Komente “ flash” mbi 4 ngjarjet kryesore diplomatike, shqip dhe shkurt, vetëm me 1000 fjalë nga analisti i njohur, Mjeshtër i Madh në Diplomaci
DR. JORGJI KOTE
1.As luftë dhe as paqe! Kjo është gjendja në Lindjen e Mesme në konfliktin me Iranin. Ka vetëm njoftime, paralajmërime, ultimatume, skenarë, por bllokimi i Ngushticës së Hormuzit vazhdon me pasoja të rënda për ekonominë botërore. Me rritjen e ndjeshme të çmimeve të naftës dhe nënprodukteve dhe plehrave kimike për bujqësinë; se aty kalon 1/3 e tyre, plus vendet e Gjirit të cilat janë prodhues dhe eksportues kryesorë të fosfateve, nitrat amonit, ureas, të domosdoshme për bujqësinë. Sidomos kur gjatë pranverës bëhet edhe mbjellja e bimëve bujqësore, duke rrezikuar pakësimin e prodhimit, shtrejtimin e kostos së prodhimit, pakësimin e ofertës në treg dhe rritjen e madhe të çmimeve të blerjes. Ashtu siç dha alarmin edhe OKB-ja ditët e fundit, kjo megakrizë rrezikon jetesën e mbi 45 milion njerëzve në vendet e Azisë, Afrikës dhe Amerikës Latine. Nëse gjendja do të vijojë kështu, pasojat do të jenë akoma më të rënda, duke prekur edhe Ballkanin Perendimor, ku efektet janë ndjerë qysh tani. Por, edhe në rast të zgjidhjes së krizës, ndryshe nga nafta dhe nënproduktet e saj, tregu i plehrave kimike do shumë më tepër kohë që të marrë vehten. Ndërkohë, pasoja të rënda do të ketë edhe për shëndetësinë, si pasojë e mungesës së heliumit që përdoret për skanerat me ultra tinguj, transportin, infrastrukturën, etj.
2. Paqe me bomba!? Në fjalën e tij në Paradën ushtarake më 9 Maj, Presidenti Putin i çuditi të gjithë kur njoftoi se lufta në Ukrainë po prek fundin dhe se është i gatshëm të bisedojë për paqe me Europën; madje, duke sugjeruar që ndërmjetësuesi i saj të jetë Ish Kancelari gjerman Gerhard Schrőder, miku i tij i ngushtë, që për shumë vite shërbeu si kryetar i Bordit të gjigandit rus të naftës Rossneft. Kjo ishte një lojë dhe provokim absurd i tij, sepse nuk ndodh që t’i sugjerosh tjetrit ndërmjetësuesin. Ca më pak një figurë të diskredituar në Gjermani dhe në Europë si Schrőder. Ndaj, BE-ja e hodhi poshtë kategorikisht. Ndërkohë, kjo e fundit ka diskutuar por pa gjetur ende konsensus lidhur me zhvillimin e bisedimeve për paqe me Moskën. Kjo mbasi problem është shumë më i madh dhe më serioz se sa mendohet. Paraprakisht, që të ketë bisedime dhe paqe, duhet krijuar klima, mjedisi i duhur dhe masat për krijimin e besimit, parim i shenjtë i Aktit Final të Helsinkit. Ja pse, nëse Putini e ka seriozisht propozimin e tij, ai duhet të japë prova; konkretisht të ndalë luftimet dhe të tërhiqet nga Ukraina, duke dhënë garancitë e sigurisë së rastit. Mirëpo kjo as që duket në horizont, madje pas armëpushimit tre ditor, Moska ka rifilluar bombardime të shumta në të gjithë Ukrainën, edhe në Kiev, me shumë viktima, mes tyre gra dhe fëmijë.
