Nga Rigels Lenja*
Më 11 maj, kryeministri i Shqipërisë Edi Rama siguroi mandatin e tij të katërt radhazi në detyrë. Në fund të mandatit të tij në vitin 2029, Rama do të jetë udhëheqësi i dytë ekzekutiv me shërbimin më të gjatë në Shqipëri pas kryeministrit komunist Mehmet Shehu (në detyrë 1953-1981). Zgjedhjet e 11 majit ishin një fitore dërrmuese për Partinë Socialiste, e cila fitoi rreth 50,000 vota më shumë (4%) krahasuar me zgjedhjet e vitit 2021. Tani ajo mban 83 nga 140 vende dhe është vetëm një votë më pak se shumica e kërkuar për ndryshimet kushtetuese.
Fitorja dërrmuese e Ramës mund t’i atribuohet shumë faktorëve: stilit të fushatës; një ligji zgjedhor i favorshëm i kombinuar me praktika jodemokratike siç është përdorimi i burimeve shtetërore; një kandidaturë opozitare jofrymëzuese dhe e vjetër e mishëruar nga Sali Berisha; një front opozitar i fragmentuar i partive të reja; dhe dështimit të BE-së dhe SHBA-së për të mbrojtur standardet demokratike.
OSBE-ja renditi një gamë të gjerë praktikash zgjedhore jodemokratike nga partia në pushtet, duke përfshirë përdorimin e burimeve shtetërore, mbledhjen e fondeve të paligjshme, frikësimin e përhapur të votuesve, mbulimin e pabalancuar mediatik dhe presionin mbi punonjësit e administratës publike – sistemi “patronazhist” i Ramës (një formë e favorizimit të klientelës) është veçanërisht i rëndësishëm. Një numër raportesh mediatike dhe OJQ-sh me reputacion kanë shprehur shqetësime në lidhje me prapambetjen demokratike në Shqipëri, abuzimin me pushtetin, kapjen e elitës, kapjen e shtetit, pastrimin e parave dhe një rënie në lirinë e medias. Megjithatë, një aspekt mbetet i paadresuar, përkatësisht mungesa e plotë e kritikave nga BE dhe SHBA-të.
Marrëdhënie që Ngërthejnë
Që nga fillimi i luftës në shkallë të plotë të Rusisë në Ukrainë, si BE-ja dhe anëtarët e saj me ndikim, ashtu edhe SHBA-të (duke filluar me administratën Biden), kanë zvogëluar publikisht dhe privatisht kritikat ndaj praktikave jodemokratike të përdorura nga aleatët si Shqipëria. Shumica e anëtarëve të BE-së e shohin Ramën si një partner të denjë. Vendi ka organizuar me sukses tre ngjarje politike: Samitin BE-BP 2022, Samitin e Procesit të Berlinit 2023 dhe Samitin e Komunitetit Politik Evropian 2025. Këto e kanë vendosur Ramën në qendër të disa prej çështjeve vendimtare evropiane. Italia pa një përfitim në nënshkrimin e një marrëveshjeje për krijimin e qendrave të pritjes së emigrantëve. Tre kryeministra britanikë – Johnson, Sunak dhe Starmer – përkatësisht, ndoqën të njëjtën qasje, duke i kërkuar Ramës një pakt të ngjashëm.
Përveç kësaj, Rama ka arritur të përmirësojë marrëdhëniet rajonale me Serbinë, të cilat shumë vëzhgues perëndimorë i konsiderojnë një përparim, edhe pse Serbia mbante çështje të pazgjidhura me Kosovën, por jo me Shqipërinë. Pjesë e profilit ndërkombëtar të Ramës është dënimi i tij i luftës ruse, mbështetja e tij për të gjitha sanksionet e BE-së kundër Rusisë dhe furnizimi me armë për Ukrainën, në kontrast të plotë me rrugën e ndjekur nga Serbia ose vendet e BE-së si Hungaria dhe Sllovakia.
Rama ka ecur në një litar të tendosur mirë duke mirëpritur Presidentin Izraelit Herzog gjatë një vizite zyrtare në vitin 2024, një veprim që me shumë gjasa nuk u prit mirë në Ankara (Turqia është partneri strategjik i Tiranës), por u prit me miratim në shumë kryeqytete perëndimore.
