Dragan Biseniç [i]
Përktheu për Argumentum.al: Xhelal FEJZA
Sekretari amerikan i shtetit Antoni Blinken dhe ministri rus i punëve të jashtme Sergej Lavrov, u takuan për herë të parë në atmosferën e përkeqësimit të raporteve ruso-amerikane në muajt e fundit, gjatë takimit të Këshillit të Arktikut në Rejkjavik.
Islanda ishte mikpritëse e takimi historik mes Reganit dhe Gorbaçovit në vitin 1986 kohë në të cilën po zhillohej përgatitja e madhe për dhënien fund të Luftës së Ftohtë. Ky takim nuk u mbajt rastësisht në Islandë. Jo shumë larg vendit ku dikur ka qënë parlamenti islandez mesjetar, më i vjetri në Europë, gjendet e çara mes trullit amerikan dhe atij europian. Në shkëmbin vullkanik të quajur Guri Yakona/Lögberg, 45 kilometër në Veri të Rejkjavikut, shihet një e çarë e spërdredhur, ndërsa nën shkëmb është një luginë e butë me gejzerë dhe në lumi që është përherë i mbushur me peshkatarë. Takimi i liderit amerikan dhe atij sovetik duhej të demonstronte se kjo e çarë që ndante të dy kontinentet përfundimisht është tejkaluar dhe se Amerika dhe mbarë Europa tani janë të bashkuara.
Por realiteti, tani pas 35 vitesh pas këtij takimi historik, është gjithçka tjetër veç jo atij që shpresonin aktorët më të rëndësishëm të atëhershëm. Raportet amerikano-ruse janë në nivelin më të ulët historik që prej disa vitesh, madje më të ulëta sesa kanë qënë në vitet më të vështira të kohës së Luftës së Ftohtë. Shpresat janë përqëndruar te takimi ende i pamiratuar mes Bajdenit dhe Putinit, gjë për të cilën po punohet me të madhe. Ky samit është me rëndësi të veçantë edhe për rajonin tonë për shkak të mundësisë që Ballkani Perëndimor të gjendet në rendin e ditës së takimit, jo vetëm për atë se ai tashmë ka hyrë në listën prej gjashtë prioriteteve të politikës së jashtme të Bajdenit. Meqënëse do të bisedohet për situatën në Ukrainë, dhe ndoshta edhe për kontekstin e saj më të gjërë, është e paevitueshme që ajo të mos lidhet edhe me çështjen ballkanike të kufinjve gjë që është bërë deri tani.
Fakt tjetër është se Ballkani është elaboruar gjërësisht në raportimin mbi takimin G7. Vite më parë, Ballkani pati qënë temë e G8 në Filipine kur është pas diskutuar mbi fatin e Slobodan Millosheviçit.
Megjithëse Rejkjaviku është tani ndër kandidatët për takimin Bajden-Putin, par disa ditësh në atë qytet u takuan fillimisht diplomatët e të dy vendeve, gjë që gjithsesi ishte një takim përgatitor për samitin e paralajmëruar amerikano-rus të muajit qershor, megjithëse ky samit ende nuk është miratuar përfundimisht. Takimi u zhvillua në momentin kur administrata Bajden lajmëroi Kongresin amerikan për sanksione të reja kundër Rusisë për shkak të gazsjellësit “Rryma e Jugut-2”.
Nga pala ruse është vlerësuar se bisedimet janë “mbajtur me respekt”, se ishin të dobishme dhe se dialogu mes vendeve duhet përmirësuar. Takimi mes shefave të diplomacive ndryshoi shumë nga bisedimet e para mes SHBA-ve dhe Kinës të mbajtura në muajin mars të këtij viti në Alaskë, takim në të cilin të dyja palët shkëmbyen akuza të ashpra për njëri tjetrin dhe u ndanë pa përmirësim të raporteve mes tyre.
Eksperti rus Andrej Kortunov nënvizoi se takimi nuk ishte “politik por profesional” në ndryshim nga takimi i shkurtit me përfaqësuesin e BE-së për politikë të jashtme Zhozep Borell.
Lavrovi vlerësoi se ekziston “mirëkuptim për nevojën e kalimit të situatës së pashëndetshme”, se ka shumë pengesa që nuk është e lehtë të kapërcehen dhe se e ka “ndjerë” se “Blinkeni dhe ekipi i tij janë të vendosur për këtë”.
Me ton të njëjtë reagoi edhe bashkëbiseduesi i tij, duke nënvizuar se “ka shumë fusha ku interesat e të dy shteteve përputhen” dhe se beson në “mundësinë e punës dhe zhvillimit të përbashkët”.
