Nga Dejan Azeski- IFIMES*
Për ata prej nesh që nuk e kujtojnë Jugosllavinë që nga lindja jonë, na thuhet për anëtarësimin në Bashkimin Evropian si e vetmja rrugë drejt së ardhmes sonë më të ndritur. Jemi pothuajse të detyruar të përjetojmë atë krijim sublim si Qytetet e Zanave në përrallat popullore perëndimore. Është sikur presim pafundësisht që zanat të fluturojnë dhe të na pjalmojnë me pluhurin e pranverës dhe prosperitetit të përjetshëm.
Por në të njëjtat përralla, si rregull, kudo që ka zana, ka edhe orkë të maskuar që jetojnë diku nën tokë, si insekte që ushqehen me mbetjet e pjesës tjetër të botës kulturore. Shumë nga brezi im ishin adhurues të sinqertë të arritjeve mjeshtërore të filmit si Harry Potter ose Zoti i Unazave derisa në një moment kuptuam kolektivisht se në perspektivën e kombeve themeluese të familjes evropiane: orkëve, goblinëve, trollëve dhe të gjitha krijesave të tjera të neveritshme, në të vërtetë jemi ne ata që kemi pritur për 35 vjet (ose saktësisht që nga viti kur linda unë) nën muret mesjetare të Bashkimit Evropian.
Kjo pritje e pafundme nuk do të ishte kaq e tmerrshme nëse do të kishte një kriter të qartë dhe parimor për rrugën që duhet ndjekur drejt “Olimpit qytetërues”. Në përgjithësi, të gjithë jemi të vetëdijshëm se në shumë fusha ne vërtet nuk e meritojmë të jemi në të njëjtin nivel me Gjermaninë, Holandën, Lihtenshtajnin, Monakon dhe shumë vende të tjera më të vogla dhe më të mëdha të kontinentit tonë. Por kur përfitimet e të njëjtit Bashkim Evropian janë përdorur për dekada nga fqinjët tanë të afërt Bullgaria ose Rumania, dhe kur ka një diskutim të madh për pranimin e Moldavisë, i cili ndoshta nuk do të jetë në nivelin ku jemi tani pas një mijë vjetësh, atëherë atomet e fundit të dinjitetit tonë fillojnë të ziejnë vërtet.
Duke u mbushur kupa e durimit
Kupa e durimit tonë po mbushet gjithashtu me deklarata zyrtare nga zyrtarë të lartë të Unionit, sipas të cilave: ata duhet ta ridrejtojnë Moldavinë, Ukrainën, Gjeorgjinë dhe vende të ngjashme në korsinë e shpejtë – sepse nëse do të kishin pritur të na bashkoheshin, ndoshta kjo nuk do të kishte ndodhur kurrë. Sikur ne jemi fajtorë për faktin se vendet e Unionit nuk e dinë fjalë për fjalë se cilën rrugë të ndjekin si në politikën e jashtme ashtu edhe në atë të brendshme, kështu që në të gjithë atë kaos ata e lanë mënjanë pafundësisht anëtarësimin tonë.
Ajo iniciativë e vogël nga Hungaria, nga presidenca e së cilës e Unionit prisnim sinqerisht shumë më tepër, ishte gjithashtu sinqerisht zhgënjyese për ne. Megjithatë, vendi me të cilin Maqedonia dhe Serbia kanë marrëdhëniet më të ngushta nuk ka arritur të bëjë asgjë domethënëse për të çuar proceset përpara.
Është shumë fat që sigurisht nuk do të zhgënjehemi nga presidenca polake, sepse sipas politikës së saj aktuale, nuk mund të presim asgjë të veçantë nga ai vend. Atje, i gjithë fokusi është vendosur qartë në përhapjen e armiqësisë dhe urrejtjes ndaj Rusisë si armiku i tyre i vërtetë ose i imagjinuar, gjë që na tregon me siguri paraprakisht se e gjithë energjia në dhjetë muajt e ardhshëm do të drejtohet në atë drejtim dhe për ne nga Ballkani Perëndimor, asgjë nuk do të bëhet përsëri.
Sa i përket kryetarit të ardhshëm të unionit, kushdo që të jetë ai, ndoshta nuk do të arrijmë as të shohim nëse do të bëjë diçka më shumë apo jo, sepse çdo vend nga Ballkani Perëndimor do të shkojë në rrugën e vet. Si për shembull, Maqedonia me partneritetin e saj strategjik me Britaninë e Madhe, i cili doli fjalë për fjalë nga hiçi si një rrufe.
