Një rivalitet midis dy gjeneralëve kryesorë të Sudanit shpërtheu në luftë më 15 prill, duke vënë në ballë ushtrinë e vendit të Afrikës Lindore kundër një milicie të sponsorizuar nga shteti të quajtur Forcat e Mbështetjes së Shpejtë. Ushtria po përdor avionë luftarakë për të goditur pozicionet e RSF-së, shumë në zona me popullsi të dendur, ndërsa të dy fraksionet po angazhohen në beteja në rrugë duke përdorur armë dhe zjarr artilerie. Dhjetëra mijëra sudanezë janë larguar nga shtëpitë e tyre, ndërsa miliona janë të bllokuar nga pakësimi i furnizimeve me ushqim dhe ujë.
Më shumë se 420 njerëz janë vrarë dhe mijëra të plagosur që nga shpërthimi i luftimeve më 15 prill, sipas shifrave të OKB-së.
Disa spitale janë granatuar dhe të tjerë janë plaçkitur, duke detyruar më shumë se dy të tretat e këtyre objekteve mjekësore në Khartoum dhe shtetet fqinje “jashtë shërbimit”, tha sindikata e mjekëve.
Agjencia Amerikane për Zhvillim Ndërkombëtar tha se po rrit ndihmën për njerëzit e kapur mes fraksioneve ndërluftuese.
Sudani përjetoi një “kolaps gati total” të shërbimit të internetit dhe telefonit të dielën, sipas shërbimit të monitorimit NetBlocks.
Si filloi konflikti?
Konflikti filloi seriozisht më 15 prill, por lufta për pushtet midis gjeneralit Abdel Fattah al Burhan, i cili drejton forcat e armatosura, dhe liderit të RSF-së, gjeneralit Mohamed Hamdan Dagalo (i njohur si Hemedti) ka filluar prej disa kohësh.
Të dy burrat kishin punuar së bashku për të rrëzuar ish-udhëheqësin Omar al Bashir në vitin 2019, por tani janë në mosmarrëveshje rreth mënyrës se si mendojnë se vendi duhet të drejtohet. Al Burhan që atëherë është bërë kreu de-fakto i shtetit të Sudanit pas një grushti shteti ushtarak në vitin 2021 dhe ka premtuar të mbikëqyrë transferimin e vendit në sundimin civil.
Në thelb të kësaj mosmarrëveshje është një mosmarrëveshje mbi një nga parimet e kornizës së rënë dakord për mënyrën se si do të bëhet ai tranzicion. Ajo lidhet me mënyrën se si dhe kur RSF-ja duhet të integrohet në ushtri – Hemedti dëshiron që ajo të zgjasë 10 vjet, ndërsa ushtria dëshiron që ajo të përfundojë brenda dy.
Në ditët para shpërthimit të dhunës, trupat e RSF-së ishin vendosur në të gjithë vendin në një lëvizje që al Burhan e quajti të paligjshme.
Luftimet filluan javën e kaluar të shtunën në një bazë ushtarake në jug të Khartoum, me të dyja palët që akuzojnë tjetrën për inicimin e sulmeve.
Brenda pak orësh, Ushtria sudaneze kishte përdorur forcat e saj ajrore për të hedhur bomba në pozicionet e RSF brenda kryeqytetit – i cili ka një popullsi prej 10 milionë banorësh.
Më pas u përhap me shpejtësi në të gjithë Khartoum dhe në qytete anembanë vendit duke përfshirë Merowe, Nyala dhe El Obeid.
Al Burhan iu drejtua kombit të premten, duke u thënë qytetarëve se luftimet do të mbarojnë së shpejti dhe se ai është i përkushtuar për kalimin në sundimin civil.
Ndërkohë, RSF-ja mban pretendimet e saj se ka pushtuar zona të mëdha në të gjithë vendin, duke përfshirë Khartoum-in qendror.
Evakuohen diplomatë dhe shtetas të huaj nga Sudani
Një listë në rritje e vendeve kanë evakuuar diplomatët dhe qytetarët nga kryeqyteti i Sudanit ndërsa luftimet e ashpra vazhdojnë në Khartoum.
SHBA dhe Britania e Madhe njoftuan të dielën se kishin larguar diplomatët jashtë vendit.
Franca, Gjermania, Italia dhe Spanja gjithashtu kanë evakuuar diplomatë dhe shtetas të tjerë.
Një luftë e egër për pushtet midis ushtrisë së rregullt dhe një force të fuqishme paraushtarake ka çuar në dhunë në të gjithë Sudanin për më shumë se një javë.
Autoritetet amerikane thanë se kishin transportuar më pak se 100 persona me tre helikopterë Chinook të dielën në mëngjes në një operacion “të shpejtë dhe të pastër”.
