Aleksandar Gjokiç-Radar[i]
E vetmja arësye përse ShBA-të në këtë moment nuk janë diktaurë është se kanë institucione të qëndrueshme dhe të mëkuara me shekuj.
Epoka e hegjemonisë amerikane tashmë duket sikur ka kohë që ka kaluar dhe, në të njëjtën humnerë harrese janë edhe direktivat e fshehta të sigurisë kombëtare, të cilat, pas aktit terrorist të 11 shtatorit 2001, i pati nënshkruar presidenti i atëhershëm i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Xhorxh Bushi i Riu. Amerika në dhjetëvjeçarin e parë të shekullit të ri gjendej në kulmin e fuqisë së saj, por pa një synim të qartë se ku mund t’i orientonte resurset e saj në dukje të pafundme. Administrata e Bushit e udhëhequr nga idetë mesianike të Lindjes së Afërt si alga dhe omega e botës, po ashtu edhe nga dëshira për konsolidim të fuqisë amerikane në këtë makrorajon vital me rusurse natyrore, zgjodhi ndërhyrjen ushtarake dhe pushtimin pikërisht në këtë cep të botës. Në fillim Afganistan, pastaj Irak, si seli e projektimit të fuqisë amerikane në territorin përreth. Nuk të çudit fakti se Netanjahu, dy dekada më i ri në moshë, duke dhënë një deklaratë para Kongresit në muajin shtator 2002, mbështeti me entuziazëm invazionin e ardhshëm të Irakut.
Themelet e Amerikës autoritare
Megjithatë, krahas politikës së jashtme vetëshkatërruese, Bushi i Ri hapi kutinë e Pandorës në shkeljen e të drejtave të qytetarëve amerikanë, domethënë nisi të hapë themelet e ndërtimit të Amerikës autoritare e cila sot ka marrë hov të plotë. Bushi gjithsesi ishte përfaqësues i estabilishmetnit tradicional amerikan i cili kishte frikë nga forcimi i shtetit të centralizuar, megjithëse e la sigurinë, si vlerë, mbi lirinë. Kjo është një prej areyesve që Bushi nuk eci në rrugën e Trampit, përse nuk u përpoq të qeveriste si imperatori romak, me Senatin sa për fasadë, i cili me një vulë prej gome miraton çdo tekë të tij ose, gjithsesi, hesht ndaj çdo uzurpimi të kompetencave të legjislativit në përfitim në pushtetit ekzekutiv.
Duke vazhduar paralalizmin me Romën antike, e cila është kaq afër zemrës së amerikanëve konservatorë, saqë shumë prej tyre gjatë debatave nënvizojnë me krenari se ata nuk jetojnë në demokraci por në republikë, dallojnë edhe qeverisjet e Trampit I dhe Trampit II. Trampi I ishte perandor të cilit, estabilishmenti i tanishëm republikan i shpërbërë, i’a kishte lidhur duart. Retorika e Trampit I ishte e zjarrtë siç është tani retorika e Trampit II, por qeverisja e tij me dekrete ishte disi më e frenuar, edhe nga opozita demokrate, edhe nga partnerët e tij konservatotë.
Trampi II është tashmë në hapësirën ndërmjet Kaligulës dhe Neronit, ai nënshkruan dekrete të cilët janë në mënyrë të padyshimte antikushtetues, si puna e dekretit nëpërmjet të cilit u bëhet e pamundur marrja shtetësisë amerikane fëmijëve të emigrantëve ilegalë ose atyre të cilët, mbi bazën e një vize hyrje, kanë lindur në territorin e Shteteve të Bashkuara. Amendameti i katërmbëdhjetë i kushtetutës ka vendosur qartë Jus soli, gjithkush që lind në truallin amerikan bëhet shtetas amerikan. Ky amendament, meqë ra fjala, është miratur në përfundim të luftës civile në mënyrë që robërit, të cilët deri atëherë llogariteshin si pronë e zotërinjve të tyre, të mund të njiheshin si qytetarë të republikës në të cilën kishin lindur.
