Instituti Ndërkombëtar për Studimet e Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES)[1], me seli në Lubjanë, analizon rregullisht zhvillimet në Lindjen e Mesme, Ballkan dhe çështjet globale. Në artikullin e tij të fundit, “Nga Gaza në Hormuz: Ngërçi gjeopolitik dhe Lindja e Mesme e re”, Dr. J. Scott Younger, ish-Kancelar Ndërkombëtar i President University në Indonezi, Bashkëpunëtor Nderi Kërkimor në Universitetin e Glasgow-t dhe anëtar i Bordit Këshillimor të IFIMES, shqyrton peizazhin gjeopolitik që po ndryshon me shpejtësi, duke u përqendruar te aleancat strategjike në zhvillim, konflikti Iran–Izrael, rëndësia strategjike e Ngushticës së Hormuzit, konflikti izraelito-palestinez, politika e jashtme e Presidentit të SHBA-së Donald Trump dhe rreziqet në rritje për një destabilitet më të gjerë ndërkombëtar.
Dr. J. Scott Younger
Ish-Kancelar Ndërkombëtar i President University në Indonezi, Bashkëpunëtor Nderi Kërkimor në Universitetin e Glasgow-t, Anëtar i Bordit Këshillimor të IFIMES
Vera e fundit është shoqëruar me temperatura rekord në disa pjesë të Evropës dhe me kushte të përhapura thatësire, duke rikthyer edhe një herë çështjen e ndryshimeve klimatike në qendër të vëmendjes publike dhe politike.
Ndoshta zhvillimi më interesant i kohëve të fundit në planin gjeopolitik lidhet me tre vende që pak ditë më parë nënshkruan një marrëveshje që i ngjan një aleance mbrojtëse të stilit NATO. Turqia, Arabia Saudite dhe Pakistani duket se kanë kuptuar se paqja dhe stabiliteti afatgjatë mund të kërkojnë prej tyre të “ngrihen dhe të marrin përgjegjësinë”. Të treja janë ndër vendet më të fuqishme dhe strategjikisht më të rëndësishme në Lindjen e Mesme të gjerë dhe në rajonin përreth. Në të vërtetë, Friedmann (2009) e konsideronte Turqinë, për shkak të pozicionit të saj në kufirin lindor të BE-së dhe historisë së saj të gjatë e komplekse, si një nga vendet kyçe të shekullit XXI.
Një tjetër zhvillim i rëndësishëm lidhet me bisedimet mes Omanit dhe Iranit, të cilët ndodhen në dy anët e kundërta të Ngushticës së Hormuzit, një rrugë ujore me rëndësi qendrore për sigurinë energjetike rajonale dhe globale. Objektivi është gjetja e një zgjidhjeje të pranueshme që do të rikthente funksionimin normal të Ngushticës. Kjo nuk i ka pëlqyer Presidentit të SHBA-së, i cili, sipas raportimeve, ka kërcënuar Omanin dhe e ka paralajmëruar kundër ndërhyrjes. Kjo mund të pasqyrojë zhgënjimin në rritje të Presidentit Trump, ndërsa konflikti me Iranin duket se ka rifilluar pas një muaji paqeje relative, ndonëse bllokada ka vazhduar.
Konflikti sigurisht që nuk është zhvilluar në mënyrën që Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu raportohet se kishte parashikuar, pasi nga disa qarqe lufta pritej të përfundonte brenda pak javësh dhe të sillte ndryshimin e regjimit në Iran. Gjashtë muajt e fundit, në vend të kësaj, duket se kanë treguar se nuk ka një fitues të qartë dhe se konflikti ka arritur në një ngërç. Presidenti Trump do të duhet, për rrjedhojë, t’i shpjegojë popullit amerikan kostot e jashtëzakonshme të konfliktit, pa pasur një rezultat të qartë strategjik.
Me afrimin e zgjedhjeve afatmesme në SHBA në nëntor, javët e ardhshme do të jenë veçanërisht të rëndësishme. Nëse Presidenti Trump vazhdon të humbasë mbështetjen publike për ndërhyrjet e tij në politikën e jashtme dhe kundërshtarët e tij politikë shënojnë rezultate të forta në zgjedhjet afatmesme, aftësia e tij për të ndjekur axhendën gjatë dy viteve të fundit të mandatit mund të kufizohet ndjeshëm.
Një tjetër çështje madhore që vazhdon të dominojë agjendën ndërkombëtare është çështja e tokës dhe mënyra se si ajo do të ndahet përfundimisht mes izraelitëve dhe palestinezëve — një problem që ka mbetur i pazgjidhur për shumë dekada.
Qeveria e ekstremit të djathtë në Izrael dhe erozioni i zgjidhjes me dy shtete
Qeveria izraelite nën Kryeministrin Netanyahu është, sipas shumë vlerësimeve, qeveria më e djathtë në historinë e vendit. Ministrat Bezalel Smotrich dhe Itamar Ben-Gvir kanë mbështetur në mënyrë aktive politika që nxisin zgjerimin e pranisë së kolonëve izraelitë në Bregun Perëndimor, duke ngritur shqetësime serioze për të ardhmen e popullsisë palestineze dhe mundësinë e zhvendosjeve të mëtejshme.
