Nga Tatiana Stanovaya*
Samiti midis Presidentit të SHBA-së Donald Trump dhe Presidentit rus Vladimir Putin në Alaska dhe takimi pasues i presidentit të SHBA-së me homologun e tij ukrainas Volodymyr Zelensky dhe udhëheqësit evropianë në Uashington kanë dhënë shpresa të reja se fundi i luftës Rusi-Ukrainë mund të jetë më në fund afër. Në fund të fundit, për herë të parë në disa vite, palët kanë filluar të diskutojnë parametrat praktikë të një zgjidhjeje.
Megjithatë, në realitet, perspektivat afatgjata të negociatave nuk kanë ndryshuar vërtet. Pjesëmarrësit mund të pretendojnë me të drejtë suksese të caktuara taktike, por strategjikisht, ka vetëm më shumë humbje në dispozicion.
Samiti i thirrur me nxitim në Alaska tregoi se as Rusia dhe as Shtetet e Bashkuara nuk ishin të përgatitura ta çonin përballjen në një nivel të ri. Vetë Trump pranoi se nuk besonte se sanksionet e mëtejshme do ta detyronin Moskën të ndalonte luftën. Ndërkohë, Putin po përpiqej të mbante kontaktin e tij me Trump: i vetmi udhëheqës perëndimor me të cilin është i mundur çdo lloj dialogu kuptimplotë.
Nuk u arrit asnjë marrëveshje, por Putini fillimisht arriti të siguronte një ndryshim të madh në qëndrimin e Trumpit mbi negociatat drejt vizionit rus për t’i dhënë fund luftës, siç dëshmohet nga dy faktorë. I pari është bindja e fortë e Trumpit se Rusia, si një fuqi bërthamore, nuk mund të mposhtet në fushën e betejës, që do të thotë se Ukraina nuk mund të fitojë me mjete ushtarake. I dyti është se presidenti i SHBA-së braktisi kërkesën e tij për armëpushim dhe në vend të kësaj u pajtua me argumentin kryesor të Putinit se palët duhet të kalojnë direkt në diskutime për një zgjidhje afatgjatë paqeje.
Samiti i Alaskës ka krijuar një lloj martese me interes: nuk ka dashuri në vetvete, por ekziston një mirëkuptim se përballja nuk është e dobishme për asnjërën palë. Ky është kuadri për ndërveprimin e mëvonshëm SHBA-Rusi: jo një qasje e përbashkët për zgjidhjen e luftës në Ukrainë, duke pasur parasysh se dallimet janë ende të rëndësishme, por një ngurrim i ndërsjellë për të rënë në konflikt. Pavarësisht shpresave në Evropë se Trumpi do të zhgënjehet nga Putini, kjo duket të jetë një perspektivë jorealiste, të paktën për momentin.
Ky rezultat i përshtatet shumë mirë Kremlinit. Mjaftoi që Moska të merrte miratimin e SHBA-së për negociata të drejtpërdrejta me Kievin mbi memorandumin e propozuar të Kremlinit, gjë që ndodhi kur Trump vendosi të distancohej nga diskutimi i detajeve të marrëveshjes.
Korniza që rezultoi ishte shumë e përgjithshme dhe përfshinte tre pika shumë të paqarta: shkëmbimin e territorit, mosanëtarësimin e Ukrainës në NATO dhe garancitë e sigurisë për Ukrainën. Fakti që dy palët ndërluftuese kanë qasje thelbësisht të ndryshme ndaj këtyre çështjeve nuk e ka penguar Shtëpinë e Bardhë të vazhdojë të mbështesë këtë format të ri për një “zgjidhje”.
Ngjarja tjetër që çimentoi formatin e ri të negociatave ishte takimi i Trump me Zelenskyn dhe udhëheqësit evropianë në Uashington. Përpjekja për të ushtruar presion në grup mbi presidentin e SHBA-së dhe për të neutralizuar rezultatet e samitit të Alaskës dështoi. Trump shtyu idenë e nevojës për të punuar për një marrëveshje të plotë paqeje, në vend të një armëpushimi, dhe u përpoq t’i bindte të pranishmit se Putini ishte pothuajse gati të takohej me Zelenskyn dhe të diskutonte drejtpërdrejt të gjitha dallimet e tyre.
