Nga Daniel Serwer
Memorandumi i mirëkuptimit mes SHBA-së dhe Iranit pretendohet se i jep fund luftës, por në realitet ai është vetëm një armëpushim 60-ditor. Ai duhet të rinovohet në mungesë të një marrëveshjeje përfundimtare. Memorandumi përfshin vetëm një lëshim ndaj SHBA-së dhe disa lëshime të rëndësishme ndaj Iranit. Mediat janë përqendruar kryesisht te këto të fundit. Por lajmi më i madh është ajo që mungon në marrëveshje.
Lëshimet
Përfitimi i vetëm domethënës për SHBA-në është rihapja e Ngushticës së Hormuzit. Kjo është arsyeja që e shtyu Uashingtonin të arrinte këtë marrëveshje. Presidenti Trump shpreson të përmbysë rritjen prej 50% ose më shumë të çmimeve të naftës dhe produkteve të saj, të shkaktuar nga bllokada e dyfishtë amerikane dhe iraniane e Ngushticës së Hormuzit. Do të duhen muaj, ndoshta deri vitin e ardhshëm, që kjo të ndodhë.
Ndërkohë, iranianët përfitojnë në disa drejtime. Ata do të tarifojnë shërbimet që ofrojnë për anijet që kalojnë nëpër ngushticë. Kjo lejohet nga Konventa e OKB-së për të Drejtën e Detit e vitit 1982, të cilën SHBA-ja e konsideron pjesë të së drejtës ndërkombëtare zakonore. Kjo është gjithashtu ajo që bën Turqia në Bosfor dhe Dardanele.
Shitja e naftës iraniane dhe pagesat për të do të rifillojnë menjëherë. Ky është një përfitim jashtëzakonisht i madh për Iranin. Po aq i rëndësishëm është edhe zhbllokimi i rreth 24 miliardë dollarëve asete iraniane, heqja e të gjitha sanksioneve dhe premtimi për një fond rindërtimi prej 300 miliardë dollarësh, i financuar kryesisht nga shtetet arabe të Gjirit.
E gjithë kjo është shumëfish më e madhe se ajo që administrata e Obamës autorizoi në lidhje me marrëveshjen bërthamore me Iranin të vitit 2015. Ajo përmbante pikërisht të njëjtin përsëritje të zotimit të Iranit për të mos zhvilluar armë bërthamore, të cilin Trump po e merr tani.
Çfarë mungon
Edhe më e rëndësishme është ajo që mungon në marrëveshje. Në të nuk përmenden inspektimet bërthamore. Ato janë thelbësore për të konfirmuar se Irani nuk po rindërton një program për armë bërthamore. Uraniumi i pasuruar në nivelin 60% mbetet i fshehur dhe i depozituar, pa asnjë dispozitë për rikuperimin ose hollimin e tij. Irani nuk merr asnjë zotim lidhur me raketat apo aleatët e tij rajonalë. Megjithatë, armëpushimi supozohet të zbatohet edhe për Libanin, duke e detyruar kështu SHBA-në të kufizojë Izraelin, edhe pse ky i fundit nuk është palë në marrëveshje.
Administrata po përpiqet ta paraqesë këtë marrëveshje si një ndryshim historik në marrëdhëniet me Iranin. Por teksti i marrëveshjes nuk pasqyron pothuajse fare një frymë të tillë. Lehtësimi ekonomik pa dyshim do t’i mundësojë Iranit të forcojë ndikimin e tij rajonal, madje edhe global. Megjithatë, asgjë në marrëveshje nuk e ndryshon përkushtimin e Republikës Islamike për shkatërrimin e shtetit hebre. Ky, së bashku me përkushtimin e ndërsjellë të Izraelit për shkatërrimin e Republikës Islamike, përbën thelbin e konfliktit. Marrëveshja nuk do ta zgjidhë këtë armiqësi të ndërsjellë.
Administrata po u thotë kujtdo që dëshiron të dëgjojë se Irani ka marrë angazhime private që shkojnë përtej asaj që thuhet në marrëveshjen e shkruar. Kjo nuk ofron aspak siguri, derisa rezultatet të shihen në praktikë. Edhe angazhimet e shkruara kërkojnë më shumë sesa thjesht fjalë.
Megjithatë, është një gjë e mirë
Edhe pse përbën një siklet të madh politik për Donald Trumpin, kjo marrëveshje e pabalancuar mbetet një zhvillim pozitiv për Shtetet e Bashkuara. Ajo ndalon përkohësisht një luftë që po kushtonte shumë dhe nuk po sillte asnjë rezultat pozitiv, përveçse demonstronte, sipas autorit, paaftësinë e thellë të presidentit.
Gjithashtu, ajo u jep të gjithëve mundësinë të reflektojnë mbi një të ardhme më të mirë për Lindjen e Mesme.
