Nga Jörn Fleck dhe James Batchik*
E hëna ishte padyshim një ditë e mirë për Ekipin e Evropës. Takimi në Shtëpinë e Bardhë midis Presidentit të SHBA-së Donald Trump, Presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy dhe shtatë udhëheqësve evropianë shkoi pothuajse aq mirë sa mund të kishte shkuar. Një ofensivë e vazhdueshme sharmuese, mesazhe të zellshme dhe retorikë e fortë duket se kanë ringjallur unitetin transatlantik në mbështetje të Ukrainës pas një samiti dekurajues në Alaska midis Trump dhe Presidentit rus Vladimir Putin.
Tani, puna do të bëhet vetëm më e vështirë. Udhëheqësit e Evropës duhet të jenë të përgatitur të shtyjnë përpara përafrimin e tyre të rigjetur transatlantik, të kundërshtojnë ofertat e rinovuara ruse ndaj Trump dhe të artikulojnë përgjigjet e nevojshme për pyetjet e vështira të garantimit të sigurisë së Ukrainës. Asnjë nga këto nuk do të jetë e lehtë.
Evropa ka bërë një punë të lavdërueshme për të formësuar zhvillimet e shpejta në Ukrainë, veçanërisht përballë shenjave shqetësuese. Lajmi i takimit të së premtes midis Trump dhe Putin u prit me habi në Evropë, edhe nëse udhëheqësit u treguan të guximshëm publikisht për të mirëpritur samitin. Takimi kishte pretekste të dyshimta dhe vetëm sa do ta shpërblente Putinin. Më keq akoma, siç vunë re disa komentues, ajo mbante erën e keqe të Mynihut dhe Jaltës – negociata mbi sigurinë evropiane të brezave të kaluar që, në të parën, shpërbleu agresionin gjenocidal dhe, në të dytën, nënshtroi miliona njerëz ndaj sundimit autokratik pa fjalën e tyre.
Rezultatet nga samiti i Alaskës nuk lanë shumë hapësirë për optimizëm. Në të vërtetë, pas takimit të tij me Putinin, Trump hoqi dorë nga nevoja për një armëpushim si parakusht për negociata. Ai gjithashtu përqafoi idenë që Ukraina t’u lëshonte tokë të papushtuar rusëve. Udhëheqësit evropianë menduan se e kishin bindur Trumpin të hiqte dorë nga secila prej këtyre lëvizjeve para takimit të Alaskës.
Lajmi për udhëtimin e shkurtër të Zelenskyy-t në Uashington solli kujtime të tmerrshme. Duke pasur parasysh përplasjen katastrofike në Zyrën Ovale të shkurtit, Evropa u nis për të shmangur skenarin më të keq të një marrëveshjeje të keqe që do t’i imponohej Kievit nga Moska dhe Uashingtoni. Zelenskyy-t iu bashkua një delegacion i rangut A nga Evropa: Kancelari gjerman Friedrich Merz, kryeministri italian Giorgia Meloni, kryeministri britanik Keir Starmer, presidenti francez Emmanuel Macron, presidenti finlandez Alexander Stubb, presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe sekretari i përgjithshëm i NATO-s Mark Rutte.
Ideja për të dërguar mbështetje ishte krijuese dhe në fund të fundit e suksesshme. Ajo forcoi staturën e Zelenskyy-t përballë Trump dhe pikturoi një pamje të unitetit transatlantik. I matur kundrejt frikërave më të këqija të Evropës, vrapimi i çmendur i së hënës në Uashington ishte një sukses i diplomacisë dhe unitetit evropian. Evropianët e impresionuan dukshëm Trump-in me vizitën e tyre të shkurtër dhe disa lajka të botës së vjetër për rolin e tij si paqebërës. Ekipi i Evropës erdhi gjithashtu me një koreografi të përgatitur me kujdes për të impresionuar interesat jetësore të Ukrainës dhe Evropës në dy fusha prioritare – nevojën për një armëpushim të menjëhershëm dhe një rol të fortë të SHBA-së në garancitë kuptimplote të sigurisë. Pjesa më e madhe e takimit me sa duket u përqendrua në atë që “si Neni 5” garanton se Evropa mund t’i ofrojë Ukrainës mbështetje nga Shtetet e Bashkuara për të shmangur agresionin e rinovuar rus pas çdo “marrëveshjeje paqeje”. Raportet për një paketë prej 100 miliardë dollarësh të armëve mbrojtëse amerikane për Ukrainën, të financuara nga Evropa, do të ofronin stimuj shtesë për Shtetet e Bashkuara që të angazhoheshin në një marrëveshje të qëndrueshme. Aleatët shmangën çdo shpërthim të madh në lidhje me lëshimet territoriale dhe Trump nuk e shtyu çështjen.