Deklaratat e lëshuara pas dy samiteve e bënë shpejt të qartë se sa larg mbeten qëndrimet e të dy palëve, pavarësisht diskutimeve për progres. Lidhur me çështjen kyçe të garancive të sigurisë për Ukrainën, qëndrimi i Moskës është praktikisht i pandryshuar nga ai që diskutoi me Kievin në Stamboll në pranverën e vitit 2022.
Sipas Kremlinit, çdo marrëveshje paqeje midis Rusisë dhe Ukrainës duhet të nënshkruhet edhe nga vendet garantuese: para së gjithash, anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, përfshirë vetë Rusinë. Pastaj, në rast të një përshkallëzimi të ri, secili garantues do të kishte të drejtën e vetos ndaj vendimeve.
Rusia gjithashtu pret që garanci të tilla të shoqërohen me një reduktim rrënjësor të madhësisë së ushtrisë ukrainase, sepse kjo është ajo që Moska e sheh si mbrojtjen më të besueshme kundër Ukrainës që nuk riarmatoset në vitet e pasluftës dhe nuk përpiqet të rifitojë atë që ka humbur.
Evropianët dhe Kievi kanë një vizion krejtësisht të ndryshëm për garancitë e sigurisë. Ata parashikojnë një kontingjent ushtarak nga vendet e NATO-s që do të stacionohet në Ukrainë, megjithëse i kufizuar në numër dhe larg frontit. Këto “forca sigurie” nuk do të synojnë të luftojnë Rusinë dhe në thelb përbëjnë mbështetje morale për Kievin, si dhe disa funksione të kufizuara praktike si trajnimi në vend.
Si Trump ashtu edhe zyrtarët amerikanë të përfshirë në këtë çështje kanë thënë hapur se nuk do të ketë trupa amerikane në territorin ukrainas. Mbështetja ajrore është e mundshme, megjithëse Trump dhe ekipi i tij nuk kanë specifikuar se çfarë do të thoshte saktësisht kjo mbështetje në praktikë. Shtetet e Bashkuara gjithashtu do të kërkojnë pagesë shtesë për këtë mbështetje ajrore nga evropianët, të cilët tashmë po mbajnë përgjegjësinë financiare për të gjithë mbështetjen ushtarake të ofruar Ukrainës.
Rusia e ka hedhur poshtë idenë e garancive të tilla shumë herë dhe pas samitit të Alaskës, Ministria e Jashtme Ruse tha përsëri se nuk mund të ketë trupa të NATO-s në territorin ukrainas pa pjesëmarrjen e Rusisë.
E gjithë kjo hedh dyshime mbi arritjen e dytë të supozuar të dy samiteve: bisedat për përgatitjet për një takim midis Putinit dhe Zelenskyt. Kjo temë duket se ka lindur për shkak të një keqkuptimi nga pala amerikane: Kremlini nuk e ka refuzuar kurrë publikisht të mbajë një takim të tillë, por gjithmonë ka përcaktuar se përgatitjet e kujdesshme do të ishin thelbësore. Putini ndoshta thjesht e përsëriti këtë qëndrim, i cili u interpretua si gatishmëri për t’u takuar në të ardhmen e afërt.
Ministri i Jashtëm rus Sergey Lavrov e gjeti veten të detyruar të shpjegonte përsëri: së pari, grupet e ekspertëve ngrihen për të bërë punën e tyre, pastaj dokumentet përpunohen në nivele më të larta dhe vetëm atëherë udhëheqësit do të takohen, si fazë përfundimtare. Duke e paraqitur këtë proces si përgatitje për një takim midis Putinit dhe Zelensky-t, Moska duket se po përpiqet të bindë Uashingtonin se Kievi duhet të fillojë një diskutim thelbësor të kushteve të Rusisë.