Por ky nuk është ndonjë skenar i ri dhe i paprecedentë për ne ish-jugosllavët. Për historianët, interesante për analizë janë pamjet televizive nga qyteti i vogël kufitar slloven Ilirska Bistrica, ku në vitin 1991 fjalë për fjalë e gjithë popullsia doli për të bllokuar kolonitë e ish-Ushtrisë Popullore Jugosllave që po shkonin si përforcime për të siguruar postet doganore drejt Italisë dhe Austrisë. Vërtet tingëllon e pamundur që në vitin 1989 Sllovenia të ishte kaq besnike ndaj vëllazërisë dhe unitetit, dhe të njëjtët njerëz vetëm një vit më vonë ishin 100% të gatshëm të dilnin në rrugë kundër të njëjtës Jugosllavi. Kjo mund të shpjegohet vetëm me një logjikë: se zhgënjimi me shtetin e atëhershëm të përbashkët filloi të grumbullohej shumë, shumë më herët. Ndoshta selia qendrore në Beograd kishte bërë lëvizje të gabuara për dekada dhe arriti t’i kthente njerëzit në Slloveni dhe Kroaci kundër vetes deri në atë pikë sa ata ndaluan së ndjeri shtetin e përbashkët si të vetin.
Kjo është pikërisht ajo që Brukseli po na bën, dhe në një formë edhe më brutale, me të gjitha këto vonesa të pafundme në anëtarësim dhe negociata dhe me fyerje të hapura. Akti i tretë dhe më i vështirë i kësaj drame të pafundme është e ardhmja shumë e paqartë e unionit, për të cilin nuk shohim një drejtim të qartë se në cilin po shkon. Nëse analizojmë të gjithë historinë, format federale dhe konfederale të aleancave nuk kanë zgjatur kurrë më shumë se gjysmë shekulli mesatarisht. Bashkimi Evropian, si pasardhës i Komunitetit Ekonomik për Qymyrin dhe Çelikun, me të vërtetë ka arritur ta tejkalojë atë numër magjik, por në vitet kur duhet të kishte qenë më i forti, humbi deri në 35 vjet pa arritur ta evropianizojë Ballkanin të paktën pak dhe të zgjerojë këtu të paktën një pjesë të pozicioneve të tij. Këto praktika padyshim ekzistojnë.
Prandaj, ekziston një frikë e drejtë midis intelektualëve progresivë në këto rajone se breza të tërë të majtësh, liberalësh dhe në përgjithësi njerëzve që luftojnë për demokraci janë tradhtuar nga lidershipi virtual në Bruksel dhe se nuk do të ketë askush për t’i zëvendësuar ata. Pra, askush nuk është aq i çmendur sa të përsërisë gabimet që kanë bërë shumë udhëheqës politikë premtues në Ballkan.
Gjëja më e frikshme nga të gjitha është se Bashkimi Evropian, konkretisht idetë themelore mbi të cilat bazohet, nuk u nevojitën Ballkanit për udhëtimin pa viza në Paris, por përkundrazi që vlerat dhe idetë e tyre të bëheshin balsam për plagët që mbart ky rajon.
Tani që tashmë po bëhet e qartë se Bashkimi Evropian është zhdukur ose të paktën se do të zhduket në të ardhmen e parashikueshme, mund të pyesim veten vetëm se çfarë na pret më pas. A është një kthim në të kaluarën e errët të viteve 1990 apo një kthim edhe më i tmerrshëm në shekullin e nëntëmbëdhjetë kur kufijtë e perandorive të mëdha do të zgjerohen përsëri në Ballkan dhe shtizat e mosmarrëveshjes do të thyhen përsëri këtu, dhe ne të gjithë i shërbejmë ato vetëm si monedhë për ndryshim. Në momentin që po shkruhet ky tekst, 28 maj 2025, mund të themi me siguri: Evropë, faleminderit për asgjë.
Pershtati ne shqip: Argumentum.al
Titulli “Evropë, faleminderit për asgjë!” është i zgjedhur nga Redaksia.
Titulli origjinal: “Brezat e Humbur të Unionit Virtual”
*https://www.ifimes.org/en/researches/the-lost-generations-of-the-virtual-union/5519
© 2025 Argumentum