Në 100 ditët e para pas marrjes së detyrës në mandatin e tij të dytë, Trampi ka nënshkruar 217 dekrete ekzekutive, nga të cilët 53 kanë të bëjnë me reformën e qeverisë federale dhe agjensive të saj, 40 për reformimin e ekonomisë nga ajo e bazuar në tregtinë e lirë në atë proteksioniste, ndërsa dekretet e tjerë kanë të bëjnë me çështje të politikës se emigracionit, sigurisë kombëtare, energjetikës, arsimit dhe politikës së jashme. Shumë prej këtyre dekrateve janë kundërshtuar nga gjykatat vendore, shpesh duke kaluar mes gjykatave federale dhe atyre të apelimit.
Pa opozitë
Si po duken punët, diga më e madhe për Tramp II janë gjykatat federale, meqënëse tashmë republikanët kanë shumicën në të dy dhomat e Kongresit. Partia demokrate dhe krerët e saj janë tërësisht të papërgatitur për rolin e opozitës së vërtetë, ata janë mësuar që procesi politik të reduktohet vetëm në fushatat parazgjedhore dhe vetë procesi elektoral në fundin e tyre. Ata thjesht nuk kanë zgjidhje përballë një lëvizjeje politike karizmatike, me premisa të ekstazës idhujtare, të cilën e udhëheq Trampi. Janë të njohur si parti e estabilishmentit, status quosë dhe teprimeve të vlerave të së majtës ekstreme, ata janë aq më jopopullor në nivel kombëtar sesa Trampi jopopullor.
Meqënëse funksionimi i kontrollit reciprok mes degëve të ndryshme të pushtetit në Amerikë është komprometuar me atë që një lëvizje autoritare kontrollon pushtetin ekzekutiv dhe ligjvënës, gjithashtu disponon edhe shumicën në Gjykatën e Lartë e cila është instanca më e lartë gjyqësore, Shtetet e Bashkuara janë në rrugë e sipër për t’u shndëruar në atë kundër së cilës kanë luftuar me shekuj – diktaturë. Megjithatë, ajo që Putinit, Çavezit apo Vuçiçit u erdhi për dore relativisht lehtë, dhe kjo është kapja dhe shkatërrimi i institucioneve, në ShBA ecën tejet më vështirë, sepse kultura politike është individualiste dhe demokratike.
Shpesh dhe shumë lehtë, në analizat e shumta në hapësirat mediatike liberale perëndimore anashkalohet fakti se sistemet e konsoliduar dhe ata të pabazuar demokratikë ndryshojnë thellësisht me njëri tjetrin – të parët kanë traditë demokratike, të dytët jo. Nevojiten dhjetëvjeçarë të tërë funksionimi të demokracisë së plotë që ajo të rrënjëzohet në shoqëri dhe që institucionet e saj të bëhen të qëndrueshme. Demokracia nuk mund të vendoset brenda natës, por edhe nuk mund të fitohet në një periudhë të shkurtër qeverisje. Rënia përsëri në autoritarizëm është makthi i çdo demokracie, por ato janë më rezistente në mënyrë të konsoliduar ndaj këtij virusi. Le të përfytyrojmë një lider politik si Trampi, i cili disponon besnikëri të pakundërshtueshme të masave, në një demokraci të pakonsoliduar, ky sistem nuk ka asnjë shans. E vetmja arësye përse ShBA-të në këtë moment nuk janë diktaturë është se kanë institucione të qëndrueshme dhe të mëkuara me shekuj. Demokracia amerikane, nëse pikënisjen e saj e llogarisim që nga miratimi i kushtetutës në vitin 1789, ka 236 vite. Bëhet fjalë për demokracinë më të vjetër të botës moderne e cila ballafaqohet me gërryerjen dhe shpërbërjen e institucioneve si dhe të gjithë krijesat njerzore, por të cilën nuk është e mundur ta shkatërrosh për një moment.