Ambasada e SHBA në Khartoum tani është e mbyllur dhe një postim në Twitter në burimin e saj zyrtar thotë se nuk është mjaft e sigurt që qeveria të evakuojë qytetarët privatë amerikanë.
Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar arriti të largonte diplomatët britanikë dhe familjet e tyre jashtë vendit në atë që u përshkrua si një operacion “kompleks dhe i shpejtë”. Ministri i Jashtëm James Cleverly tha se opsionet për të evakuuar shtetasit e mbetur britanikë në Sudan ishin “shumë të kufizuara”.
Disa vende të tjera po kryenin operacione evakuimi të dielën:
Presidenti francez Emmanuel Macron konfirmoi se një aeroplan kishte mbërritur në Xhibuti me qytetarë francezë dhe të tjerë të dielën, ndërsa një tjetër evakuim u bë të hënën, duke e çuar numrin e njerëzve të evakuuar deri më tani në 388, tha qeveria e saj.
Një pjesë e vogël qytetarësh holandezë u larguan nga Khartoum në aeroplanin francez, ndërsa një tjetër me njerëz nga Holanda në bord u largua herët në mëngjes të hënën.
Ushtria gjermane tha se i pari nga tre avionët ishte nisur nga Sudani, me destinacion Jordaninë, me 101 persona në bord.
Italia dhe Spanja kanë evakuuar qytetarët – misioni spanjoll përfshinte shtetas nga Argjentina, Kolumbia, Irlanda, Portugalia, Polonia, Meksika, Venezuela dhe Sudani
Kryeministri kanadez Justin Trudeau tha se qeveria e tij kishte evakuuar stafin e saj diplomatik
Turqia – një lojtar kyç në Sudan – filloi përpjekjet e evakuimit me rrugë nga qyteti jugor Wad Medani të dielën, por planet nga një vend në Khartoum u shtynë pas një “shpërthimi” aty pranë.
Të dielën, SHBA njoftoi se një ekip kundër katastrofave do të dërgohej në zonë për të “koordinuar përgjigjen humanitare për ata në nevojë si brenda dhe jashtë Sudanit”.
Samantha Power nga Agjencia Amerikane për Zhvillim Ndërkombëtar (USAID) tha se ekipi do të punonte në fillim nga Kenia dhe do të kishte prioritet marrjen e “ndihmës humanitare që shpëton jetë për ata që kanë më shumë nevojë”.
Organizata Botërore e Shëndetësisë thotë se luftimet kanë vrarë më shumë se 400 njerëz dhe mijëra të plagosur. Por numri i të vdekurve besohet të jetë shumë më i lartë pasi njerëzit po përpiqen të marrin kujdes shëndetësor, pasi shumica e spitaleve të qytetit janë detyruar të mbyllen nga luftimet.
Së bashku me Khartoum, rajoni perëndimor i Darfurit, ku RSF u shfaq për herë të parë, gjithashtu është prekur keq nga luftimet.
OKB-ja ka paralajmëruar se deri në 20,000 njerëz – kryesisht gra dhe fëmijë – kanë ikur nga Sudani për të kërkuar siguri në Çad, përtej kufirit nga Darfuri.
Rreziqet e Përhapjes dhe Ndërhyrjes Rajonale
Grupi i Studimit të Lartë të USIP-it në Detin e Kuq ka paralajmëruar më parë se lufta në një vend të rajonit ka rrezikun e përhapjes dhe përhapjes së paqëndrueshmërisë përmes rrjedhës së refugjatëve përtej kufijve dhe zgjerimit të krizave humanitare (kujtoni se Sudani aktualisht pret refugjatë nga lufta e Tigray në vendet fqinje Etiopi). Çadi dhe Egjipti kanë mbyllur tashmë kufijtë e tyre me Sudanin, duke treguar se liderët rajonalë besojnë se këto përplasje mund të përshkallëzohen më tej.
Në ditët në vijim, do të jetë e rëndësishme t’i kushtohet vëmendje çdo radhitjeje të rrjedhshme dhe rirenditjeje të aleancave në rajon – me qëndrimet e Egjiptit, Eritresë, Etiopisë dhe Sudanit të Jugut që janë veçanërisht të rëndësishme. Nëse luftimet vazhdojnë pa një rrugë të qëndrueshme për paqen apo edhe në rastin e një pauze humanitare, SAF dhe RSF do të kenë nevojë për linja furnizimi, dhe qeveritë rajonale, si dhe ato në Gjirin Persik, me interesa personale në Sudan mund të tundohen të hedhin peshën e tyre pas njërës ose tjetrës.
/Argumentum.al
