Nga rënia e Murit të Berlinit te marrëveshja “Dy Plus Katër”, rruga drejt bashkimit gjerman u zhvillua brenda një viti që ndryshoi rendin europian
Më 3 tetor 1990, Gjermania u bashkua zyrtarisht pas më shumë se katër dekadash ndarje. Në mesnatë hyri në fuqi Traktati i Bashkimit dhe pesë landet e krijuara në territorin e ish-Republikës Demokratike Gjermane iu bashkuan Republikës Federale të Gjermanisë. Berlini u bë kryeqyteti i Gjermanisë së bashkuar dhe 3 Tetori u shpall festë kombëtare.
Por bashkimi gjerman nuk ishte vetëm një çështje e brendshme. Ai kërkoi njëkohësisht një marrëveshje mes dy shteteve gjermane dhe katër fuqive që kishin mbajtur të drejta dhe përgjegjësi mbi Gjermaninë që nga përfundimi i Luftës së Dytë Botërore. Kjo marrëveshje, e njohur si Traktati “Dy Plus Katër”, u nënshkrua në Moskë më 12 shtator 1990 dhe zgjidhi çështjet ndërkombëtare që lidhnin bashkimin me sovranitetin, kufijtë dhe sigurinë europiane.
Një Gjermani e ndarë
Pas vitit 1945, Gjermania u nda në zona pushtimi të administruara nga Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Sovjetik, Britania e Madhe dhe Franca. Në vitin 1949 u krijuan dy shtete: Republika Federale e Gjermanisë në Perëndim dhe Republika Demokratike Gjermane në Lindje.
Ndarja e Gjermanisë u bë pjesë e strukturës së Luftës së Ftohtë. Republika Federale u orientua drejt Perëndimit dhe u përfshi në strukturat euroatlantike, ndërsa RDGJ u integrua në bllokun sovjetik.
Berlini u bë simboli i kësaj ndarjeje. Më 13 gusht 1961, autoritetet e Gjermanisë Lindore nisën ndërtimin e Murit të Berlinit, duke kufizuar kalimin mes pjesës lindore dhe perëndimore të qytetit.
Për gati tri dekada, Muri përfaqësoi ndarjen politike të Europës.
1989: viti që ndryshoi gjithçka
Në fund të viteve 1980, sistemi politik i Europës Lindore nisi të tronditej. Në Gjermaninë Lindore u zhvilluan protesta masive dhe u rrit presioni për reforma politike dhe zgjedhje të lira.
Më 9 nëntor 1989, kufizimet për kalimin drejt Berlinit Perëndimor u hoqën dhe Muri i Berlinit humbi funksionin e tij si barrierë mes dy pjesëve të qytetit.
Rënia e Murit krijoi mundësinë për bashkim, por nuk e përcaktoi automatikisht mënyrën se si ai do të realizohej.
Çështja tashmë ishte politike dhe ndërkombëtare: a do të bashkohej Gjermania, në çfarë forme dhe me çfarë statusi në Europën që po dilte nga Lufta e Ftohtë?
Zgjedhjet e para të lira në Gjermaninë Lindore
Më 18 mars 1990 u zhvilluan zgjedhjet e para të lira për Volkskammer-in, parlamentin e Gjermanisë Lindore.
Rezultati i zgjedhjeve i dha shumicën politike forcave që mbështesnin një proces të shpejtë drejt bashkimit me Republikën Federale.
Më 23 gusht, Volkskammer-i votoi që RDGJ të hynte në fushën e zbatimit të Ligjit Themelor të Republikës Federale më 3 tetor 1990. Vendimi u miratua me 294 vota pro, 62 kundër dhe shtatë abstenime.
Kjo ishte baza politike për hapin përfundimtar.
Procesi nuk u zhvillua vetëm në fushën politike.
Më 18 maj 1990, dy Gjermanitë nënshkruan Traktatin për Bashkimin Monetar, Ekonomik dhe Social. Ai parashikonte, ndër të tjera, futjen e markës gjermane në Gjermaninë Lindore dhe shtrirjen e sistemit të ekonomisë sociale të tregut dhe të sigurimeve shoqërore. Marrëveshja hyri në fuqi më 1 korrik 1990.
Ishte një nga hapat që e bëri bashkimin politik më të afërt.
Traktati i Bashkimit
Më 31 gusht 1990, negociatorët Wolfgang Schäuble për Republikën Federale dhe Günther Krause për RDGJ nënshkruan Traktatin për Krijimin e Unitetit të Gjermanisë, i njohur si Traktati i Bashkimit.
Marrëveshja përcaktoi mënyrën juridike të bashkimit dhe rregulloi çështje që shkonin nga zbatimi i Ligjit Themelor dhe administrata, te financat, sistemi social, kultura dhe media.
Sipas traktatit, më 3 tetor pesë landet – Brandenburg, Mecklenburg-Pomerania Perëndimore, Saksonia, Saksonia-Anhalt dhe Turingia – do të bëheshin lande të Republikës Federale. Berlini do të ishte kryeqyteti i Gjermanisë.
Më 20 shtator, Bundestagu dhe Volkskammer-i miratuan traktatin me shumicën e kërkuar.
Por mbetej ende një çështje vendimtare: pozicioni ndërkombëtar i Gjermanisë së bashkuar.
