Presidenti i Republikës së Azerbajxhanit, Ilham Aliyev, iu drejtua sesionit të 80-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, duke mbajtur një fjalim historik që shënoi transformimin e Azerbajxhanit nga një komb që për dekada kërkoi drejtësi, në një lider rajonal në ndërtimin e paqes, zhvillimin dhe diplomacinë ndërkombëtare. Duke folur nga tribuna ikonike e OKB-së, Presidenti Aliyev kujtoi gati tridhjetë vite të pushtimit të 20% të territorit të njohur ndërkombëtarisht të Azerbajxhanit nga Armenia, që shkaktoi zhvendosjen e një milion azerbajxhanasish dhe shpërfilljen e katër rezolutave të Këshillit të Sigurimit të OKB-së që kërkonin tërheqjen e menjëhershme të trupave armene. Ai theksoi se pas dekadash negociatash të pasuksesshme nën Grupin e Minskut të OSBE-së dhe përballë mungesës së reagimit ndërkombëtar, Azerbajxhani ushtroi të drejtën e vet legjitime për vetëmbrojtje sipas Nenit 51 të Kartës së Kombeve të Bashkuara gjatë Luftës Patriotike të vitit 2020. Ky konflikt 44-ditor përfundoi me çlirimin e territoreve të pushtuara dhe rivendosjen e plotë të integritetit territorial të Azerbajxhanit, duke shënuar fundin e një padrejtësie të gjatë.
Presidenti Aliyev më pas u ndal te përpjekjet për paqe pas konfliktit, të cilat kulmuan me arritjen e një marrëveshjeje historike paqeje mes Azerbajxhanit dhe Armenisë, në gusht 2025, gjatë një samiti trepalësh të mbajtur në Shtëpinë e Bardhë. Marrëveshja, e firmosur nga Presidenti Aliyev, Kryeministri armen Nikol Pashinyan dhe Presidenti i SHBA-së Donald Trump, përfshin njohjen reciproke të integritetit territorial dhe sovranitetit të të dyja vendeve, si dhe shpalljen zyrtare të mbylljes së Grupit të Minskut të OSBE-së si një mekanizëm i vjetëruar dhe i padobishëm. Një ndër rezultatet kryesore të këtij samiti ishte nisja e projektit “Rruga Trump për Paqe dhe Mirëqenie Ndërkombëtare” (TRIPP), një korridor strategjik përmes Zangazurit që synon të forcojë tregtinë, lidhjen rajonale dhe stabilitetin.
Procesi i paqes gjithashtu hapi një kapitull të ri në marrëdhëniet Azerbajxhan–SHBA, me nënshkrimin e një Memorandumi Mirëkuptimi për krijimin e një Grupi Pune Strategjik, që do të forcojë bashkëpunimin në fusha si energjia, infrastruktura, siguria dhe mbrojtja. Presidenti Aliyev përshëndeti vendimin e Presidentit Trump për të hequr sanksionet sipas Seksionit 907 të Aktit për Mbështetjen e Lirisë – një kufizim që e ka penguar ndihmën amerikane për Azerbajxhanin që nga viti 1992 – duke e cilësuar atë si një hap historik drejt korrigjimit të standardeve të dyfishta dhe forcimit të besimit të ndërsjellë.
Duke kaluar te sfidat pas lufte, Presidenti Aliyev foli për programin e rindërtimit të gjerë në territoret e çliruara, veçanërisht përmes Programit të Rikthimit të Madh, i cili tashmë ka mundësuar rikthimin e mbi 50,000 personave të zhvendosur. Ai dënoi politikat e shkatërrimit të qëllimshëm nga ana e Armenisë, duke përmendur se 65 xhami janë rrafshuar dhe qytete të tëra janë shkatërruar. Presidenti gjithashtu vuri në dukje rrezikun e vazhdueshëm të minave tokësore, të cilat kanë shkaktuar mbi 400 viktima që nga viti 2020, dhe kërkoi vëmendje ndërkombëtare për fatin e 4,000 azerbajxhanasve që rezultojnë ende të zhdukur.
