Pas mbledhjes së sotme të Këshillit të Çështjeve të Përgjithshme të BE-së, është ende e paqartë nëse një konferencë ndërqeveritare me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë do të mbahet në qershor. Në një konferencë për shtyp pas takimit, u konfirmua se liderët diskutuan për mundësinë e hapjes së negociatave për Shkupin dhe Tiranën dhe se Franca, e cila kryeson kryesimin e Këshillit, ka bërë përpjekje të mëdha për të kapërcyer veton e Bullgarisë. Megjithatë, asnjë garanci nuk u dha.
Udhëheqësit e BE-së do të përpiqen të heqin veton deri në ditën e fundit të presidencës franceze, por situata komplekse politike në Sofje e ndërlikon më tej vendimin, tha Clément Beaune, Sekretari i Shtetit për Çështjet Evropiane të Francës.
Ndërkohë, liderët e Maqedonisë së Veriut, Shqipërisë dhe Serbisë, anëtarë të nismës së Ballkanit të Hapur, diskutuan nëse do të paraqiteshin në një takim me liderët e BE-së në Bruksel më 23 qershor. Vendimin e tyre do ta shpallin nesër. Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, vlerësoi më pas në Twitter se Bullgaria ka “rrëmbyer BE-në”.
“Duket se një tjetër ‘Jo, më fal!’ do të jetë ajo që do të dëgjojmë në fund! I gjithë Unioni i rrëmbyer nga Bullgaria nuk është një spektakël i mirë për t’u parë”, ka shkruar Rama.
Dy ditë para mbledhjes së Këshillit për Çështjet e Përgjithshme, Presidenti Rumen Radev komentoi propozimin e Presidencës së Këshillit francez, i cili parashikonte se çështjet bilaterale duhet të trajtohen gjatë procesit të negociatave, me BE-në si garantues që Shkupi do të takohet. kushtet e vendosura nga Bullgaria.
“Këshilli i Ministrave (i Bullgarisë) dhe Asambleja Kombëtare le të vendosin me ekspertizë nëse një protokoll dypalësh me Shkupin mbron mjaftueshëm interesin bullgar sepse ky protokoll duhet të bëhet pjesë e kornizës së negociatave dhe tani e tutje të ndërtojë të gjitha marrëdhëniet mbi bazën e tij”, tha. Radev, raporton Euractiv.
Në fillim të këtij muaji, kryeministri Kiril Petkov deklaroi se Bullgaria do të heqë veton për hapjen e negociatave me Maqedoninë e Veriut nëse Shkupi përmbush tre kushtet për të cilat insiston Sofja.
“Dua ta bëj të qartë se Bullgaria ka tre kërkesa për përparim në temën e Maqedonisë së Veriut. Së pari: respektimi i pozicionit kornizë të miratuar nga parlamenti bullgar. E dyta është përfshirja e bullgarëve në kushtetutën e Maqedonisë së Veriut në mënyrë që të drejtat të mbrohen. Së treti, të zbatohet Marrëveshja e Fqinjësisë. Tani po punojmë së bashku për të parë nëse BE-ja mund të jetë garantuese për përmbushjen e tre kushteve”, tha Petkov, transmeton Euractiv.
Vendimi i mundshëm i Bullgarisë për të hequr dorë nga vetoja është komplikuar më tej nga kriza e re politike në Sofje pasi Slavi Trifonov, kreu i partisë populiste “Ka një popull të tillë”, u largua nga koalicioni qeverisës dhe pretendoi se kryeministri planifikon të heqë veton e Bullgarisë në Maqedonia e Veriut.
“Ne nuk kemi vend në këtë koalicion për dy arsye: Maqedonia e Veriut dhe fakti që nuk ka mbetur para në këtë vend. Kryeministri po udhëheq një linjë të tij politike, ndryshe nga ajo në marrëveshjen e koalicionit”, tha Trifonov.
Ai shtoi se Petkov dhe këshilltarja e tij për politikën e jashtme Vessela Tcherneva kanë filluar “bisedimet klandestine me BE-në mbi heqjen përfundimisht të ndalimit ndaj Shkupit”, duke anashkaluar Ministren e Jashtme Theodora Genchovska nga partia “Ka një popull të tillë”.
Maria Simeonova, koordinatore e programit për zyrën e Këshillit Evropian për Marrëdhëniet me Jashtë në Sofje, shpjegon për European Western Balkans se marrëdhëniet dypalëshe midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut janë keqpërdorur për mesazhe të brendshme të politikanëve populistë në Bullgari.
