Përçarja SHBA–BE dhe Ballkani Perëndimor: Një rivalitet që rrezikon stabilitetin
Konsensusi perëndimor për të ardhmen e Ballkanit Perëndimor po vihet gjithnjë e më shumë në pikëpyetje, ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian po shfaqin politika dhe prioritete gjithnjë e më të ndryshme në rajon.
Sipas një analize të publikuar nga Deutsche Welle, rivaliteti SHBA–BE nuk lidhet më vetëm me çështje të sigurisë apo NATO-s, por po shtrihet edhe në ekonomi, energji dhe ndikimin politik në Ballkan. Dikur Uashingtoni dhe Evropa bashkëpunonin ngushtë për rindërtimin e rajonit pas luftërave të viteve 1990; sot, sipas DW, ata po konkurrojnë gjithnjë e më hapur për pushtet, para dhe ndikim.
Bosnja, pika më e ndjeshme e përplasjes
Bosnjë-Hercegovina shfaqet si një nga rastet më të qarta ku divergjencat transatlantike po bëhen të dukshme.
Sistemi politik i krijuar pas Marrëveshjes së Dejtonit në vitin 1995 mbështetet në një strukturë të ndërlikuar të ndarjes së pushtetit. Një rol të veçantë ka Përfaqësuesi i Lartë për Bosnjë-Hercegovinën, një zyrtar ndërkombëtar me kompetenca të gjera për të ndërhyrë në politikën e vendit dhe për të parandaluar rikthimin e konfliktit.
Sipas DW, administrata Trump kërkon kufizimin e kompetencave të Përfaqësuesit të Lartë, ndërsa BE-ja vazhdon të mbështesë praninë e një diplomati ndërkombëtar me rol të fuqishëm në Bosnjë. Kjo mospërputhje ka krijuar një tjetër pikë fërkimi mes Uashingtonit dhe Brukselit.
Çështja bëhet edhe më e ndjeshme për shkak të qëndrimeve të Milorad Dodikut dhe retorikës së tij për shkëputjen e Republika Srpska nga Bosnjë-Hercegovina. DW vëren se dikur SHBA-ja dhe Evropa vepronin në mënyrë më të koordinuar ndaj këtyre kërcënimeve, ndërsa sot qasjet e tyre janë më të ndryshme.
Mësimi nga Ukraina dhe rreziku për kufijtë
Një nga shqetësimet më të mëdha të ngritura në analizë lidhet me precedentët që mund të krijohen nga lufta në Ukrainë.
Marko Prelec nga Grupi Ndërkombëtar i Krizave paralajmëron se, nëse fuqitë perëndimore do të pranonin ndryshime territoriale të arritura me forcë në Ukrainë, aktorë të tjerë në Ballkan mund të përdorin të njëjtin argument për të kërkuar ndryshime kufijsh. Në këtë kontekst përmenden veçanërisht Serbia dhe çështja e Kosovës, si dhe aspiratat separatiste të serbëve të Bosnjës.
Kjo e bën përçarjen transatlantike më shumë sesa një mosmarrëveshje diplomatike mes dy qendrave të fuqisë. Për një rajon ende të brishtë, çdo ndryshim në qëndrimin amerikan ose evropian mund të ndikojë drejtpërdrejt në llogaritjet e aktorëve lokalë.
Nga siguria te energjia
Një tjetër dimension i rivalitetit është ekonomia dhe, mbi të gjitha, energjia.
Sipas DW, Uashingtoni po e vendos gjithnjë e më shumë theksin te investimet dhe tregtia, veçanërisht te eksportet amerikane të gazit natyror të lëngshëm drejt Ballkanit Perëndimor. Sekretari amerikan i Energjisë, Chris Wright, i ka përshkruar terminalet e gazit si “tubacionet e paqes” të Trumpit.
Në këtë kuadër, Ballkani Perëndimor mund të shndërrohet në një terren të rëndësishëm të konkurrencës ekonomike SHBA–BE. Investimet amerikane janë të mirëpritura në një rajon që ka nevojë të madhe për kapital të huaj, por mënyra se si realizohen këto projekte ngre edhe pikëpyetje mbi transparencën, konkurrencën dhe sundimin e ligjit.
DW sjell si shembull projektin e “Ndërlidhësit Jugor” në Bosnjë, i cili synon transportin e gazit të lëngshëm nga Kroacia përmes Bosnjës drejt Serbisë. Sipas analizës, projekti ka qenë i bllokuar për vite, por interesi i ri amerikan ka përshpejtuar zhvillimet rreth tij.
BE-ja po humbet terren?
Një tjetër problem për Brukselin është besueshmëria e perspektivës së anëtarësimit.
BE-ja mbetet investitori kryesor në Ballkanin Perëndimor dhe vazhdon ta lidhë integrimin me reformat, sundimin e ligjit dhe përafrimin me standardet evropiane. Megjithatë, sipas DW, ritmi i ngadaltë i procesit të zgjerimit po dobëson fuqinë e këtij premtimi.
Në analizë theksohet se më shumë se gjysma e investimeve në Ballkanin Perëndimor vijnë nga BE-ja, ndërsa pjesa e SHBA-së është më pak se 3%. Megjithatë, projektet e mëdha amerikane mund të kenë një ndikim politik disproporcional me peshën e tyre financiare.
Perspektiva evropiane mbetet instrumenti më i fuqishëm i BE-së për të ndikuar në transformimin e rajonit. Por, siç thekson analiza, kjo perspektivë po humbet besueshmëri pas viteve të zgjatjes së procesit të zgjerimit.
Ballkani në mes të dy Perëndimeve
Në fund, pyetja kryesore nuk është nëse konkurrenca SHBA–BE do të ndikojë në Ballkan, por sa thellë do të jetë ky ndikim.
Një rritje e investimeve amerikane dhe evropiane mund të jetë pozitive për rajonin. Konkurrenca për tregje, energji dhe infrastrukturë mund të krijojë mundësi të reja ekonomike. Por, nëse kjo konkurrencë shoqërohet me përplasje mbi sigurinë, demokracinë, sundimin e ligjit dhe çështjet territoriale, Ballkani mund të bëhet përsëri një hapësirë ku rivalitetet e fuqive të mëdha prodhojnë pasiguri.
DW e përmbledh shqetësimin në një përfundim të fortë: 30 vjet pas luftërave të viteve 1990, ndarja në rritje midis Amerikës dhe Evropës rrezikon të sjellë më shumë përçarje në Ballkanin Perëndimor.
Burimi: Deutsche Welle – Grzegorz Szymanowski. Përshtatur për Argumentum.al.
© 2026 Argumentum