“Dy Plus Katër”: marrëveshja që zgjidhi çështjen ndërkombëtare
Në negociatat “Dy Plus Katër” morën pjesë dy shtetet gjermane dhe katër fuqitë fituese të Luftës së Dytë Botërore: Shtetet e Bashkuara, Bashkimi Sovjetik, Britania e Madhe dhe Franca.
Takimi i parë u zhvillua në Bon më 5 maj 1990. Negociatat trajtuan aspektet e jashtme të bashkimit gjerman, përfshirë kufijtë, çështjet e sigurisë, madhësinë e forcave të armatosura dhe praninë e trupave sovjetike në territorin e Gjermanisë Lindore.
Pika më e ndjeshme ishte marrëdhënia e Gjermanisë së bashkuar me NATO-n dhe qëndrimi i Bashkimit Sovjetik.
Në korrik 1990, kancelari Helmut Kohl dhe udhëheqësi sovjetik Mihail Gorbaçov arritën mirëkuptimin që Gjermania e bashkuar të kishte të drejtë të vendoste vetë për përkatësinë e saj në aleanca.
Ky zhvillim hapi rrugën për marrëveshjen përfundimtare.
12 shtator 1990 – Traktati i Moskës
Më 12 shtator 1990, në Moskë, u nënshkrua Traktati për Zgjidhjen Përfundimtare në lidhje me Gjermaninë, i njohur si Traktati “Dy Plus Katër”.
Dokumenti zgjidhi çështjet ndërkombëtare të mbetura nga statusi i pasluftës së Gjermanisë. Ai përcaktoi kufijtë përfundimtarë të Gjermanisë së bashkuar dhe i dha asaj sovranitet të plotë në çështjet e brendshme dhe të jashtme. Gjermania konfirmoi gjithashtu kufijtë ekzistues dhe hoqi dorë nga pretendimet territoriale.
Marrëveshja parashikoi edhe kufizime mbi madhësinë e forcave të armatosura gjermane dhe tërheqjen e trupave sovjetike nga territori i ish-Gjermanisë Lindore deri në vitin 1994.
Me këtë marrëveshje, çështja gjermane u zgjidh përmes një procesi negociatash ndërkombëtare, 45 vjet pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore.
3 tetor 1990
Në orën 00:00 të 3 tetorit, Traktati i Bashkimit hyri në fuqi.
Para Reichstag-ut në Berlin u ngrit flamuri i Republikës Federale dhe në qytet u mblodhën qindra mijëra njerëz për të festuar bashkimin.
Në të njëjtën ditë u zhvillua ceremonia shtetërore në Filarmoninë e Berlinit.
Richard von Weizsäcker ishte president federal, ndërsa Helmut Kohl kancelar. Gjermania e bashkuar nisi jetën e saj si një shtet sovran, me Berlinin si kryeqytet.
Në mesazhin e tij drejtuar qeverive të botës, Kohl e lidhi bashkimin me paqen dhe integrimin europian, duke theksuar se Gjermania e bashkuar do të mbante përgjegjësitë që buronin nga historia e saj.
Përtej Gjermanisë
Bashkimi i Gjermanisë ishte një ngjarje kombëtare, por pasojat e tij ishin europiane.
Ai u realizua në një moment kur rendi i krijuar pas vitit 1945 po ndryshonte me shpejtësi. Brenda pak muajsh, Europa kishte kaluar nga ekzistenca e Murit të Berlinit në një Gjermani të bashkuar dhe në një marrëveshje ndërkombëtare që rregullonte statusin e saj.
Traktati “Dy Plus Katër” është veçanërisht domethënës sepse zgjidhi me marrëveshje paqësore çështjet e mbetura nga statusi i Gjermanisë pas luftës. Ministria e Jashtme gjermane e ka cilësuar traktatin një dokument kyç të diplomacisë së vitit 1990 dhe thekson se ai vendosi kufijtë përfundimtarë të Gjermanisë dhe rivendosi sovranitetin e plotë të vendit.
Bashkimi gjerman u bë kështu një nga hallkat kryesore të transformimit të Europës në fund të Luftës së Ftohtë.
Nga 9 nëntori 1989 deri më 3 tetor 1990 kaluan më pak se njëmbëdhjetë muaj.
Brenda kësaj periudhe ndodhën rënia e Murit, zgjedhjet e para të lira në Gjermaninë Lindore, bashkimi monetar dhe ekonomik, negociatat mes dy Gjermanive, marrëveshja “Dy Plus Katër” dhe, në fund, bashkimi politik.
Kjo kronologji tregon se 3 Tetori nuk ishte një ngjarje e izoluar. Ishte pika përfundimtare e një procesi ku zhvillimet shoqërore në Gjermaninë Lindore, vendimet demokratike, politika e dy Gjermanive dhe diplomacia e katër fuqive aleate u ndërthurën në një periudhë të shkurtër.
Në orët e para të 3 tetorit 1990 përfundoi ndarja shtetërore e Gjermanisë. Por ajo ditë shënoi edhe diçka më të gjerë: një moment vendimtar në kalimin e Europës nga rendi i Luftës së Ftohtë drejt një arkitekture të re politike.
Tridhjetë e gjashtë vjet më pas, 3 Tetori mbetet një nga datat kryesore për të kuptuar jo vetëm historinë gjermane, por edhe mënyrën se si diplomacia ndërkombëtare menaxhoi një nga ndryshimet më të mëdha të rendit europian të shekullit XX.
© 2026 Argumentum
