmëria e tyre, pavarësisht nga niveli dhe kriteret zyrtare është e lartë dhe shqetësues për ta. Sepse dhe vendet anëtare kanë analizat dhe institucionet e tyre të pavarura jo më pak konkurruese se ato të Brukselit. Për rrjedhojë, që të çelen negociatat, duhet të krijohen bindje dhe perceptime pozitive dhe te elektoratet, qeveritë dhe parlamentet e secilit vend anëtar e sidomos të atyre skeptike. Ca më tepër tani kur roli dhe pesha e tyre është rritur ndjeshëm.
Pengesë tjetër për çeljen e shpejtë të negociatave është padyshim debati me dilemat parimore brenda BE-së me protagoniste kryesore Francën, nëse duhet shtyrë procesi i zgjerimit sa të vendosin rregull në shtëpinë e tyre apo duhet përshpejtuar për të shmangur ndikimet e aktorëve/faktorëve të tjerë. Kësisoj, shkëndijë e vetme shprese por jo automatike këtu mund të jetë Maqedonia e Veriut me Marrëveshjen e Prespës nga e cila mund të përfitojmë dhe ne që të mos na lenë vetëm me Bosnjën.
Nisur nga sa sipër, që rekomandimi i Komisionit Evropian të kthehet brenda vjeshtës në vendim politik të Këshillit të 28 vendeve anëtare pa ndonjë shtyrje, « bisht » ose kusht tjetër, në vend të hedhjes së « falleve politikë » lipset një menaxhim sa më i mirë i kësaj situate sfiduese nga shumica parlamentare por dhe opozita bashkë me aktorë/faktorë të tjerë të njohur.
Në radhë të parë kërkohet që qeveria dhe instancat e saj të mos e trajtojnë rekomandimin e Komisionit si trofe dhe as si notë; të nxjerrim mësime nga viti i kaluar kur u tregonim me mburrje Rekomandimin e Brukselit dhe disa vende anëtare na e thanë qartë dhe prerë « E pastaj, po ne ç’jemi këtu? Pse burra më të mirë janë ata të Komisionit apo dhe Europarlamentit? »
Ca më tepër që ndryshe nga sa mendojnë disa, koniuktura politike dhe elektorale në shumë vende anëtare pas zgjedhjeve të 26 Majit është më e disfavorshme se vitin e kaluar. Ndonëse forcat ekstremiste nuk kapën dot kuotat e pretenduara, rreziku anti – zgjerim nuk është zhdukur aspak dhe do të vijojë më tej. Ja në Francë, të dy fituesit e mëdhenj, Macron dhe Le Pen janë kundër këtij zgjerimi dhe çeljes së negociatave. Dhe Gjermania si mbështetësja jonë e fuqishme këto ditë dhe javë ndodhet në momente tejet kritike për mbijetesën e qeverisë, të Kancelares Merkel dhe të SPD-së ! Kurse në Holandë e Danimarkë vërtet euroskeptikët pësuan humbje, por ata janë sërish në pushtet në këto dy vende; ndaj asgjë nuk ndryshon në qëndrimet e tyre. E patë se si Holanda nuk hoqi dorë nga kërkesa për pezullimin e vizave si akt politik. Për fat të keq, dhe në Belgjikë kanë dalë fitues dy parti nacionaliste dhe ekstremiste të djathta, duke venë në rrezik krijimin e qeverisë federale e duke hedhur hije dyshimi edhe mbi mbështetjen e vazhdueshme belge ndaj nesh.
Pa kurrfarë paragjykimi, por me realizëm mund të përmendet rreziku tjetër i mundshëm që po shfaqet në horizont nga fqinji ynë, Greqia ku më 7 Korrik do të ketë zgjedhje të parakohshme parlamentare. Pas fitores së saj plebishitare në zgjedhjet lokale të 1 qershorit, partia opozitare « Nea Demokracia » e Mitsotakis të ri është favoritja pothuajse e sigurt dhe në zgjedhjet më 7 Korrik; mirëpo ky i fundit disa ditë më parë e kushtëzoi fare qartë çeljen e negociatave me respektimin e të drejtave të minoritetit; por, nuk është aspak çudi që të nxjerrë nga sirtarët edhe Marrëveshjen e Detit që motra e tij, Dora Bakojanis nënshkroi 10 vjet më parë.