Në adresimin e tij për sfidat globale, Presidenti Aliyev vlerësoi rolin udhëheqës të Azerbajxhanit si vend mikpritës i samitit për klimën COP29 në vitin 2024. Ai përmendi arritje kryesore si miratimi i objektivit të ri të financimit klimatik, i quajtur “Qëllimi i Financave të Bakusë”, i cili synon rritjen e fondeve për klimën në 300 miliardë dollarë në vit deri në vitin 2035, operacionalizimin e Fondit për Humbjet dhe Dëmet, si dhe aktivizimin e plotë të tregjeve të karbonit sipas Nenit 6 të Marrëveshjes së Parisit. Duke rikonfirmuar përkushtimin e Azerbajxhanit për tranzicionin e gjelbër, Aliyev paralajmëroi se bota ende nuk mund të përjashtojë karburantet fosile në të ardhmen e afërt, duke theksuar rëndësinë e një qasjeje realiste ndaj sigurisë energjetike globale.
Në këtë kuadër, Presidenti prezantoi Azerbajxhanin si një nyje energjetike dhe e lidhjes ndërkombëtare në rritje. Me gaz natyror që shpërndahet në 14 vende, Azerbajxhani është sot eksportuesi kryesor global i gazit përmes rrjeteve të gazsjellësve. Ai theksoi gjithashtu bashkëpunimin strategjik me Sirinë, përfshirë fillimin e eksportit të gazit përmes Turqisë. Zhvillimet infrastrukturore si rritja me 90% e volumit të mallrave në Korridorin e Mesëm që nga viti 2022, zgjerimi i Portit Ndërkombëtar të Tregtisë në Alat, linja hekurudhore Baku-Tbilisi-Kars dhe ndërtimi i nëntë aeroporteve ndërkombëtare, tregojnë rolin e ri të Azerbajxhanit si qendër kyçe tregtare dhe logjistike. Në fushën digjitale, projekti ambicioz “Rruga Digjitale e Mëndafshit” synon të shndërrojë Azerbajxhanin në një urë të teknologjisë midis kontinenteve.
Presidenti gjithashtu prezantoi sukseset ekonomike të vendit. Ai raportoi për një rritje të qëndrueshme përmes diversifikimit të ekonomisë jashtë sektorit të naftës dhe gazit, uljen e varfërisë dhe papunësisë në 5%, si dhe borxhin e jashtëm në vetëm 6.5% të PBB-së. Rezervat valutore të vendit janë 16 herë më të mëdha se borxhi i tij i jashtëm. Këto arritje kanë bërë që agjencitë kryesore të vlerësimit Moody’s dhe Fitch ta ngrejnë Azerbajxhanin në nivelin e investimeve, duke e cilësuar atë si një vend me stabilitet të lartë financiar dhe klimë të favorshme për investitorët.
Presidenti Aliyev gjithashtu ngriti alarmin për përkeqësimin e gjendjes mjedisore të Detit Kaspik, i cili po tkurret me ritme shqetësuese. Ai e cilësoi këtë si një katastrofë ekologjike në zhvillim dhe bëri thirrje për bashkëpunim urgjent ndërmjet shteteve bregdetare dhe OKB-së për të parandaluar pasoja të pakthyeshme.
Në fund, Presidenti Aliyev u shpreh i shqetësuar për degradimin e Detit Kaspik dhe bëri thirrje për bashkëpunim ndërkombëtar për të parandaluar një katastrofë ekologjike. Ai përmendi edhe përpjekjet humanitare të Azerbajxhanit, që ka ndihmuar më shumë se 80 vende në botë në fusha të ndryshme.
“Azerbajxhani ka hyrë në një epokë të re. Ne fituam në luftë dhe në paqe,” përfundoi Aliyev, duke bërë thirrje për një rend botëror të bazuar në drejtësi, ligj ndërkombëtar dhe respekt reciprok.
/Argumentum.al