Prandaj, udhëheqja ukrainase po tërhiqet tani në një format negociues që mund të quhet “Stambolli 2” – të njëjtat kërkesa, pa llogaritur pretendimet e reja territoriale, i njëjti vend dhe të njëjtët njerëz (të paktën në anën ruse). Por Ukraina tani është në një situatë edhe më të vështirë se në pranverën e vitit 2022, duke u përballur me rrezikun e humbjes së pjesës tjetër të Donbasit. Në fakt, diskutimet e drejtpërdrejta midis përfaqësuesve rusë dhe ukrainas kanë filluar në Stamboll prej disa muajsh, por nuk kanë dhënë ndonjë rezultat përveç disa shkëmbimeve të të burgosurve dhe ushtarëve të rënë.
Roli i Evropës në formatin e negociatave është kryesisht dekorativ. Ajo nuk ka as burime ushtarake dhe as financiare për të sjellë ndonjë ndryshim të shpejtë të situatës në fushën e betejës, dhe aleati i saj kryesor strategjik – Shtetet e Bashkuara – tani ka miratuar qëndrimin e Rusisë që çdo marrëveshje duhet të diskutohet brenda një dialogu të drejtpërdrejtë midis Rusisë dhe Ukrainës.
E gjithë kjo mund ta dënojë Kievin me disa muaj negociata të vështira me Moskën në Stamboll mes një ofensive të vazhdueshme ruse. Pas disa muajsh negociatash të tilla, ato mund të japin një rezultat në formën e një lloj formule zgjidhjeje. Por ka shumë të ngjarë të jetë e dënuar të përsërisë fatin e marrëveshjeve të mëparshme midis Moskës dhe Kievit si marrëveshjet e Minskut: në vend që të zgjidhë konfliktin një herë e përgjithmonë, mund të shërbejë si një prolog për një luftë tjetër diku tjetër.
Ka të paktën dy probleme. I pari është se Putini refuzon kategorikisht të kuptojë se nuk është Perëndimi që nuk e lejon Ukrainën të bëhet “miqësore”, por se shoqëria dhe elitat ukrainase nuk do t’i pranojnë kurrë kushtet kapitulluese që Moska po përpiqet t’u imponojë atyre. Dhe pavarësisht se cilat pika Kremlini arrin të fusë në marrëveshje të nënshkruara pas negociatave të vështira, ai prapë nuk do të jetë i mundur t’i zbatojë ato.
Problemi i dytë është se, në kërkim të një formule për të garantuar sigurinë e Ukrainës, Perëndimi po përpiqet të gjejë një që do t’i mundësonte asaj të përmbante një agresor që nuk mund të mposhtet me mjete ushtarake sepse zotëron armë bërthamore. Me Perëndimin që refuzon me vendosmëri të luftojë drejtpërdrejt Rusinë në anën e Ukrainës sot, nuk ka arsye të besohet se ai papritmas do të jetë i përgatitur ta bëjë këtë në rast të një përshkallëzimi të ri pasi lufta aktuale të ketë mbaruar. Dhe kjo do të thotë që Ukraina nuk mund të ndihet e sigurt as derisa Rusia të mposhtet, as derisa Kremlini të ndryshojë kurs – gjë që nuk është në plan së shpejti.
Realiteti sot është se Moska nuk po i rishqyrton kërkesat e saj maksimaliste, Shtetet e Bashkuara janë në rrugë për t’u larguar nga konflikti dhe Trump mund të dëshirojë të braktisë plotësisht përballjen e saj me Moskën, ndërsa Evropa është shumë e dobët për të ndryshuar rrjedhën e luftës pa kontributin aktiv të Shteteve të Bashkuara – të paktën në një nivel me atë që administrata e Joe Biden ishte gati të bënte për Kievin. Por, pavarësisht se çfarë e detyron Putinin të nënshkruajë, ai nuk do të ketë një Ukrainë “miqësore”. Taktikisht, palët mund të fitojnë, por strategjikisht nuk mund të ketë fitues.
Përshtati në shqip: Argumentum.al