Dimitri Peshkovi informon se Lavrovi e njoftoi menjëherë Ptinin për bisedimet në Rejkjavik dhe shtoi vlerësime pozitive për takimin: “Nuk ka dyshim se ky është një sinjal pozitiv, është fakt se bisedimi ishte konstruktiv. Kjo është një ngjarje që meriton vlerësim pozitiv. Por është e qartë se ky proces nuk ka për të qënë i lehtë. Janë grumbulluar vërtetë shumë probleme”.
SHBA-të kërkojnë “raporte të parashikueshme dhe të qëndrueshme me Rsinë”, siç thotë formula që sekretari i shtetit e përsëriti disa herë. Rruga deri te “raportet e parashikueshme dhe të qndrueshme” zhvillohet ekskluzivisht nëpërmjet takimit të të dy presidentëve, kështu që mund të konkludohet se ky takim vërtetë ka për tu mbajtur gjatë kohës së vizitës së Bajdenit në Europë, që do të zhvillohet me 11 deri me 15 qershor. Presidenti amerikan ka propozuar takim për të cilin mendohet se “është i mirë për popullin tonë dhe gjithashtu i mirë për botën”.
Në këtë kuptim, takimi i shefave të diplomacive të të dy vendeve ishte në njëfarë mënyre “përgatitje e tryezës” për samitin presidencial.
Në përgjithësi, takimet në nivelin e liderve duhet të kenë qëllim dhe objektiv të qartë. Ende nuk është e qartë nëse dy palët e kanë formuluar tashmë qëlimin e tyre, ndërsa pritmëritë prej takimit nuk janë të mëdha. Duke i bërë parapritë qëndrimit të Blinkenit dhe pritjes së sanksioneve të reja, Lavrovi të hënën në Moskë ofroi “braktisje preventive” të këtyre ideve. “Është e qartë se (SHBA-të) e kanë marrë tashmë qëndrimin për të promovuar raporte të parashikueshme dhe të qëndrueshme me Rusinë”, tha ai. “Por, nëse kjo përfshin edhe sanksione të vazhdueshme dhe të parashikueshme, kjo nuk është ajo që na duhet”.
Blinkeni paraqiti një formulë tërësisht ambivalente për raportet e ardhshme: nga njëra anë bashkëpunim “aty ku ky është i mundur”, ndërsa në anën tjetër se “Moska do të përgjjigjet për aksionet që na dëmtojnë ne apo aleatët tanë”. Uashingtoni deri tani merr në konsideratë dy fusha në të cilat është i mundur bashkëpunimi mes dy vendeve: ndryshimet klimatike dhe kontrolli i armatimeve. Putini muajin e kaluar mori pjesë në samitin virtual klimatik, dhe jo shumë kohë pasiqë Bajdeni mori detyrën, të dy liderët rinovuan marrëveshjen START III.
Temë tjetër e bisedimeve ndoshta do të jetë edhe sulmi i paradokohëshëm kibernetik i grupit DarkSide ndaj sistemit të ujësellësit Kolonial, për të cilin pala amerikane pohon se e ka vatrën në Rusi. E gjitha kjo të kujton politikën e shkopit dhe të kulaçit dhe kushtëzimet që SHBA-të zbatojnë në rastet e e vendeve të kategorisë së dytë, gjë për të cilën Moska nuk është e gatshme në kurrfarë rasti për ta pranuar.
Këtë e hodhi poshtë qartësisht Lavrovi, kur para takimit tha se Moska dëshiron të arrijë raporte të ekuilibruara me Amerikën, në të cilët interesat e të dy vendeve mund të përputhen mbi bazën e barazisë dhe repektit të ndërsjelltë. “Ndërsa vijat e kuqe, të cilat nuk do të duhet ti kapërcejmë gjatë diskutimit për agjendën ndërkombëtare, të tilla do të përcaktojë edhe Ruusia. Kjo ka të bëjë plotësisht me problemin e stabilitetit strategjik”, shtoi ai.
Diskutimet për rënien e fuqisë amerikane janë popullore edhe në vetë Amerikën. Eksperti rus Lav Sokollshçik, shtron pyetjen nëse strategjia e Bajdenit do të ketë sukses për të shpëtuar Amerikën? Ai mendon se strategjia e Bajdeniti i përket mejnstrimit perëndimor i cili pa shumë shanse dëshiron të zgjasë jetën e politikës së globalizimit. Por alternativa e mejnstrimit të politikës së globalizimit është populizmi.
“Qëllimi kryesor i strategjisë populiste është frenimi i globalizimit në formën që është zhvilluar gjatë tre dhjetëvjeçarëve të fundit dhe rishikimi i pasojave të tij në sferën politike, ekonomike dhe social-kulturore. Krahas antiglobalizmit, struktura ideologjike e populizimit bazohet në joliberalizëm, nacionalizëm ekonomik dhe etno-kulturor (në mënyrë të veçantë për shkak të larmisë së djathtistëve). Në fushëen e marrëdhënieve ndërkombëtare ai është i orientuar për nga dekonstruksioni i rendit liberal botëror, forcimi i sovranitetit shtetëror dhe i potencialit mbrojtës. Në zgjidhjen e problemeve të politikës së brendshme, populistët konvencionalë synojnë të tejkalojnë sistemin e frenimit dhe ekulibrit, të vendosin thjesht qeverisjen e shumicës. Një rol me rëndësi në konceptin ideologjik të populizmit luan antielitizmi, antipluralizmi dhe prioriteti i vullnetit të popullit”- shkruan Sokoljshçiku.
