Maqedonia e Veriut do të mbajë më 19 tetor 2025 zgjedhjet e saj të teta lokale që nga pavarësia, me një raund të dytë të mundshëm më 2 nëntor. Votimi, që do të zhvillohet në 81 njësi të vetëqeverisjes lokale, përfshirë edhe kryeqytetin Shkup, shihet si një test vendimtar për qeverinë në pushtet të VMRO–DPMNE, e udhëhequr nga kryeministri Hristijan Mickoski, i cili po përballet me kritika në rritje për populizëm, mungesë reformash dhe një skandal të madh politik.
Sipas Institutit Ndërkombëtar për Studime të Lindjes së Mesme dhe Ballkanit (IFIMES), këto zgjedhje do të shërbejnë jo vetëm si tregues i gjendjes së demokracisë lokale, por edhe si një referendum mbi legjitimitetin e qeverisë qendrore, sidomos pas tragjedisë në Diskotekën e Koçanit, që tronditi vendin në mars të këtij viti dhe nxori në pah dështime serioze institucionale dhe akuza për korrupsion të përhapur.
Aktorët politikë dhe përplasjet kyçe
Në garë janë partitë kryesore maqedonase dhe shqiptare, që pasqyrojnë polarizimin politik dhe përçarjet etnike në vend. Partia në pushtet VMRO–DPMNE ka kandiduar 73 kandidatë për kryetarë komunash dhe synon të forcojë pushtetin në nivel lokal. Opozita SDSM, me 70 kandidatë, kërkon një rikthim politik. Në bllokun shqiptar, BDI, e udhëhequr nga Ali Ahmeti, përballet me sfida të reja nga koalicioni VLEN, i udhëhequr nga Izet Mexhiti dhe Arben Taravari. Aleanca për Shqiptarët, pas largimit nga koalicioni qeveritar, mund të ndryshojë dukshëm balancat në komunat me shumicë shqiptare. Ndërkohë, parti të vogla nacionaliste dhe pro-ruse si E Majta dhe Maqedonia e Bashkuar kontribuojnë në fragmentarizimin e mëtejshëm të skenës politike.
Pritet një garë e ashpër në qytetet multietnike si Tetova, Gostivari, dhe Struga, ku rezultatet do të ndikojnë drejtpërdrejt në përbërjen e koalicioneve të ardhshme qeverisëse.
Tragjedia e Diskotekës në Koçan: një tërmet politik
Zjarrvënia fatale në një diskotekë në Koçan, ku humbën jetën 63 persona, ka kthyer vëmendjen publike drejt paaftësisë institucionale dhe mungesës së përgjegjësisë shtetërore. IFIMES e cilëson rastin si simbol të “kalbëzimit moral dhe institucional” të sistemit. Ka akuza serioze për drejtësi të përzgjedhur, ndërhyrje politike në hetime dhe përpjekje për fshehje të përgjegjësisë nga zyrtarë të lidhur me VMRO–DPMNE. Komisioni i Venecias ka rekomanduar reforma të thella në sistemin e drejtësisë, përfshirë emërimin e prokurorit të shtetit me shumicë të kualifikuar në Kuvend dhe ndalimin e mandatit të rinovueshëm.
Sfidat strukturore të vetëqeverisjes lokale
Përtej skandaleve politike, raporti vë në dukje probleme të thella në funksionimin e komunave. Shumë zona rurale përballen ende me mungesë të ujit të pijshëm, sisteme kanalizimi të vjetruara, dhe mungesë të gazifikimit – duke e rritur pasigurinë energjetike dhe kostot për qytetarët. Korrupsioni në tendera dhe kontrolli partiak mbi institucionet lokale mbeten pengesat kryesore për zhvillimin.
Komunat vuajnë nga mungesa e autonomisë financiare dhe kapaciteteve administrative, ndërkohë që projektet infrastrukturore vonohen ose kryhen me cilësi të dobët.
Populizmi kundër reformës
Pavarësisht anëtarësimit në NATO dhe stabilitetit makroekonomik, qeveria e Mickoskit kritikohet për masa simbolike dhe mungesë të reformave reale. Vendime si vendosja e GPS-it në automjetet zyrtare apo ndryshimi i targave konsiderohen si përpjekje për të larguar vëmendjen nga kriza reale – korrupsioni i përhapur dhe paaftësia institucionale.
Projektohet që VMRO–DPMNE të humbasë mbi 50,000 vota krahasuar me zgjedhjet e fundit parlamentare. Rezultati i zgjedhjeve lokale mund të përcaktojë nëse kjo parti do të ruajë pushtetin, apo nëse do të nisë rënia e saj politike.
Dimensioni rajonal dhe ndërkombëtar
Marrëdhëniet me Bullgarinë mbeten të tensionuara, duke bllokuar integrimin në BE. Nga ana tjetër, Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, po fiton ndikim në mesin e të rinjve shqiptarë në Maqedoninë e Veriut, duke sfiduar partitë tradicionale shqiptare me retorikën e tij kundër korrupsionit dhe theksin mbi dinjitetin kombëtar.
IFIMES paralajmëron se pa reforma të menjëhershme, vendi rrezikon izolim të mëtejshëm dhe stanjacion politik.
Për të rikthyer besimin e qytetarëve dhe për të forcuar demokracinë, IFIMES sugjeron që institucionet të depolitizohen urgjentisht dhe drejtësia të fitojë pavarësinë e nevojshme, veçanërisht pas ekspozimit të ndërhyrjeve politike në rastin e Koçanit. Transparenca në pushtetin lokal duhet të bëhet normë – komunat duhet të publikojnë shpenzimet buxhetore, kontratat dhe tenderët për të luftuar korrupsionin dhe për të rikthyer besimin publik.
Zhvillimi i infrastrukturës duhet të përshpejtohet, me fokus në ndërtimin dhe modernizimin e rrjeteve të ujësjellësit, kanalizimeve, rrugëve dhe shërbimeve komunale – sidomos në zonat e lëna pas dore. Po ashtu, kërkohet një strategji kombëtare energjetike e qartë dhe funksionale që përfshin përfundimin e gazifikimit, diversifikimin e burimeve energjetike dhe nxitjen e investimeve në energji të ripërtëritshme si dielli dhe era.
Kapacitetet lokale duhet të forcohen përmes trajnimeve, dixhitalizimit dhe bashkëpunimit me donatorët ndërkombëtarë. Në aspektin politik, klasa drejtuese duhet të largohet nga populizmi dhe të fokusohet në politika konkrete që përmirësojnë jetën e qytetarëve. Rindërtimi i besimit me vendet fqinje dhe rifillimi i angazhimit serioz me procesin e integrimit evropian janë thelbësorë për një stabilitet afatgjatë.
Zgjedhjet lokale të vitit 2025 nuk janë thjesht një proces formal – ato janë një test për maturinë politike të Maqedonisë së Veriut dhe për të ardhmen e qeverisë së Mickoskit. Skandali i Koçanit, korrupsioni i përhapur dhe mungesa e reformave i kanë dëmtuar rëndë institucionet dhe besimin e qytetarëve. Nëse pas zgjedhjeve qeveria do të tregojë vullnet të vërtetë politik për ndryshim, vendi mund të hyjë në një fazë të re stabiliteti dhe zhvillimi. Në të kundërt, këto zgjedhje mund të shënojnë fillimin e fundit për këtë qeveri dhe lindjen e një alternative reformiste.
Përgatiti: Argumentum.al
