Marrëdhëniet bilaterale midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut janë në një moment kritik. Që nga tetori 2019 dhe miratimi i të ashtuquajturit Pozicion Kornizë për procesin e pranimit të Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë në BE nga parlamenti bullgar, marrëdhëniet midis dy vendeve kanë hyrë në një fazë të re të përkeqësimit të marrëdhënieve (pavarësisht fytyrës së guximshme të Zoran Zaevit dhe përpjekjeve të fuqishme).Siç dihet mirë, Bullgaria ka ngritur një numër parakushtet për të rënë dakord mbi fillimin e procesit të pranimit të Maqedonisë së Veriut që, ndër të tjera, prek aspektet themelore të identitetit maqedonas (të tilla si historia dhe gjuha), që kanë vendosur qeverinë e Zaevit në një pozitë jashtëzakonisht të vështirë, pasi maqedonasit etnikë me shumicë dërrmuese i perceptojnë ata si një sfidë e papranueshme për identitetin e tyre dhe kështu i shohin diskutimet me Sofjen për ato çështje si në fakt “legjitimimin” e sfidës së Bullgarisë.
Eshtë e vështirë të shihet se si mund të kapërcehet ngërçi në marrëdhëniet dypalëshe, dhe më tej në procesin e pranimit të Maqedonisë së Veriut në BE. Në Sofje, pas zgjedhjeve në 11 korrik, partitë politike janë përfshirë në negociata intensive në lidhje me formimin e qeverisë së re. Marrëdhëniet bilaterale me Maqedoninë e Veriut nuk figurojnë në agjendën e partive politike; ata gjithashtu munguan gjatë periudhës parazgjedhore, si dhe para zgjedhjeve të 4 prillit në fillim të këtij viti. Duket se asnjë parti politike Bullgare nuk po e sfidon pozicionin e miratuar me unanimitet të plotë në tetor 2019, pasi ekziston një konsensus i fortë midis klasës politike dhe publikut në përgjithësi për pozicionin ndaj Maqedonisë së Veriut.
Një konsensus i rrallë në fakt për Bullgarinë post-komuniste. Edhe Lëvizja për të Drejtat dhe Liritë, partia politike që përfaqëson turqit etnikë në Bullgari ka ecur së bashku me një politikë, që shumë jashtë vendit e përshkruajnë si “nacionalizëm të modës së vjetër”. Shumica e Bullgarëve mendojnë se procesi i pranimit në BE ofron një “mundësi të artë” për të vendosur “të vërtetën historike” duke adresuar çështje që lidhen me atë që ata e shohin si procesin e “de-Bullgarizimit të detyruar” të Maqedonisë së Veriut të tanishme, që mori vend pas 1912, dhe veçanërisht “nën patronazhin” e Jugosllavisë së parë (1918-1941) dhe të dytë (1944-1991).
Çështjet e përfshira janë mjaft të ngarkuara dhe të vështira për t’u kuptuar për çdo “të pa iniciuar” në historiografitë rajonale, veçanërisht për ndonjë palë të tretë. Një situatë që nënvizon, ndër të tjera, hendekun e konsiderueshëm që ndan të dy palët, pavarësisht nga afërsia e tyre gjeografike dhe gjuhësore. E vërteta është se pas shpërbërjes së SFR të Jugosllavisë dhe shpalljes së pavarësisë së Maqedonisë së Veriut në shtator 1991, marrëdhëniet midis Bullgarisë dhe Maqedonisë së Veriut kanë përparuar ngadalë në pothuajse të gjitha fushat, dhe përkundër faktit se Bullgaria ishte vendi i parë që njohu Pavarësia e Maqedonisë së Veriut. I ashtuquajturi “ndryshim gjuhësor”, që nuk lejonte ratifikimin e marrëveshjeve të nënshkruara gjatë viteve 1990, u adresua në 1999, ndërsa është rishfaqur që nga viti 2019.
Hapi tjetër i rëndësishëm në marrëdhëniet dypalëshe ndodhi pothuajse 18 vjet më vonë me nënshkrimin e Traktatit të Miqësisë, Fqinjësisë së Mirë dhe Bashkëpunimit në Gusht 2017. Marrëdhëniet ekonomike dhe tregtare kanë përparuar ngadalë gjatë tridhjetë viteve të fundit. Ndërsa edhe më e ngadaltë është çdo përmirësim në lidhje me lidhjet e dobëta infrastrukturore që lidhin të dy vendet. Kushdo që drejton rrugën kryesore që lidh Sofjen me Shkupin mund ta dëshmojë këtë; edhe pjesa bullgare e rrugës ka nevojë për rinovim të madh (diçka që Sofia e harron me lehtësi, duke fyer anën tjetër për mos bërë aq sa duhet). Ndërsa marrëdhëniet midis elitave politike, ekonomike dhe kulturore të të dy vendeve që mund të kishin qenë forca lëvizëse e çdo afrimi thelbësor pas 1991, me përjashtime, janë të dobëta.
Procesi i anëtarësimit të Maqedonisë së Veriut në BE jep një mundësi për të dy vendet për t’u afruar së bashku; dhe aksesi përfundimtar i Maqedonisë së Veriut pa dyshim do ta përshpejtojë atë proces. Dhe kjo është në fund të fundit në interesin kombëtar të Bullgarisë. Sidoqoftë është e vështirë të kuptohet se si dikush mund të presë realisht ndonjë marrëveshje që ofron përgjigje për çështje historike të mprehta brenda “kornizës kohore” të të gjithë procesit të anëtarësimit në BE./EWB
Përshati në Shqip: argumentum.al