Kryetari i komisionit për politikën informative dhe marrëdhëniet me mediat të Këshillit të Federatës Ruse, Aleksej Pushkov mendon se nuk është e mundur të flitet për kurrfarë përmirësimi të raporteve pa ndryshime në politikën e jashtme amerikane.
“Vazhdojnë të ekzistojnë akoma sinjale për përgatitje të sanksioneve antiruse. Bajdeni ende nuk ka kërkuar falje për deklaratën e tij të shëmtuar, ndërsa ministri rus i mbrojtjes Sergej Shojgu ka deklaruar se SHBA-të dhe NATO-ja po zhvendosin trupa ushtarake në kufi me Rusinë. Në këtë kontekst, bisedimet mbi shkrirjen e raporteve do të thonë ta vlerësosh gabim situatën. Uashingtoni e konsideron Moskën si kundërshtar dhe samiti i mundshëm më së shumti mund të bëjë të mundur kontrollin e konfrontimit që SHBA-të nxisin në raportet me Rusinë”- mendon Pushkovi.
“Ky është njëfarë konflikti i kontrolluar”-, tha Fiona Hill, eksperte për Rusinë në Këshillin për sigurinë kombëtare të Trampit. “Qëllimi është thjesht të stabilizohet situata. Kjo nuk është dëshirë për ndonjëfarë përmirësimi mbresëlënës tëg raporteve, kjo është vetëm përpjekje për uljen e shkallës së përshkallëzimit. Mendoj se këtë mund ta bëjnë nëse janë të vëmendshëm dhe realë”- thotë ajo.
Eksperti rus i klubit “Valdaj”, Ivan Timofejev pranon me kujdes faktin se është shenjë e mirë vetëm fakti se takimi është mbajtur në mënyrë konstruktive, por nuk “duhen krijuar iluzione të tepruara mbi këtë”, sepse, “toni i mirë i palëve në bisedime nuk do të thotë se do të jenë në gjendje të vënë në jetë iniciativa të caktuara”. Timofejevi thotë gjithashtu se krahasimi mes bisedimeve ruso-amerikane dhe atyre kinezo-amerikanë nuk është plotësisht i saktë për shkak të raporteve specifike amerikane me Kinën dhe me Rusinë.
Faktori kinez, megjithëse me siguri nuk do të jetë në rendin e ditës së takimit, gjithsesi do të jetë në prapavijë të tij. Ekuacionin e ka përcaktuar Henri Kizingeri që në vitin 1970: “Qëllimi jonë është që raportet tona me BRSS-në dhe Kinën të jenë me secilën marrë në veçanti më të mira sesa raportet mes vetë atyre”. Ky është momenti kur Kina është bërë rivali i parë global i amerikanëve në këto 100 vitet e fundit, ndërsa aleanca kineze me Rusinë përforcon akoma më shumë frontin antiamerikan në botë.
Eksperti amerikan Çarls Kapçan, javën e kaluar propozoi se Bajdeni duhet të zhvendosë fokusin nga problemet e autokracisë dhe demokracisë, gjë në është gabim strategjik, megjithëse mund të kontribuojë në unitetin brendaamerikan. “Megjithëse edhe kontrolli në Luftën e Ftohtë dukej sikur ishte drejtuar kundër Bashkimit Sovjetik, strategjia e tipit ‘me ne ose kundër nesh’ në ditët e sotme nuk do të jepte të njëjtat rezultate”, pohon Kapçani. Sepse, teza e politikës amerikane mbi konfliktin mes autokracisë dhe demokracisë jo vetëm që do të humbiste shansin për ta frenuar Kinën, por akoma më keq, do të nxiste konsolidimin e aleancës së saj me Rusinë. Qëllimi kryesor i takimit mes Bajdenit dhe Putinit, mendon ai, është ndarja e Rusisë nga Kina njëlloj si në vitin 1970, kohë në të cilën SHBA-të dobësuan bllokun komunist.
“Gjetja e gjuhës së përbashkët nuk do të jetë gjë e lehtë, por SHBA-të kanë rezultate mbresëlënëse me rregjimet e ngurrta kur vendosin”, konkludon me optimizëm eksperti Çarls Kapçan.
© Argumentum
[i] https://www.danas.rs/nedelja/sta-donosi-potencijalni-susret-bajdena-i-putina/