“Tejkalimi i dallimeve do të kërkojë përpjekje të mëdha nga politikëbërësit konstruktivë dhe shoqëritë. Duhet një shtytje nga poshtë-lart për të kompensuar bisedat e dëmshme dhe duhet t’i jepet më shumë zë sinjaleve dhe shembujve pozitivë që marrëdhëniet mes njerëzve të mos pësojnë ngërç”, thotë Simeonova.
Sipas Simeonova, mosmarrëveshja dypalëshe midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut ishte në qendër të trazirave politike në Sofje. Ai u përdor me lehtësi nga opozita dhe partia “Ka një popull të tillë” për të sulmuar kryeministrin Petkov dhe përfundimisht për të vendosur një votë mosbesimi ndaj qeverisë.
“Megjithatë, me politikanët reformistë në detyrë, çështja mund të trajtohet në mënyrë konstruktive, kështu që potenciali që partitë populiste të përdorin kartën e Maqedonisë së Veriut për të fituar pikë politike të brendshme gradualisht po shterohen”, vlerëson Simeonova.
A ka pasur përparim në marrëdhëniet dypalëshe?
Për dy vjet, Bullgaria ka bllokuar fillimin e bisedimeve të anëtarësimit të Maqedonisë së Veriut me Bashkimin Evropian. Qeveria e mëparshme, e udhëhequr nga kryeministri Bojko Borisov, kërkoi që Maqedonia e Veriut të pranojë se kombi maqedonas dhe gjuha maqedonase janë me origjinë dhe karakter bullgar. Pothuajse të gjithë historianët e huaj e konsiderojnë këtë kërkesë absurde. Shkupi e refuzon kërkesën, duke thënë se ajo shkel parimet evropiane dhe të drejtën e njerëzve për vetëvendosje.
Qeveria e re bullgare po kërkon gjithashtu që Shkupi të arrijë një kompromis. Por, ndryshe nga Borisov, pasardhësi i tij Kiril Petkov u përpoq të ndryshonte tonin.
“Jam shumë optimist për dinamikën e re të marrëdhënieve tona dhe ju siguroj se rezultatet do të jenë të dukshme çdo javë të re”, tha ai gjatë vizitës së tij në Shkup në fillim të këtij viti.
Petkov vlerësoi në prill se ishte bërë përparim i rëndësishëm në negociatat me Maqedoninë e Veriut për një mosmarrëveshje midis dy vendeve, duke shtuar se “suksesi vjen kur të dyja vendet tregojnë dëshirë dhe bashkëpunojnë”.
Megjithatë, një problem i ri ndodhi për shkak të regjistrimit të popullsisë në Maqedoninë e Veriut, rreth 3500 njerëz u deklaruan si bullgarë. Në të njëjtën kohë, Sofja pretendon se mbi 120,000 qytetarë të Maqedonisë së Veriut posedojnë pasaportë bullgare dhe dhjetëra mijëra të tjerë presin t’i marrin ato. Shkupi thotë se dyshtetësia është vetëm rezultat i dëshirës së maqedonasve për t’u bërë qytetarë të BE-së, ndërsa për Sofijen është dëshmi e origjinës së tyre bullgare.
Maria Simeonova thekson se gjashtë muajt e fundit dëshmuan përparim të dukshëm në marrëdhëniet dypalëshe midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut.
“U ndërmorën hapa për arritjen e Traktatit të Miqësisë, Fqinjësisë së Mirë dhe Bashkëpunimit, të lidhur në vitin 2017, dhe për të nxitur procesin e gjetjes së zgjidhjeve për çështjet në pritje. Ky progres hodhi terrenin për marrëdhënie më konstruktive dypalëshe, të cilat megjithatë shpesh ranë viktimë e narrativave negative nacionaliste në të dy vendet”, thotë Simeonova.
Ajo konkludon se aktualisht tejkalimi i mosmarrëveshjeve dypalëshe varet nga zhvillimet e brendshme politike. Në kontekstin e luftës në Ukrainë dhe aplikimeve për anëtarësim të Ukrainës, Moldavisë dhe Gjeorgjisë, dështimi për të hapur bisedimet e negociatave me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë do të sinjalizojë negativisht të gjithë rajonin.
BE-ja i bëri presion Bullgarisë që të heqë dorë nga vetoja dhe të mundësojë fillimin e negociatave të pranimit me Shkupin dhe Tiranën, rruga evropiane e të cilëve është e lidhur. Disa vende anëtare të BE-së, si Holanda, favorizojnë hapjen e negociatave me Maqedoninë e Veriut dhe Shqipërinë, megjithëse e bllokuan atë në 2019. Megjithatë, shumë besojnë se një mrekulli duhet të ndodhë që Bullgaria t’i japë dritën jeshile Shkupit dhe Tiranës në mes të një krize politike në Sofia./EWB-Argumentum.al