Ndaj, periudha deri në vendimin e Këshillit për çeljen e negociatave do shfrytëzuar nga politika, qeveria dhe diplomacia jonë për një lobim aktiv dhe bashkëpunim, sidomos me vendet problematike, pa panik, pa propagandë, me fakte në dinamikë. Të mos bëhemi « mistrecë » dhe të bezdisim aleatët tanë që janë në « hall » duke mbuluar të metat dhe mangësitë tona për këtë situatë por të punojmë vet më shumë, e jo të bëjmë « lojë luftash apo tërheqje litari » por duke marrë përgjegjësi e duke menaxhuar krizat vetë.
Veç kësaj, në vend që të shpenzojmë kohë dhe energji negative me stigmatizime dhe ankesa ndaj aktorëve të brendshëm e ca më keq ndaj ndonjë vendit të caktuar është momenti që të forcojmë mirëkuptimin për vështirësitë e tyre ku dhe ne kemi kontribuar jo pak dhe bashkëpunimin me secilin, t’i bindim sa më shumë me fakte dinamike dhe të prekshme për avantazhet e çeljes së negociatave, të intensifikojmë komunikimin tonë sidomos nëpërmjet diplomacisë parlamentare. Në kushtet e tanishme ajo është shumë më e besueshme se çdo format tjetër sado i lartë.
Ndaj, nisma dhe demarshet e Kuvendit dhe Kryetarit Gramoz Ruçi në Holandë dhe gjetkë bashkë me drejtues të tjerë të lartë të Kuvendit janë për t’u përgëzuar; por, veç kujdesit në prononcime për të mos ngatërruar mirësjelljen diplomatike me faktet kokëfortë në muajt e ardhshëm, deputetët e grupeve përkatëse parlamentare të miqësisë, drejtues dikasteresh dhe agjencish ligjzbatuese, gazetarë e aktivistë shoqërore duhet të shihen dhe dëgjohen vazhdimisht në Berlin, Paris, Hagë, Kopenhagen, Athinë, Bruksel dhe gjetkë. T’u tregojmë vazhdimisht e jo sipas parimit « një herë në mot del e kullot » me fakte arritjet tona dhe siç është shprehur me të drejtë ministri Cakaj se jemi partnerë të ardhshëm të sigurt e seriozë.
Më e rëndësishmja e që ka deri tani ka munguar, këto e të tjera vizita duhen shoqëruar e plotësuar doemos me fushata agresive sidomos në shtypin, median dhe shoqërinë civile të atyre vendeve, me ndihmën dhe mbështetjen e ambasadave tona atje ; këto të fundit kanë bërë shumë pak në vendet problematike për ne.
Së fundi, edhe pse këta aktorë dhe faktorë të jashtëm kanë të bëjnë me Evropën, klasa jonë politike ka pjesën e vet të madhe të fajit ; sepse me krizat dhe konfliktet e pareshtura në 25 vitet e fundit e ka shtyrë integrimin në BE në limite të tejskajshme. Ja dhe tani që përgjërohemi për negociatat, sërish kemi dy sfida /pengesa të mëdha « nga brenda » por jo të patejkalueshme; zgjedhjet e diskutueshme vendore dhe krizën e ashpër politike që na qëndrojnë mbi kokë si « shpata e Demokleut » Ja pse, bëjmë mirë të jemi më realistë dhe më kritikë ndaj « gjynaheve » tona, duke bashkuar më në fund premtimet me zbatime. Vetëm kështu, pavarësisht nga disa koniunktura të pafavorshme, negociatat tona aq shumë të dëshiruara për anëtarësimin në BE mund të çelen brenda këtij viti./gsh