Përgjigjja e shkurtër për këtë pyetje vjen nga eksperti kryesor joqeveritar i Izraelit për Iranin, Danny (Dennis) Citrinowicz:
“Më në fund, shpresoj që politikëbërësit në Uashington ta kenë kuptuar një realitet që shumë shpesh është injoruar: rruga drejt normalizimit rajonal kalon përmes Ramallahut, jo Teheranit.
Fushata e fundit kundër Iranit vetëm sa e përforcoi një mësim strategjik themelor.”( At long last, I hope policymakers in Washington have come to understand a reality that has too often been ignored: the road to regional normalization runs through Ramallah, not Tehran.
The recent campaign against Iran only reinforced a fundamental strategic lesson. Despite… https://t.co/YJQzSct7F8— Danny (Dennis) Citrinowicz ,داني سيترينوفيتش (@citrinowicz) June 17, 2026)
Shtetet arabe, në pjesën më të madhe, kanë hequr dorë nga ideja e shkatërrimit të Izraelit. Megjithatë, Irani ka arritur të mobilizojë forca ushtarake jo-shtetërore në Lebanon, Gaza Strip, Iraq dhe Yemen për të mbështetur atë që quhet “Boshti i Rezistencës” (Axis of Resistance).
Sipas këtij argumenti, vetëm përparimi real drejt krijimit të një shteti palestinez mund ta dobësojë këtë bosht. Një zhvillim i tillë do t’u mundësonte gjithashtu shteteve arabe që ende nuk kanë normalizuar marrëdhëniet me Izraelin ta bëjnë këtë. Kjo përfshin edhe aktorin më të rëndësishëm rajonal, Saudi Arabia.
Me fjalë të tjera, autori argumenton se çelësi për stabilitetin afatgjatë në Lindjen e Mesme nuk qëndron kryesisht te përballja me Iranin, por te zgjidhja e konfliktit izraelito-palestinez dhe avancimi i procesit drejt një shteti palestinez.
Shtetet arabe, në pjesën më të madhe, kanë hequr dorë nga ideja e shkatërrimit të Izraelit. Megjithatë, Irani ka arritur të mobilizojë forca ushtarake jo-shtetërore në Lebanon, Gaza Strip, Iraq dhe Yemen për të mbështetur atë që quhet “Boshti i Rezistencës” (Axis of Resistance). Vetëm përparimi i vërtetë drejt krijimit të një shteti palestinez do ta dobësonte këtë bosht. Njëkohësisht, kjo do t’u mundësonte edhe shteteve arabe që ende nuk kanë normalizuar marrëdhëniet me Izraelin ta bëjnë këtë. Kjo përfshin edhe aktorin më të rëndësishëm rajonal: Saudi Arabia.
Libani
Megjithatë, Libani përbën një rast të veçantë. Qeveria aktuale atje është e angazhuar për të kontrolluar dhe çarmatosur Hezbollah, por sipas autorit, Izraeli po e bën këtë të pamundur. Forcat izraelite vazhdojnë të mbajnë nën kontroll pjesë të jugut të Libanit dhe po kryejnë sulme ajrore ndaj objektivave që i konsiderojnë të lidhura me Hezbollahun në Beirut dhe zona të tjera të vendit.
Për sa kohë që kjo situatë vazhdon, ndjenja popullore në Liban ka të ngjarë të mbështesë këdo që lufton kundër Izraelit, në vend që të favorizojë rivendosjen e monopolit të shtetit mbi përdorimin legjitim të forcës. Bisedimet e ndërmjetësuara nga SHBA-ja midis Bejrutit dhe Jerusalemit, të cilat pritet të vazhdojnë javën e ardhshme, duhet të çojnë në bashkëpunim kundër Hezbollahut. Sipas autorit, kjo nuk do të jetë e lehtë.
Ka shpresë
Autori argumenton se Donald Trump bëri një gabim të madh duke iu bashkuar Izraelit në nisjen e luftës kundër Iranit. Sipas tij, zgjedhjet kongresionale të nëntorit do t’u japin amerikanëve mundësinë për të korrigjuar atë që ai e konsideron gabimin e zgjedhjeve të vitit 2024.
Nëse lufta përfundon tani dhe burime të mëdha financiare drejtohen drejt Iranit, kjo mund të krijojë mundësi për ndryshime të brendshme në Republikën Islamike. Kjo do t’i jepte qeverisë iraniane mundësinë të përqendrohej më shumë te nevojat e brendshme dhe të shpërndante burimet në mënyrë më të barabartë.
Gjithashtu, do t’u jepte vetë iranianëve mundësinë të kërkonin reforma të tilla. Sipas autorit, protestat dhe trazirat që Izraeli dhe Trump shpresonin të shihnin gjatë luftës kanë më shumë gjasa të ndodhin pas përfundimit të saj sesa gjatë zhvillimit të konfliktit.
© 2026 Argumentum