Rama ka dalë me një plan integrimi rajonal që mbështet iniciativa rajonale si “Ballkani i Hapur”, “Mini-Shengeni” dhe një dialog të hapur me Serbinë. Ndërsa këto duken premtuese për bashkëpunimin rajonal, asgjë nuk është arritur në të vërtetë; përkundrazi, ato janë përdorur për të maskuar korrupsionin, nepotizmin, kufizimet e lirisë së medias dhe elementët e kapjes së shtetit.
Përveç kësaj, Rama ka një marrëdhënie të mirë me administratën Trump. Dhëndri i Trump, Jared Kushner, mori një kontratë qiraje 99-vjeçare pa pagesë për investime në turizëm në Sazani, një projekt me vlerë miliona.
Ndërsa reforma gjyqësore e financuar nga SHBA-të dhe BE-ja në vitin 2022 çoi në arrestimin e një numri ministrash të Ramës, përfshirë Saimir Tahirin, ish-ministrin e Brendshëm i cili u dënua për abuzim me pushtetin, vetë Rama rrallë është kritikuar publikisht për përfshirjen e anëtarëve të qeverisë së tij në skandale korrupsioni ose krim të organizuar.
Miku i të gjithëve (përveç Rusisë)
BE-ja e sheh Ramën si një kryeministër që është plotësisht i përkushtuar ndaj interesave perëndimore në rajon, siguron stabilitet në një rajon të trazuar, mbështet BE-në në kohë krize dhe, të paktën në letër, mbështet reformat liberale perëndimore. Që kur Rama erdhi në pushtet në vitin 2013, më shumë se 400,000 njerëz janë larguar nga vendi, kryesisht në kërkim të mundësive më të mira ekonomike. Liria e medias është ulur dhe korrupsioni, nepotizmi dhe klientelizmi janë ende të pranishëm.
Shqipëria është shfaqur nën Ramën si një eksportues i rëndësishëm neto i stabilitetit në një rajon shumë kaotik. Rama kritikon shpesh dhe publikisht homologun e tij shqiptar të Kosovës, kryeministrin Kurti, për tejkalimin e vijave të kuqe – diçka që Presidenti serb, Aleksandar Vuçiç, nuk është i gatshëm ose nuk është në gjendje ta bëjë me veprimet separatiste të udhëheqësit serb të Bosnjës dhe Hercegovinës (BiH), Milorad Dodik.
Në mënyrë të ngjashme, Zagrebi gjithashtu ngurron të kritikojë veprimet jokushtetuese të kroatëve në BiH. Edhe pse Shqipëria e ka caktuar Turqinë si partner strategjik, ajo nuk ka asnjë kundërshtim që Presidenti izraelit të presë me nderime të plota, duke abstenuar nga rezoluta e OKB-së për një armëpushim humanitar në luftën e Gazës, dhe madje raportohet se po shet armë. Ajo është pozicionuar si një favorite për kauzën ukrainase dhe po bën më shumë sesa do të pritej nga një vend i madhësisë së saj, ndërsa Beogradi është larg dënimit publik të luftës ruse në Ukrainë. Shqipëria ka arritur të krijojë një partneritet konstruktiv me Serbinë dhe Rama e konsideron Vuçiçin një mik të ngushtë, ndërsa në të njëjtën kohë krijon një partneritet ushtarak me Prishtina dhe Zagrebin.
Ndërsa u përplas hapur me Kurtin, Rama arriti të ftojë udhëheqësit e partive shqiptare nga Maqedonia e Veriut në Tiranë për t’i inkurajuar ata të ndjekin një axhendë politike konstruktive, veçanërisht me Lidhjen Social Demokratike të ish-kryeministrit Zaev (një tjetër mik i ngushtë i Ramës). Në një nivel personal, Rama konsiderohet jo vetëm si Kryeministri i një vendi partner, por edhe si një mik i mirë i Melonit, Macron, von der Leyen, Herzog, Zelensky, Vuçiç dhe Erdogan.
Të gjitha veprimet në marrëdhëniet ndërkombëtare kanë arritur ta sjellin Shqipërinë në tryezën e bisedimeve me aktorët e mëdhenj; megjithatë, dhjetëra reforma për të ndërtuar një shoqëri të sundimit të ligjit dhe demokratike ose nuk janë zbatuar ose janë zbatuar pjesërisht, duke penguar integrimin e mëtejshëm të vendit në BE.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