Kërkimi për trashëgimtarin
Trampi ka në dispozicion vetëm katër vite, nëse nuk bën grusht shteti dhe kandidon për mandatin e tretë. Përveç kësaj është pothuajse tetëdhjetë vjeçar, jo me shëndetin më të mirëe, as fizik dhe as mendor. Në katër vite ai duhet t’a përgatisë lëvizjen e tij karizmatike për trashëgimtarin e ri gjë është sipërmarrje e vështirë, meqënëse shumica e kulteve shpërbëhen pas vdekjes ose largimit të themeluesve të tyre. Gjatë kësaj periudhe relativisht të shkrtër, Trampi duhet të rinkonstruktojë, te heqë ose të pozicionojë luajalistët në institucionet federale amerikane dhe nëpër gjykata. Ekipi ad hoc i Maskut për spastrimin e institucioneve vërtetë që ndihmoi në lidhje me këtë proces, dhe vetë administrata e Trampit u mburr se ishin pushuar nga puna 300.000 nëpëunës nëpërmjet këtij programi. Natyrisht që si justifikim u paraqit kursimi, të dhënat e të cilit nuk u publikuan kurrë, por ishte një mënyrë për pastrimin e kuadrove jo besnikë brenda sistemit federal amerikan.
Krahas traditës shumëshekullore, Shtetet e Bashkuara kanë dhe një shkallë të lartë decentralizimi nëpërmjet kompetencave të gjëra të shteteve që e përbëjnë, dhe ky nivel regjional është një prej bastioneve të opozitës aktive. Sadoqë demokratët janë pasivë në nivel nacional, në mënyrë të veçantë në Kongres, po aq guvernatorët demokratë janë aktivë në mosnënshtrimin ndaj agjendës autokratike të Trampit. Mes tyre momentalisht kryeson guvernatori i Kalifornisë, Gavin Njusom, i cili ka marrë mënyrën e komunikimit të Trampit me publikun duke e kthyer kundër tij. Megjithatë, demokratëve u nevojitet diçka më shumë se narrativi i kundërvënies ndaj Trampit, do të kenë të nevojshme një program të ri politik dhe në mënyrë të veçantë një të tillë ekonomik.
Keqpërdrimi vrasjes
Ndërsa Trampi II në kryqëzatën e tij kundër demokracisë liberale amerikane, ka nevojë për një mbulesë ideologjike, arësyeja themelore për vendosjen e rendit. Për këtë qëllim janë tre grupe të cilët do të fajësohen për gjithçka që është e keqe në Amerikë – emigrantët amerikanolatinë, majtistët radikalë dhe transgjinorët. Meqënëse Trampi lëvizjen karizmatike e mendon si invazion, megjithëse Shtetet e Bashkuara janë vend emigrantësh në vetvete, latino emigrantët përbëjnë kërcënimin e jashtëm. Kërcënimin e brendshëm e përbëjnë dy grupe politiko-shoqërore jopopullore, gjë që është zgjidhje logjike sepse rregjimet autokratike gjithmonë, ndërsa ndërtojnë sistemin e represionit, më sëpari fokusohen te ata të cilët shoqëria refuzon.
Vrasja e propagandisitit të Trampit, Çarli Kirk u shfrytëzua si pikënisje për përndjekjen e së majtës radikale dhe numurit të vogël të trans popullsisë. Pas një fushate të gjërë të mediave djathtiste, Trampi nënshkroi dekretin me të cilin e shpall si terroriste organizatën joeekzistuese Antifa, ndërsa me 25 shtator nënshkroi direktivën për shërbimin e sigurisë kombëtare nën shenjën NSPM-7 në të cilën si indikatorë për terroristë vendore shenjohen: antiamerikanizmi, antikapitalizmi, sentimentet antikristiane, mbështetja e emigracionit dhe armiqësia e hapur ndaj parimeve amerikane, fetare dhe morale.
Njëkohësisht Trampi nëpërmjet rrjeteve shoqërore urdhëroi prokuroren republikane, Pam Bondi, të nisë procesin kundër kundërshtarëve të tij politikë. Trampi njëkohësisht mburret se ka pushuar nga puna prokurorët e padëgjueshëm shtetërorë, gjë që është kompetencë e tij, dhe gjithashtu përpiqet të shtijë në dorë Rezervat federale, Bankën qendore amerikane. E zhvendos ushtrinë në qendra urbane, në përpjekje për t’i treguar si qytete disfunksionale, në të cilët ai vendos rendin e tij personal. Mbi të gjitha, ekonomia amerikane hyn në një periudhë krize të vetimponuar. Para Amerikës gjendjen tre vitet më të vështira që nga periudha e stuhishme e viteve 60-të ndërsa mbetet pyetje e hapur se çfarë do të bëhet më pas me shtetin më të fortë të botës.
[i] https://radar.nova.rs/global/tramp-makartizam-autoritarna-amerika/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