Këto zhvillime kanë shkaktuar kohët e fundit protesta të forta nga disa qeveri evropiane, përfshirë Gjermaninë, Italinë dhe Mbretërinë e Bashkuar, të cilat e kanë cilësuar vazhdimin e aktivitetit të vendbanimeve si të paligjshëm. Megjithatë, nëse nuk merren masa më të forta, përfshirë sanksione efektive, qeveria izraelite mund të vazhdojë t’i shpërfillë këto kritika. Politikëbërësit izraelitë duket se besojnë, me njëfarë justifikimi, se vazhdojnë të gëzojnë mbështetje të fortë politike nga Shtetet e Bashkuara.
Ndërkohë, qeveria izraelite ka shfaqur ngurrim për të lejuar Shtetet e Bashkuara të avancojnë me planin e propozuar nga Presidenti Trump për Bordin e Paqes për Gazën, pavarësisht se Hamasi ka deklaruar se është i gatshëm të çarmatoset. Plani tashmë është paraqitur në mënyrë më të detajuar, por në anën izraelite mbetet një mungesë e thellë besimi. Kjo mund t’i shërbejë gjithashtu interesave politike të Kryeministrit Netanyahu dhe qeverisë së tij.
Duket se ka pak perspektivë për përparim domethënës në këtë çështje të rëndësishme për sa kohë që qëndrimi i SHBA-së ndaj qeverisë izraelite mbetet po aq i dobët sa duket aktualisht dhe për sa kohë që Bordi i propozuar i Paqes nuk ka autoritet të mjaftueshëm për të ndërmarrë veprime efektive. Zgjedhjet në Izrael pritet të zhvillohen në tetor, ndërsa projeksionet aktuale politike sugjerojnë se Netanyahu dhe mbështetësit e tij mund të pësojnë humbje të konsiderueshme. Një rezultat i tillë potencialisht mund të sjellë një ndryshim të madh në politikën e brendshme dhe të jashtme të Izraelit.
Kryeministri izraelit e kupton mirë personalitetin dhe instinktet politike të Presidentit Trump dhe duket se e ka përdorur këtë njohje në avantazhin e tij. Nuk është hera e parë që Netanyahu e ka sfiduar ose kundërshtuar Trumpin.
Kur Plani i Paqes u prezantua për herë të parë, forcat izraelite — IDF — u tërhoqën vetëm në pozicione që u mundësonin të ruanin kontrollin mbi rreth gjysmën e Rripit të Gazës. Ky pozicion nuk u sfidua në mënyrë efektive dhe, gjatë javëve të fundit, IDF ka vijuar operacionet ushtarake, zyrtarisht kundër Hamasit, por me viktima të shumta civile, ndërsa ka zgjeruar kontrollin mbi zona të tjera të territorit.
Nëse qeveria izraelite e ekstremit të djathtë lejohet të vazhdojë këto politika pa pasoja të rëndësishme ndërkombëtare, ajo mund të arrijë përfundimisht objektivin e saj për ta vendosur të gjithë territorin nën kontrollin izraelit, duke minuar më tej perspektivat për një zgjidhje të qëndrueshme me dy shtete. Kjo nuk duhet të lejohet të ndodhë. Është koha që komuniteti ndërkombëtar, veçanërisht qeveritë që kundërshtojnë këto politika, t’i bëjnë zërat e tyre më të qartë dhe më të fuqishëm.
Problemi më i gjerë është se Presidenti Trump rrallë duket i gatshëm t’u kushtojë vëmendje serioze pikëpamjeve alternative, përfshirë ato të aleatëve të NATO-s. Ai gjithashtu vazhdon të demonstrojë një interes personal dhe politik jashtëzakonisht të fortë ndaj Presidentit rus Vladimir Putin, një marrëdhënie që vazhdon të ndikojë në qasjen e tij ndaj çështjeve ndërkombëtare.
Mbërritja e papritur e drejtorit të CIA-s në Moskë për bisedime me zyrtarët rusë, me sa duket pa njoftim paraprak për disa prej aleatëve evropianë, ishte veçanërisht e rëndësishme. Pa dyshim, më shumë detaje do të bëhen të njohura në kohën e duhur.
Dy deri në tre muajt e ardhshëm, për rrjedhojë, ka të ngjarë të jenë të vështirë dhe potencialisht ogurzi. Rusia e Putinit po bën gjithnjë e më shumë deklarata kërcënuese ndaj Britanisë, ndërsa sistemi më i gjerë ndërkombëtar duket se po hyn në një periudhë pasigurie të shtuar.
Zhvillimet nga Gaza deri te Ngushtica e Hormuzit ilustrojnë një realitet më të gjerë gjeopolitik: rendi ndërkombëtar i vendosur po përballet me trysni në rritje, aleancat tradicionale po rivlerësohen dhe mungesa e zgjidhjeve diplomatike vendimtare po lejon që konfliktet rajonale të marrin gjithnjë e më shumë pasoja globale.
Lindja e Mesme po hyn në një fazë të re gjeopolitike, në të cilën aleancat tradicionale po riformësohen, ndikimi i SHBA-së po sfidohet gjithnjë e më shumë dhe mungesa e një zgjidhjeje politike në Gaza dhe në rajonin më të gjerë po krijon rreziqe të reja për sigurinë globale.
____________________________
Burimi: Instituti Ndërkombëtar për Studimet e Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES),
Përshtati në shqip: Argumentum.al
