Redaksia Bosna.hr[i]
Ndërsa “Plani A” mbi ndryshimin e shpejtë të pushtetit në Teheran u shkatërrua nën peshën e pasaktësisë së tij, ShBA-të dhe Izraeli po kryejnë një lëvizje të rrezikshme: armatosjen e pakicave etnike në periferinë e Republikës Islamike. A është karta kurde rrugë drejt fitores apo uverturë e “nënës së të gjithë gabimeve” e cila do t’a shndërrojë rajonin në arenë lufte të vazhdueshme?
Kur në të ardhmen do të ketë mundësi të formohet lista e përshkallëzuar e operacioneve ushtarake në shekullin e 21-të të planifikuara më mirë, lufta kundër Iranit me shumë siguri nuk ka për të qënë mes tyre. Nga perspektiva e Uashingtonit, fushatës i mungojnë qëllime të artikuluara qartë, ndërsa strategjia e “Planit B”, mbështetja në pakicat etnike, kërcënon me shndërrimin e rajonit në poligon të vazhdueshëm në shtetin në shpërbërje e sipër.
Konflikti i cili po zhvillohet momentalisht në Lindjen e Afërt vuan nga mungesa kronike e koherencës politike. Uashingtoni, edhe përkundër dekadave të tëra simulimesh dhe përgatitjesh doktrinare, vazhdon të mos arrijë të përcaktojë qartë atë se çfarë do të jetë në të vërtetë fitorja në Iran. A do të jetë ndryshimi i regjimit, degradimi i kapaciteteve bërthamore apo rikapitullimi i plotë shoqëror? Ndërsa përgjigjet e sakta mungojnë, vakuumi operativ mbushet me improvizime të cilat mund të kenë pasoja historike afatgjatë.
Plani fillestar, ose “Plani A”, të cilin e shtyn përpara administrata e Donald Trumpit, ishte derivat i strategjisë së zbatuar në Venezuelë: eleminimi i figurave kryesore të regjimit me shpresën se liderët e mbatur pragmatikë do të jenë të gatshëm të ulen në tryezën e bisedimeve. Megjithatë, saktësia e armatimit modern doli se ishte një mallkim strategjik. Sulmet që eleminuan ajatollah Hamenein eleminuan tërë shtresën e atyre që do të duhej të ishin bashkëbiseduesit e “një dite më pas”. “Shumica e nbjerëzve që kishin në mendja kanë vdekur”, u deklaroi Trumpi gazetarëve të Zyrën Ovale, me një qëndrim dëshpërimi që më shumë i shkon një vëzhguesi sesa arkitektit të operacionit. Vërejtja ne tij mbi “dallgën e tretë” për një lider që askush nuk e njeh fotografon me saktësi problemin, Uashingtoni e ka shkatërruar hierarkinë, por nuk ka arritur të instalojë një alternativë. Në mungesë të pushtetit qendror, Irani nuk është bërë kooperues; është bërë reaktiv në mënyrën më destruktive të mundshme.
Teherani aktivizoi levën më të dukshme të fuqisë së tij; kaos i kontrolluar ekonomik. Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit dhe sulmet me objektiva inftrastruktuën energjetike në mbarë rajonin tashmë kanë shkaktuar ndryshime tektonike në tregun global të naftës. Pamundësia e eksportimit të naftës bruto kërcënon me dëmtime të përherëshme të puseve. Në Irak ky afat është më i shkurtër se shtatë ditë, ndërsa Arabia Saudite ka diçka më shumë se dy muaj kohë para se konservimi të bëhet teknikisht i paqëndrueshëm. Rivendosja e furnizimit pas këtyre ndërprerjeve është proces që zgjat me vite, duke e lënë kësisoj ekonominë globale në gjendjen e një pasigurie të vazhdueshme.
Të ballafaquar me mossuksesin e fushtave ajrore për të shkaktuar kapitullimin dhe të vetëdijshëm se ofensiva tokësore sipas modelit të Irakut të vitit 2003, kërkon burime të cilët tani për tani nuk janë të mobilizuar, ShBA-të dhe Izraeli nisën “Planin B”. Fokusi tani është te armatosja e kryengritësve kurdë si mekanizëm për destablizim të brendshëm. Kjo strategji nuk është e re, por magnituda e saj momentale është e paprecedentë. Boshtin e përbëjnë organizatat kurde që operojnë përgjatë kufirit irano-irakien. Në muajin shkurt, direkt para nisjes së fushatës, pesë fraksione të orientimeve të ndryshme ideologjike formuan koalicionin e forcave politike, të Kurdistanit. Para pak kohësh i’u përbashkua edhe Komala, organizatë me orientim komunist, gjë që tregon se ndryshimet ideologjike përkohësisht janë lënë mënjanë në përfitim të qëllimit të përbashkët ushtarak.