Duke pasur parasysh se sa shpejt u mobilizuan udhëheqësit evropianë për të koordinuar dhe përcaktuar pozicionet e përbashkëta, ky ushtrim e tregoi Evropën në formën e saj më të mirë: një bllok të bashkuar për të çuar përpara kauzën e mbështetjes transatlantike për Ukrainën, të gatshëm të luante rolin e tij.
Por detajet e këtyre elementëve kanë rëndësi dhe ato mbeten të pakta. Për më tepër, miqtë evropianë të Trump nuk mundën ta bindnin atë për nevojën e një armëpushimi që bisedimet e paqes të bënin ndonjë përparim kuptimplotë. Kjo duhet të jetë shenja më e madhe paralajmëruese për evropianët se sa jetëshkurtër mund të jetë efekti i përpjekjeve të tyre të angazhimit me Trumpin. Në prag të samitit të Alaskës, udhëheqësit evropianë ishin përpjekur ta bindnin Trumpin të bënte presion për një armëpushim konkretisht, si një kërkesë minimale për negociata të mëtejshme, vetëm për të parë më pas presidentin amerikan të hiqte dorë nga ai pozicion i unitetit transatlantik në konferencën për shtyp me Putinin.
Në Shtëpinë e Bardhë të hënën, Evropa u takua me momentin e saj strategjik – për momentin. Por Evropa do të duhet të mbështesë përpjekjet e saj përmes bisedimeve dypalëshe dhe trepalëshe të premtuara për javët e ardhshme. Një udhëheqës i paqëndrueshëm amerikan i hapur ndaj lajkave dhe një udhëheqës rus i etur për të rifituar iniciativën, mund ta bëjnë këtë sfiduese. Putini e bëri të qartë në konferencën e tij për shtyp me Trumpin se pret të negociojë me Uashingtonin dhe të mos lejojë që Evropa dhe Kievi “të pengojnë punët” me “përpjekje për të përdorur disa marrëveshje të fshehta për të kryer provokime për të torpedosuar progresin e sapolindur”. Evropa duhet të presë që Putini ta paraqesë Ukrainën dhe Evropën si palën e paarsyeshme në marrëdhëniet e tij të ardhshme me Trumpin. Pastaj lind pyetja: A mund ta realizojë Evropa një tjetër vizitë në Shtëpinë e Bardhë nëse një tjetër takim Trump-Putin e ndryshon përsëri mendjen e presidentit amerikan?
Ndërsa negociatat vazhdojnë, udhëheqësit e Evropës duhet të theksojnë dy pika.
Së pari, Uashingtoni ka një ndikim më të madh kur punon me Evropën. Udhëheqësit duhet ta përsërisin këtë pikë gjatë çdo takimi. Shtetet evropiane dhe Bashkimi Evropian janë mbështetësit më të mëdhenj të Ukrainës. Sanksionet kundër Rusisë po dëmtojnë ekonominë ruse. Udhëheqësit evropianë duhet t’i theksojnë Trump se së bashku Shtetet e Bashkuara dhe Evropa kanë letrat për të luajtur kundër Putinit. Optika ka rëndësi edhe këtu. Fotografia e Trump dhe Zelenskyy të shoqëruar nga miqtë evropianë ndërsa Trump çon përpara procesin e paqes e bën presidentin amerikan të duket në komandë. Krahasojeni këtë imazh me Putinin, i cili ka shumë më pak miq. Kush është më i fortë?
Së dyti, Evropa është e gatshme të shpenzojë atë që nevojitet për të zbatuar një paqe të qëndrueshme. Udhëheqësit e saj duhet të vazhdojnë përpara në përcaktimin e garancive të sigurisë për Ukrainën nëpërmjet “Koalicionit të të Gatshmëve”, duke pranuar se si kanë ndryshuar dinamikat e diskutimeve rreth garancive. Deri më tani, pak përparim është bërë publikisht në atë që do të bënte një koalicion i tillë. Anëtarët e koalicionit – në veçanti Gjermania, Franca dhe Mbretëria e Bashkuar – duhet të sqarohen dhe pastaj të shtyjnë Shtetet e Bashkuara të mbështesin planin e tyre. Kjo duhet të fillojë me mbështetjen publike për pozicionimin e trupave evropiane në Ukrainën e papushtuar për të mbrojtur vendin nga sulmet e ardhshme. Koalicioni duhet gjithashtu të ushtrojë presion mbi Trumpin që të sigurojë ndarjen e nevojshme të inteligjencës, mundësuesit strategjikë dhe logjistikën – pa trupa amerikane në terren – dhe një mbështetje amerikane për të mbështetur një forcë të tillë.
Trump ka thënë se do të punojë me Evropën dhe se do të jetë detyrë e evropianëve të sigurojnë paqen në Ukrainë. Udhëheqësit e Evropës duhet të jenë të gatshëm për këtë detyrë.
/Përshtati në shqip: Argumentum.al