Gjithashtu, Moska duhet fillimisht të heqë dorë nga kërkesat e saj të papranueshme për një Ukrainë pa ushtri, pa NATO, pa kufijtë e vitit 2014 dhe pa Dombasin, çka do të ishte kapitullim dhe jo paqe për Kievin dhe Europën. Mirëpo Moska po i kërkon bisedimet për të marrë frymë, për të shkëputur vëmendjen nga humbjet dhe dështimet në frontin e luftimeve, në Lindjen e Mesme dhe për të përçarë Perëndimin dhe BE-në. Ndërkohë, papajtueshmëritë midis Moskës, Europës dhe Kievit janë “ Mal” dhe pa asnjë shenjë zbutjeje. Ndonëse asgjë e keqe nuk vjen nga bisedimet për paqe, vështirë të pritet ndonjë rezultat konkret, të paktën gjatë këtij viti, siç e pohoi ditëte fundit edhe Presidenti finlandez Alexander Stubb. Ndaj, mbetet në fuqi thënia proverbiale romake që “ nëse do paqe, përgatitu për luftë”!
3. IBARI në vjeshtë !? Kjo pyetje lind pas mungesës së konsensusit edhe në takimin më të fundit më 12 Maj në Bruksel nga COELA ose Grupi i Punës për zgjerimin europian për miratimin e Raportit Vlerësues të Komisionit Europian mbi Piketat e Ndërmjetme për Shqipërinë. Madje nga tetë, tani janë nëntë vende anëtare që kanë rezerva, dyshime dhe kërkesa. Të shohim në dy takimet e tjera më19 dhe 22 Maj, ndryshe do të ngarkohet një grup pune i Këshillit Europian për të hartuar një tekst kompromisi, çka do të kërkojë kohën e vet, deri në vjeshtë ose edhe më gjatë. Çka do të thotë që deri atëhere asnjë grup kapitull nuk mund të mbyllet, duke e vënë seriozisht në pikpyetje objektivin tonë madhor për përfundimin e negociatave brenda vitit 2027. Ca më tepër se Kapitujt 23/24, ku na na ngecur sharra në gozhdë” janë thelbi i BE-së dhe “ Thembra e Akilit” për Shqipërinë në këtë proces. Kjo mbasi ato përfshijnë drejtësinë, pavarësinë e gjyqësorit, luftën kundër krimit dhe korrupsionit, ku problematikat tona janë të shumta dhe ku BE-ja “nuk të fal”. Gjithsesi, diplomacia jonë duhet të vazhdojë me intensitet punën, që kurdo të miratohet ai grup kapituj, të jemi gati për mbylljen e grup kapitujve të tjerë, për të kompensuar kohën e humbur. Ndërkohë, qeveria të reagojë me masa konkrete dhe jo me moralizime pa vlerë ndaj kërkesave dhe kritikave të vendeve anëtare, me frymë europiane dhe kujdes, pa krijuar më precedentë të ngjashëm me dosjet tashmë të njohura.
4. Jo Hormuz tjetër në Tajvan! Presidenti Trump bëri vizitën e tij zyrtare në Pekin më 14- 15 Maj, ku zhvilloi bisedime me homologun Xi jin Ping me rezultatet e njohura. Padyshim që Presidenti Xi ishte në pozita më të avantazhuara. Ndërsa Presidenti Trump shkoi në Pekin pa marrëveshje paqeje Rusi-Ukrainë, me gjendjen “ as luftë dher as paqe”,me zhgënjime për impenjimin amerikan në Linjen e Mesme, me anullimin e tarifave të tij doganore nga gjykatat amerikane, cënimi i raporteve me aleatët europianë dhe rënia në nivelet më të ulta historike të popullaritetit të tij; mbi të gjitha afrimi i zgjedhjeve të mesmandatit për Kongresin amerikan ku republikanët i pret një disfatë e rëndë, nëse kjo gjendje do të vijojë.
Megjithatë, takimi i tyre historik, thirja e Presidentit kinez për të qenë partnerë dhe jo kundërshtarë, ftesa për të vizituar Uashingtonin në Shtator, etj i ka qetësuar ujrat e turbulluara gjeopolitike, me ndikime pozitive në politikën, sigurinë dhe ekonominë botërore. Pohimi i Trump për një G 2 e barazoi Kinën me SHBA-të.
Elementi më i rëndësishëm i takimit ishte paralajmërimi i Presidentit Xi në fillim të takimit për kujdes me Tajvanin, që Ngushtica atje të mos kthehet në një Hormuz të dytë, me pasoja akoma më të paparashikueshme se ajo e Hormuzit.
© 2026 Argumentum