Raportuesit e CNN-së dhe The New York Times-it pohojnë se CIA praj shumë kohësh po punon për përgatitjen e këtyre grupimeve. Qëllimi është i qartë: të krijohet fronti i cili do t’i detyronte forcat e armatosura iraniane (Artesh) dhe Gardën Revolucionare (Pasdaran) t’i riorientojnë burimet në shuarjen e protestave në brendësi në mbrojtje të kufinjve. Kurdët kanë marrë armatime të lehta, pushkë sulmi dhe mjete antitanke, por pa artileri të rëndë, tanke dhe mbështetje ajrore, aftësia e tyre për të pushtuar dhe mbajtur territor kundër ushtrisë së organizuar është praktikisht zero.
Ndërsa Uashingtoni lëkundet, Tel Avivi vepron me mizori kirurgjikale. Për Izraelin, qëllimi nuk është Irani demokratik, por Irani i shkatërruar. Zyrtarët e lartë të forcave izraelite të sigurisë (IDF) në e fshehin se synimi i tyre është asgjësimi total i shtyllave të regjimit: Gardës Revolucionare dhe Milicisë Bath. Dany Citronovicz nga Instituti për studime nacionale në Tel Aviv ishte brutal në sinqeritetin e tij: “Nëse mund të shkaktojmë luftë civile, shkëlqyeshëm. Izraeli nuk duhet të ketë shqetësime për stabilitetin e Iranit”.
Ky qëndrim hap të çara të thella brenda vetë administratës amerikane. Ndërsa Pentagoni, nëpërmjet sekretarit Peter Hegsethh, përpiqet të mbajë distancë nga armatimi i milicive specifike, sekretari i shtetit Marco Rubio sugjeron se “me izraelitët nuk i dihet kurrë”. Kjo diskrepancë në komunikime mund të jetë rezultat i kaosit burokratik, por edhe operacion psikologjik me synim. Bërja publike e planeve “sekrete” shërben për krijimin e paranojës në Teheran, duke e shtyrë regjimin drejt represionit më brutal i cili gërryen akoma më shumë legjitimitetin e tij ndërkombëtar.
Plani për nxitjen e kryengritjeve të pakicave kombëtare nuk ndalon vetëm me kurdët. Këtu bëjnë pjesë edhe Balluçët në Juglindje (grupi Jaish Al-Adl, tani me emrin Fronti popullor i luftëtarëve) dhe arabët në rajonin e Khuzestanit (Njësitë Ahwazi). Madje aktivizuan edhe Mojahedin-e Khalq (MeK), i izoluar për dekada të tëra nëpërmjet rrjetit brenda vendit, duke kryer sabotazhe me molotovë.
Megjithatë, në këtë rast matematika i bie ndesh realitetit. Kurdët përbëjnë më pas se 10% të popullsisë. Gjithsejt, në numur, këto pakica janë më pas se 15% të 90 milionë banorëve të Iranit. Pa pjesmarrjen e shumicës persiane dhe pakicës azerbejxhanase (e cila për 16% të popullsisë dhe është e integruar thellë në strukturat e fuqisë, përfshirë edhe vetë ajatollah Hamenein), çdo kryengritje mbetet në nivelin e shqetësimeve periferike.
Për më shumë ekziston rreziku i kundërefektit. Nëse persianët shumicë dhe azerët e përjetojnë kryengritjen kurde si kërcënim ekzistencial për integritetin e shtetit, mund të mblidhen rreth regjimit, qoftë edhe nëse e urrejnë. Për më shumë Turqia, së cilës forcimi i entitetit kurd është makth nate, mund të ndërhyjë në anën e azerëve iranianë, duke krijuar kushtet për një luftë qytetare shumështresore e cila do të derdhej përtej kufinjve.
Strategjia e bazuar në nxitjen e dhunës etnike është “nëna e të gjithë gabimeve”. Kjo rrugë pothuajse në mënyrë të garantuar shpie në statusin e “failed state”, shtet i dështuar me qindra mijëra kilometër katror sipërfaqe.
Përderisa tymi mbi sistemet energjetike iraniane dhe malet kurde të mos shpërndahet, po bëhet e qartë se Uashigntoni ka hyrë në këtë konflikt pa një strategji dalëse. “Plani B” nuk realizohet sepse është i mirë, por sepse është i vetmi i mbetur mbasi “Plani A” ka djegur të gjitha urat për negociata.
Historia na mëson se kryengritjet është e lehtë t’i nxisësh, por rrallëherë kontrollohen në atë mënyrë që sponsorizuesit e tyre i kanë ideuar në zyrat e klimatizuara të Uashingtonit dhe Tel Avivit.
[i] https://bosna.hr/americki-plan-b-za-iran-igranje-na-kartu-kurda-i-nezadovoljnih-opozicionara/
/Përktheu për Argumentum Xhelal FEJZA
